Tháo nút thắt vốn cho doanh nghiệp đầu tư năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Tại hội thảo tham vấn Dự thảo thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày 13/8 tại Đà Nẵng, bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, năng suất và năng lực cạnh tranh.

Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến dây chuyền sản xuất, thay thế thiết bị có hiệu suất thấp, tối ưu hóa hệ thống và đầu tư công nghệ mới.

Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn nhất vẫn là nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính. Do đó, việc thiết kế và xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa quan trọng.

Quỹ được định hướng là công cụ tài chính nhằm huy động, kết nối các nguồn lực của Nhà nước, khu vực tư nhân, tổ chức tài chính và các đối tác phát triển cho lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (DCK - Bộ Công Thương). Ảnh: VNEEP

Bên cạnh nguồn vốn, quỹ có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Giá trị của quỹ không chỉ nằm ở việc cung cấp thêm một nguồn vốn mà còn ở khả năng tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đạt kết quả tiết kiệm năng lượng.

“Để Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta cần cùng nhau trao đổi về mô hình tổ chức và vận hành, nguồn vốn và cơ chế quản lý quỹ, các công cụ tài chính, cũng như điều kiện và quy trình để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực của quỹ thuận lợi, minh bạch và hiệu quả”, bà Nguyễn Thị Lâm Giang nhấn mạnh.

Tại hội thảo, ông Phạm Phan Dũng - đại diện Nhóm nghiên cứu hỗ trợ Cục DCK xây dựng mô hình Quỹ tiết kiệm năng lượng, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về triển khai các quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, trong đó có kinh nghiệm từ các quỹ tương tự tại Việt Nam.

Theo ông Dũng, qua rà soát kinh nghiệm tại 10 quốc gia, nhóm nghiên cứu ghi nhận 16 quỹ, được phân thành 5 nhóm mô hình gồm: quỹ tài chính trực tiếp; quỹ tài trợ không hoàn lại; mô hình trung gian tài chính và chia sẻ rủi ro; mô hình chính sách dựa trên nghĩa vụ thị trường; và mô hình quỹ kết hợp.

Trong đó, mô hình được đánh giá thành công nhất là mô hình kết hợp nhiều công cụ tài chính, đồng thời gắn với các cơ chế hợp tác kỹ thuật và kiểm soát chất lượng dự án.

Tại Việt Nam hiện có 4 nhóm quỹ gồm quỹ tài chính công trực tiếp, quỹ đầu tư phát triển, quỹ đầu tư xanh và quỹ đầu tư phát triển địa phương.

Về định hướng thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhóm nghiên cứu đề xuất Quỹ được xác định là công cụ tài chính chính sách có vai trò xúc tác thị trường, không thay thế các kênh tài chính thương mại mà tập trung vào chia sẻ rủi ro.

Quỹ cần được thiết kế theo mô hình tài chính đa công cụ, kết hợp linh hoạt các hình thức hỗ trợ như cho vay ưu đãi. Việc thành lập và vận hành quỹ cũng cần gắn kết với hệ thống tài chính, ngân hàng hiện có.

Bên cạnh đó, quỹ cần được lồng ghép trong tổng thể khuôn khổ chính sách về chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam như mục tiêu phát thải ròng bằng 0, Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và phát triển thị trường carbon.

Mô hình quản trị quỹ được đề xuất phải bảo đảm tính độc lập tương đối, chuyên nghiệp, minh bạch và có cơ chế giám sát hiệu quả; đồng thời phân định rõ chức năng quản lý năng lượng với chức năng quản lý, điều hành hoạt động của quỹ.

Bà Đinh Hương Thủy - Phó Giám đốc Ban Định chế tài chính, Ngân hàng BIDV. Ảnh: VNEEP

Về định hướng phục vụ quỹ, bà Đinh Hương Thủy - Phó Giám đốc Ban Định chế tài chính, Ngân hàng BIDV, cho biết BIDV sẽ là ngân hàng nhận ủy thác cho vay, tiếp nhận và triển khai nguồn vốn ủy thác của Quỹ; đồng thời là ngân hàng phục vụ Quỹ, cung cấp hạ tầng tài khoản và các dịch vụ ngân hàng đồng bộ.

Trong khi đó, ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng Ban Kinh doanh, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), kiến nghị hình thành Quỹ tài chính thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Ông cũng đề xuất chuẩn hóa quy trình đo lường và xác minh; thực hiện thẩm định, đánh giá độc lập và công bố danh sách các doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO) có năng lực; hướng dẫn hạch toán đối với các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, đồng thời thúc đẩy hoạt động của Hiệp hội ESCO Việt Nam.

Các ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ là cơ sở để Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện mô hình quỹ, bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, minh bạch và bền vững, qua đó trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên quy mô lớn hơn.