Thanh khoản suy yếu, lợi nhuận giảm trong quý 3, cổ phiếu chứng khoán còn hấp dẫn?

Ảnh minh họa.

Thị trường đang bước vào mùa công bố kết quả kinh doanh quý 3/2026.  Tính đến ngày 26/10/2026, đã có 537/1.519 doanh nghiệp và ngân hàng niêm yết, đại diện 25,6% vốn hóa toàn thị trường, công bố báo cáo tài chính hoặc ước tính sơ bộ kết quả kinh doanh quý III/2026, tăng thêm 72 doanh nghiệp so với lần cập nhật ngày 23/10.

Lợi nhuận sau thuế của nhóm doanh nghiệp đã công bố tăng 31,5% so với cùng kỳ năm trước, trong đó nhóm phi tài chính tăng 71,5%, tiếp tục vượt xa nhóm tài chính (+6,9%).

Ở nhóm tài chính, tăng trưởng lợi nhuận hiện vẫn chịu ảnh hưởng bởi nhóm chứng khoán, với mức giảm 50% so với cùng kỳ, trong bối cảnh các ngân hàng niêm yết lớn chưa công bố kết quả kinh doanh quý III.

Bức tranh kết quả kinh doanh ngày càng cho thấy sự khác biệt theo mô hình kinh doanh giữa các công ty chứng khoán. Mức suy giảm tập trung ở những công ty có tỷ trọng lớn danh mục tự doanh cổ phiếu niêm yết, trong khi các công ty thiên về cho vay, môi giới hoặc đầu tư trái phiếu ghi nhận kết quả ổn định hơn.

Vấn đề được nhà đầu tư quan tâm là việc nhiều công ty tăng vốn có thể gây pha loãng và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh hay không?

Ông Phan Tấn Nhật, chuyên gia chiến lược cao cấp của Chứng khoán SHS cho rằng, bên cạnh hoạt động tự doanh và môi giới, cho vay ký quỹ (margin) đang chiếm tỷ trọng ngày càng quan trọng trong cơ cấu doanh thu của các công ty chứng khoán. Để mở rộng hoạt động này, các công ty cần bổ sung nguồn lực, trong đó tăng vốn là một giải pháp quan trọng.

Theo quy định, dư nợ cho vay ký quỹ tối đa bằng hai lần vốn chủ sở hữu. Một số công ty chứng khoán đã tiến gần hoặc đạt ngưỡng này. Chẳng hạn, HCM đã tiệm cận giới hạn, trong khi một số doanh nghiệp khác như Vietcombank và ACB đang ở mức 1,5 lần.

Khi dư địa cho vay không còn nhiều, việc tăng vốn giúp các công ty có thêm nguồn lực mở rộng dư nợ ký quỹ, qua đó gia tăng nguồn thu từ hoạt động cho vay. Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, nhà đầu tư cần xem xét thêm các chỉ số sinh lời trên vốn, cơ cấu nguồn thu và tính bền vững của hoạt động kinh doanh.

Định giá cổ phiếu chứng khoán chưa thực sự hấp dẫn. Với các cổ phiếu đầu ngành như SSI, HCM và VCI, mức định giá hiện tại đang là vấn đề cần cân nhắc.

Hệ số giá trên giá trị sổ sách (P/B) của SSI ở mức 1,5 lần, HCM ở mức 2,3 lần và VCI ở mức 1,3 lần. Trong khi đó, P/B bình quân toàn ngành chứng khoán là 1,44 lần. Như vậy, VCI đang thấp hơn mức bình quân, còn SSI chỉ cao hơn một chút.

Dù vậy, P/B chỉ là một chỉ số tham chiếu. Nhà đầu tư cần kết hợp đánh giá khả năng sinh lời trên vốn, cơ cấu và tính bền vững của nguồn thu, cũng như diễn biến giá cổ phiếu trong ngắn hạn.

Một yếu tố đáng lưu ý là lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ tại phần lớn công ty chứng khoán trong quý III/2026 suy giảm. Diễn biến này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư đối với nhóm cổ phiếu chứng khoán.

Bên cạnh đó, tốc độ tăng trưởng dư nợ margin toàn thị trường đã chậm lại so với quý II và quý III/2026. Tỷ lệ dư nợ margin trên vốn hóa thị trường hiện ở mức khoảng 4,5%. Khi muốn tiếp tục mở rộng cho vay ký quỹ, các công ty chứng khoán buộc phải tăng vốn, nhưng hiệu quả sử dụng vốn có thể không còn cao như trước.

Nếu dư nợ margin đi ngang trong những quý tới, nguồn lợi nhuận từ hoạt động này cũng có thể chững lại. Đây là yếu tố nhà đầu tư cần tính đến khi đánh giá triển vọng của nhóm chứng khoán.

Xét về định giá cơ bản, nhóm chứng khoán chưa thực sự hấp dẫn. P/E của toàn ngành ở mức 15 lần, cao hơn mức 12 lần của thị trường chung. Riêng HCM có P/E khoảng 28 lần, P/B khoảng 2,27 lần. 

Với mặt bằng định giá này, nhà đầu tư không nên kỳ vọng mức tăng trưởng đột biến nếu chưa có cơ sở rõ ràng về triển vọng lợi nhuận. Chiến lược thận trọng hơn là chờ những vùng giá chiết khấu đủ sâu, có biên an toàn tốt và kiểm soát được rủi ro.

Về phân tích kỹ thuật, HCM được đánh giá là một trong những cổ phiếu có diễn biến giá tương đối mạnh trong nhóm chứng khoán. Cổ phiếu đã vượt đường xu hướng giảm hình thành từ tháng 7 và đang kiểm định lại vùng hỗ trợ quanh đường trung bình 20 phiên, tương ứng khoảng 23,7.

Trong kịch bản tích cực, HCM có thể tích lũy tại vùng này trong một vài phiên trước khi hướng lên khu vực 25–26. Tuy nhiên, đây chủ yếu vẫn là nhịp hồi phục trong biên độ hẹp, chưa đủ cơ sở để xác nhận một xu hướng tăng trung hạn mới.

"Để hình thành xu hướng tăng trung hạn rõ ràng hơn, nhà đầu tư có thể cần chờ đến cuối tháng 11. Trong ngắn hạn, diễn biến chủ đạo vẫn là vượt xu hướng giảm và tích lũy.

Nhìn chung, với nhóm chứng khoán, nhà đầu tư cần kết hợp cả phân tích cơ bản, định giá và kỹ thuật. Trong bối cảnh lợi nhuận quý III suy giảm, dư địa tăng trưởng margin có dấu hiệu hạn chế và mặt bằng định giá chưa hấp dẫn, chiến lược phù hợp là ưu tiên vùng giá thấp, tránh mua đuổi khi cổ phiếu tăng mạnh trong ngắn hạn", ông Nhật khuyến nghị.