Thể chế phải trở thành nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: VGP/DA

Tham dự Hội nghị có các đồng chí: Nguyễn Hải Ninh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp; Nguyễn Thanh Tú, Thứ trưởng Bộ Tư pháp cùng đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành, địa phương, đại diện cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội…

Hội nghị được tổ chức theo hình thức đối thoại mở. Đây là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể trong nền kinh tế cùng trao đổi, phản ánh thực tiễn, đề xuất giải pháp hoàn thiện thể chế, pháp luật phục vụ phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong thời gian tới.

Làm rõ hơn vai trò của pháp luật đối với việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng "hai con số"

Phát biểu mở đầu hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho hay, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra mục tiêu yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, trong đó phải đưa pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng "hai con số" không chỉ là yêu cầu về tốc độ mà còn là yêu cầu về chuyển đổi mô hình phát triển đất nước và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, trong đó có năng lực cạnh tranh về thể chế. Thể chế không chỉ giúp khơi thông nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững mà phải trở thành một nguồn lực quan trọng phục vụ mục tiêu trên.

Hội nghị được tổ chức với 3 mục tiêu chính là: Làm rõ hơn vai trò của pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật đối với việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng "hai con số". Trao đổi, đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật, các quy định chính sách hiện hành, nhất là những quy định còn mâu thuẫn, thiếu rõ ràng hoặc chưa theo kịp yêu cầu phát triển, đang tạo ra "điểm nghẽn" đối với hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh, đặc biệt là đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh tế mới.

Đồng thời, đề xuất các định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật theo tinh thần chuyển mạnh từ tư duy thiên về quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; bảo đảm pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật thực sự trở thành công cụ và là nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng, phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú gợi mở một số định hướng thảo luận. Ảnh: VGP/DA

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú gợi mở một số định hướng để các đại biểu tập trung thảo luận: Đâu là giải pháp chính sách đột phá, vượt khuôn khổ để tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, khơi thông mọi nguồn lực và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư; cần làm gì để tiếp tục tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, phát huy tính chủ động sáng tạo của các cấp, các ngành, địa phương, nhất là để thúc đẩy đầu tư công và sử dụng hiệu quả tài sản công...

Bên cạnh đó, trao đổi các giải pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật sau khi ban hành được thực hiện nghiêm túc, thống nhất, chuyển từ "pháp luật tốt trên văn bản" sang "pháp luật tốt trong cuộc sống".

Tại Hội nghị, các đại biểu đã trao đổi, cho ý kiến về hoàn thiện pháp luật các lĩnh vực động lực tăng trưởng chính như: đất đai, đầu tư, khoa học công nghệ; vấn đề về xử lý chồng chéo, mâu thuẫn pháp luật; nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật;…

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) kiến nghị Bộ Tư pháp cần chủ trì rà soát hệ thống pháp luật dựa trên thực tiễn kinh doanh thay vì rà soát riêng lẻ từng đạo luật. Trọng tâm là tháo gỡ sự chồng chéo giữa Luật Doanh nghiệp, Đầu tư, Đất đai, Xây dựng và Bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách; cải cách thực chất từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"; nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp thương mại theo chuẩn ASEAN 4 (Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia)

Nhằm khắc phục tình trạng "cùng một quy định nhưng mỗi địa phương hiểu một cách khác nhau", VCCI đề xuất bổ sung nguyên tắc thống nhất thị trường quốc gia vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, việc phân cấp, phân quyền cho địa phương phải đi đôi với điều kiện không được ban hành các quy định riêng gây rào cản hoặc hạn chế lưu thông hàng hóa, dịch vụ, vốn và lao động giữa các vùng miền.

Ngoài ra, cần định lượng hóa chi phí tuân thủ trong đánh giá tác động chính sách; đề nghị tăng cường vai trò của cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp FDI ngay từ giai đoạn nghiên cứu, soạn thảo chính sách…

Hiện đại hóa quy trình làm luật bằng công nghệ số

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh khẳng định, các ý kiến đóng góp của đại diện bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp đều xác đáng, sâu sắc và có giá trị thực tiễn cao. Bộ Tư pháp ghi nhận đầy đủ để tiếp tục trao đổi với các cơ quan liên quan nhằm tìm phương án xử lý dứt điểm các vướng mắc.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh phát biểu kết luận Hội nghị. Ảnh: VGP/DA

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, Hội nghị diễn ra trong bối cảnh Hội nghị Trung ương 2 vừa kết thúc với những chỉ đạo rất mới, quyết liệt về yêu cầu thực hiện tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao, bền vững, tạo nền tảng vững chắc để nước ta bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng "hai con số". Trung ương sẽ sớm ban hành kết luận về phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030, trong đó nhấn mạnh vai trò của đầu tư công, tài chính và các tập đoàn quốc gia…

Qua rà soát thực tiễn, Bộ Tư pháp chỉ rõ khoảng 60% vướng mắc hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện chứ không hoàn toàn do quy định pháp luật. Bộ khuyến khích các tập đoàn, doanh nghiệp bên cạnh việc kiến nghị tháo gỡ khó khăn, cần chủ động đề xuất những chính sách mới mang tính dẫn dắt.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, để hiện thực hóa điều này, Bộ đã chính thức ra mắt Quỹ Hỗ trợ xây dựng chính sách, pháp luật. Quỹ được kỳ vọng sẽ huy động nguồn lực tài chính và chuyên gia từ các tập đoàn, doanh nghiệp để nghiên cứu các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, chuyển đổi số... Kết quả nghiên cứu từ Quỹ sẽ là cơ sở tham khảo chính thức để Bộ Tư pháp đề xuất chính sách với Chính phủ và Quốc hội, giúp rút ngắn quy trình lập pháp.

Về các kênh phản ánh vướng mắc, Bộ Tư pháp cam kết duy trì sự minh bạch qua các công cụ: Cổng pháp luật quốc gia sẽ tiếp nhận và giải quyết kiến nghị của người dân, doanh nghiệp với sự giám sát theo thời gian thực. Người dân có thể gửi câu hỏi và theo dõi quá trình trả lời của các bộ ngành thông qua định danh VNeID; bên cạnh đó là cơ chế giải thích và hướng dẫn áp dụng pháp luật.

Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh cũng cho biết, Bộ Tư pháp đang chuyển đổi tư duy xây dựng luật từ các đạo luật đơn hành sang các đạo luật đa ngành, xử lý trọng tâm các vấn đề lớn thông qua các nghị quyết đặc thù. Đồng thời, Bộ đang đẩy mạnh tổng rà soát hệ thống pháp luật quốc gia và hiện đại hóa quy trình làm luật bằng công nghệ số như: Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu pháp luật theo chuẩn quốc tế để máy có thể đọc được; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát và xây dựng văn bản; thiết lập quy trình số hóa hồ sơ chính sách từ khâu soạn thảo đến ban hành; xây dựng tiêu chí định lượng đánh giá chất lượng văn bản sau khi ban hành và sổ tay hướng dẫn quy chuẩn quốc gia.

Đặc biệt, Bộ đã trình cấp có thẩm quyền cho phép văn bản hợp nhất được phép trích dẫn và áp dụng chính thức thay vì chỉ mang tính tham khảo như trước đây. Điều này sẽ giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật thuận lợi và nhất quán hơn.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh khẳng định, Bộ Tư pháp là "người gác cổng" pháp luật cho Chính phủ, nhưng sẽ "gác cổng" theo hướng "mở cửa" linh hoạt để kiến tạo phát triển. Bộ cam kết đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng "hai con số" của đất nước.

Diệu Anh