Thành phố mới phải tạo ra chuẩn mực phát triển mới

Không dừng lại ở một tên gọi mới

Đặt vấn đề “sau khi chuyển từ tỉnh thành thành phố, điều gì phải thay đổi về chất?”, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) cho rằng, khi địa giới không thay đổi, hai Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh không thể chỉ dừng ở việc thay đổi tên gọi. Theo đại biểu, thành phố mới phải tạo ra mô hình quản trị mới, tổ chức lại không gian và nâng cao chất lượng sống.

Với Quảng Ninh, đó là chuyển từ tập hợp nhiều đô thị thành một hệ sinh thái đô thị đa trung tâm, liên kết và bổ trợ cho nhau. Hạ Long - Cẩm Phả cần trở thành lõi di sản, dịch vụ và công nghiệp xanh; Quảng Yên - Uông Bí là không gian công nghiệp, đô thị mới; Vân Đồn là cửa ngõ hàng không, biển đảo; Móng Cái là đầu mối thương mại quốc tế. Những không gian này không thể phát triển rời rạc mà phải được kết nối thành một chỉnh thể.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Do đó, Đề án cần làm rõ cơ chế điều phối, kết nối giao thông, dữ liệu, dịch vụ công; đồng thời lượng hóa việc giảm phụ thuộc vào tài nguyên. “Quảng Ninh không cần đô thị hóa nhiều hơn bằng mọi giá, mà cần đô thị hóa tốt hơn”. Thước đo phải là năng suất, môi trường, giá trị trên một đơn vị tài nguyên và khoảng cách giữa trung tâm với miền núi, biên giới, hải đảo.

Nếu Quảng Ninh cần một cấu trúc đô thị đa trung tâm, thì với Bắc Ninh, yêu cầu đặt ra là chuyển từ một trung tâm sản xuất lớn thành một trung tâm tạo ra giá trị lớn.

Đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, nền tảng công nghiệp và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mạnh của Bắc Ninh cần được kết nối với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, công nghệ cao, logistics và thương mại để hình thành hệ sinh thái mới. Sân bay chỉ tạo tăng trưởng khi có hệ sinh thái đi cùng; FDI chỉ tạo sức mạnh nội sinh khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Vì vậy, theo đại biểu, Đề án cần đặt mục tiêu về nội địa hóa, giá trị gia tăng và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi điện tử, bán dẫn. Đi cùng với đó là yêu cầu “giữ người” - giữ chuyên gia bằng môi trường đổi mới sáng tạo, giữ người lao động bằng nhà ở, trường học, y tế, giao thông và giữ văn hóa giữa tốc độ công nghiệp hóa nhanh.

Từ đó, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, cả hai Đề án phải chuyển từ “đủ tiêu chuẩn thành lập” sang “đủ năng lực vận hành”. Quảng Ninh có đô thị, khu mỏ, biên giới, hải đảo; Bắc Ninh có lõi công nghiệp - đô thị, nông thôn và miền núi. Do đó, cần quản trị theo từng không gian, gắn với phân cấp, chuyển đổi số và dữ liệu dùng chung.

Cũng từ yêu cầu thay đổi về chất, ĐBQH Tạ Thị Yên (Điện Biên) nhấn mạnh một khía cạnh có tính nền tảng: địa vị hành chính mới phải đi cùng một tầm phát triển và năng lực quản trị mới.

ĐBQH Tạ Thị Yên (Điện Biên) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ ghi nhận những thành quả đã đạt được mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức không gian phát triển, chất lượng quản trị và sử dụng nguồn lực.

Sau khi thành lập, bộ máy chính quyền thành phố và chính quyền cơ sở cần vận hành chuyên nghiệp hơn, dựa nhiều hơn trên dữ liệu và công nghệ số, phối hợp tốt hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn. Việc kiện toàn tổ chức bộ máy phải gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là năng lực quản trị đô thị và tinh thần phục vụ.

Cùng với đó, đại biểu nhấn mạnh “phát triển xanh” cũng phải trở thành yêu cầu xuyên suốt. Với Bắc Ninh, phát triển công nghiệp và gia tăng dân số phải đi cùng xử lý chất thải, bảo đảm nguồn nước và hạ tầng xã hội thiết yếu. Với Quảng Ninh, phát triển kinh tế biển, du lịch và đô thị phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, cảnh quan, di sản và thích ứng với thiên tai, biến đổi khí hậu.

Theo đại biểu, một thành phố hiện đại không phải là nơi mọi khu vực đều giống nhau, mà là nơi mỗi không gian phát huy được giá trị riêng nhưng được kết nối và quản trị trong một tổng thể thống nhất.

Từ lợi thế riêng đến sức lan tỏa vùng

Không chỉ yêu cầu thay đổi bên trong mỗi thành phố, đại biểu Tạ Thị Yên còn đặt hai địa phương trong không gian phát triển rộng hơn.

Theo đó, Bắc Ninh cần phát huy mạnh hơn vai trò kết nối Vùng Thủ đô với các hành lang kinh tế phía Bắc và chuỗi cung ứng công nghiệp; Quảng Ninh cần phát huy vai trò cửa ngõ biển, cửa khẩu, logistics, du lịch và giao thương quốc tế của vùng Bắc Bộ.

Theo đại biểu, sau khi thành lập, Chính phủ và hai địa phương cần quan tâm hơn đến phối hợp liên vùng, kết nối hạ tầng, logistics và không gian kinh tế vượt khỏi giới hạn địa giới hành chính. Giá trị của một thành phố trực thuộc Trung ương, theo đại biểu, không chỉ nằm ở quy mô của chính thành phố đó mà còn ở khả năng tạo động lực phát triển cho khu vực xung quanh.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Từ góc độ này, ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) cũng nhấn mạnh, việc thành lập hai thành phố là bước chuyển mình mang tính chiến lược, hướng tới kiến tạo hai cực tăng trưởng có tính dẫn dắt và lan tỏa, góp phần thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng và dải đất Đông Bắc.

Đại biểu nhấn mạnh, chuyển đổi lên thành phố không phải là “một tấm áo khoác hành chính” mà là một cuộc tái thiết toàn diện về thể chế, năng lực quản trị và chất lượng sống của Nhân dân. Trong đó, phải đột phá về tư duy, chuyển mạnh sang quản trị đô thị hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Các phương thức quản trị dựa trên kết quả, công cụ đo lường KPI, OKR cần được áp dụng để đánh giá hiệu quả đến tận cấp cơ sở. Đồng thời, mọi chính sách phát triển phải bảo đảm thủ tục hành chính thuận tiện, không làm xáo trộn đời sống của người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Nếu năng lực quản trị là nền tảng thì văn hóa, môi trường và quy hoạch là những yếu tố quyết định chất lượng của thành phố mới. Do vậy, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cũng đề nghị giữ gìn “linh hồn” di sản và bản sắc văn hóa dân tộc. Với Quảng Ninh, đô thị hóa không được đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng; cần bảo tồn nghiêm ngặt Vịnh Hạ Long, gìn giữ vùng đất thiêng Yên Tử - cái nôi của Phật giáo Trúc Lâm. Với Bắc Ninh, phát triển hiện đại đến đâu cũng phải nâng niu từng dòng sông, mái đình, bến nước, bảo tồn và lan tỏa giá trị dân ca Quan họ.

Quy hoạch phải đi trước một bước, phát triển hài hòa giữa làng và phố, giữa truyền thống và hiện đại, giữa đô thị và nông thôn; tránh đô thị hóa tự phát. Nâng cấp hạ tầng đồng bộ cho 54 xã còn lại của hai thành phố theo lộ trình sát thực tiễn để lên phường, đồng thời giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường, rác thải và nước thải.

Cùng với đó, chuyển đổi số phải trở thành công cụ kiến tạo chính quyền phục vụ. Việc ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ số vào Trung tâm vận hành thông minh (IOC), từ cấp thành phố đến các xã, phường, cần hướng tới công khai, minh bạch, tự động hóa dịch vụ công, phục vụ người dân và doanh nghiệp nhanh chóng, hiệu quả.

Những yêu cầu được các ĐBQH đặt ra tại phiên thảo luận cho thấy, thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là hai địa phương phải biến vị thế mới thành năng lực phát triển mới: quản trị hiệu quả hơn, tổ chức không gian hợp lý hơn, tăng trưởng xanh hơn, bảo tồn tốt hơn các giá trị văn hóa và người dân, doanh nghiệp thực sự được thụ hưởng thành quả.

Như đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh, thành công không nằm ở hai tên gọi mới, mà ở “hai năng lực phát triển mới và giá trị người dân thực sự được thụ hưởng”.