Thị trường vốn đang tăng tốc

Thị trường vốn đang dần chia sẻ gánh nặng với tín dụng. Ảnh: Hoàng Anh

Sôi động cuộc đua phát hành, trái phiếu và IPO

Theo dữ liệu từ FiinGroup, tính đến cuối tháng 5/2026, tổng giá trị huy động vốn cổ phần và IPO theo kế hoạch của các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch đã lên tới khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với lượng vốn thực tế huy động trong năm 2025 và là mức cao nhất kể từ giai đoạn bùng nổ năm 2021.

Con số này không đơn thuần phản ánh sự sôi động của thị trường chứng khoán mà còn cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý trong cấu trúc huy động vốn của nền kinh tế.

Trong đó, ngành ngân hàng lại chính là nhóm doanh nghiệp có nhu cầu tăng vốn mạnh nhất. Theo kế hoạch đã được các đại hội đồng cổ đông thông qua, khối ngân hàng dự kiến huy động khoảng 128.000 tỷ đồng vốn cổ phần trong năm nay, gấp hơn bảy lần năm 2025 và cao hơn khoảng 72% so với mức trung bình 5 năm gần đây.

Các kế hoạch tăng vốn của nhiều nhà băng lớn như Vietcombank, BIDV, VPBank, HDBank hay MBBank cho thấy nhu cầu bổ sung vốn cấp 1 để đáp ứng các chuẩn mực an toàn ngày càng cao, đồng thời tạo dư địa cho một chu kỳ tăng trưởng tín dụng mới.

Trong khi đó, ở nhóm phi ngân hàng, các kế hoạch huy động vốn cổ phần tiếp tục tập trung ở ngành dịch vụ tài chính như các công ty chứng khoán HCM, VNDirect, Nhất Việt hay Rồng Việt (khoảng 8,2 nghìn tỷ đồng trong năm 2026 qua phát hành riêng lẻ và quyền mua cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu).

Tương tự, nhóm bất động sản, quy mô phát hành vốn cổ phần dự kiến gần 37,3 nghìn tỷ đồng, tăng vọt so với cùng kỳ năm trước. Trong đó đáng chú ý là Novaland, Fideco hay Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam – những doanh nghiệp đang tập trung cho việc tái cơ cấu nguồn vốn, giảm áp lực nợ vay và chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn đầu tư mới.

Xu hướng này phản ánh thực tế khi nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng lớn, doanh nghiệp không còn muốn phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng. Thay vào đó, việc huy động vốn chủ sở hữu thông qua thị trường chứng khoán đang trở thành lựa chọn quan trọng nhằm củng cố năng lực tài chính và cải thiện sức khỏe bảng cân đối kế toán.

Điều này được thúc đẩy bởi sự cải thiện đáng kể của thị trường chứng khoán trong hơn một năm qua. VN-Index đã vượt xa vùng đáy thiết lập sau giai đoạn điều chỉnh 2022 - 2023, thanh khoản thị trường phục hồi mạnh mẽ, trong khi mặt bằng định giá được cải thiện giúp các doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc triển khai kế hoạch huy động vốn.

Ở góc độ vĩ mô, đây cũng là tín hiệu tích cực đối với hệ thống ngân hàng. Khi doanh nghiệp tăng được vốn chủ sở hữu, hệ số đòn bẩy giảm xuống, khả năng hấp thụ vốn vay được cải thiện và rủi ro tín dụng đối với các tổ chức cho vay cũng giảm theo.

Nếu thị trường cổ phiếu đang đảm nhiệm vai trò tăng vốn chủ sở hữu, thì thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng từng bước lấy lại vị thế là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế.

Sau giai đoạn khó khăn kéo dài từ năm 2022 đến 2024, thị trường trái phiếu đang ghi nhận nhiều tín hiệu hồi phục. Áp lực đáo hạn trái phiếu của nhiều doanh nghiệp lớn đã giảm đáng kể sau các đợt tái cơ cấu nợ, trong khi khung pháp lý ngày càng hoàn thiện giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Theo dữ liệu do Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), 5 tháng, tổng giá trị giao dịch trái phiếu doanh nghiệp đạt hơn 574 nghìn tỷ đồng, tăng 18,1% so với năm 2025.

Trong đó, phát hành riêng lẻ đạt hơn 107 ngàn tỷ đồng và phát hành ra công chúng đạt hơn 20 ngàn tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy hoạt động huy động vốn qua trái phiếu đang dần lấy lại vai trò trong cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp sau giai đoạn thị trường tập trung xử lý các vấn đề liên quan đến thanh khoản, tái cơ cấu nợ và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Sự cải thiện của thị trường sơ cấp cũng diễn ra đồng thời với việc thanh khoản trên thị trường thứ cấp duy trì ở mức cao, qua đó phản ánh khả năng hấp thụ nguồn cung mới của thị trường đang được cải thiện.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp từ đầu năm đến nay là cơ cấu phát hành tiếp tục tập trung mạnh vào hai nhóm ngành ngân hàng và bất động sản.

Theo thống kê của VBMA, nhóm ngân hàng chiếm khoảng 48% tổng giá trị phát hành trong 5 tháng đầu năm 2026, trong khi nhóm bất động sản chiếm khoảng 44%. Cơ cấu này phần nào phản ánh đặc điểm nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện nay.

Trong khi ngân hàng có nhu cầu bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn để đáp ứng tăng trưởng tín dụng và các chỉ tiêu an toàn vốn, doanh nghiệp bất động sản lại là nhóm có nhu cầu vốn dài hạn lớn để triển khai dự án. So với nhiều lĩnh vực khác, đây cũng là hai nhóm ngành có kinh nghiệm tiếp cận thị trường trái phiếu và sở hữu quy mô huy động vốn lớn hơn đáng kể.

Thị trường vốn đang "chia lửa" với tín dụng

Trong nhiều năm, tín dụng ngân hàng luôn là kênh cung ứng vốn chủ đạo cho nền kinh tế Việt Nam. Với quy mô dư nợ tương đương khoảng 130% GDP, phần lớn nhu cầu vốn của doanh nghiệp vẫn đang được đáp ứng thông qua hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, sự phục hồi đồng thời của thị trường cổ phiếu và trái phiếu đang góp phần tạo ra cấu trúc huy động vốn cân bằng hơn. Một mặt, doanh nghiệp tăng vốn chủ sở hữu để giảm áp lực vay nợ và cải thiện năng lực tài chính. Mặt khác, trái phiếu doanh nghiệp cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án đầu tư, qua đó giảm bớt gánh nặng tài trợ vốn dài hạn cho hệ thống ngân hàng.

Ngay cả các ngân hàng thương mại cũng đang tận dụng thị trường vốn để tăng năng lực tài chính, tạo thêm dư địa mở rộng tín dụng. Điều này cho thấy mối quan hệ bổ trợ ngày càng rõ nét giữa thị trường vốn và hệ thống ngân hàng.

Dù vậy, thị trường vốn vẫn còn nhiều thách thức trước khi có thể thực sự trở thành động lực dẫn vốn dài hạn. Ảnh: Hoàng Anh

Đặc biệt, trong bối cảnh các dự án hạ tầng, năng lượng, đô thị, chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh đều đòi hỏi lượng vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài, nhu cầu về các nguồn vốn dài hạn ngày càng trở nên cấp thiết.

Ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế quốc gia cao cấp của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng, tín dụng ngắn và trung hạn nên được cung ứng qua hệ thống ngân hàng, trong khi nhu cầu vốn dài hạn cần được huy động thông qua thị trường trái phiếu và các công cụ của thị trường vốn.

Theo ông Hùng, vấn đề hiện nay không phải ngân hàng "thiếu tiền" theo nghĩa tuyệt đối mà là thiếu nguồn vốn phù hợp về kỳ hạn. Khi nguồn vốn ngắn hạn phải tài trợ cho các khoản vay dài hạn, áp lực thanh khoản sẽ gia tăng, kéo theo chi phí huy động vốn và mặt bằng lãi suất cho vay.

Vì vậy, phát triển thị trường vốn không nhằm thay thế hệ thống ngân hàng mà để hoàn thiện cấu trúc tài chính theo hướng cân bằng và bền vững hơn. Trong đó, ngân hàng tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong cung ứng vốn lưu động và vốn ngắn hạn, còn thị trường vốn đảm nhận tốt hơn chức năng cung cấp nguồn lực trung và dài hạn cho các dự án quy mô lớn.

Ở cấp điều hành vĩ mô, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá chính sách tiền tệ thời gian qua đã đóng góp đáng kể cho tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, dư địa của chính sách tiền tệ đang từng bước thu hẹp. Vì vậy, trong thời gian tới, chính sách tiền tệ vẫn phải tiếp tục điều hành để bảo đảm thanh khoản và nguồn lực ngắn hạn cho nền kinh tế, nhưng trọng tâm huy động nguồn lực cần đặt nhiều hơn vào chính sách tài khóa.

Đặc biệt, để giải quyết bài toán vốn trung và dài hạn, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt việc phát triển thị trường chứng khoán với mục tiêu đưa quy mô vốn hóa đạt khoảng 120% GDP vào năm 2028, tương đồng với nhiều quốc gia trong khu vực.

Dù vậy, thị trường vốn vẫn còn nhiều thách thức. Trên thị trường chứng khoán, áp lực lớn nhất đến từ quy mô phát hành rất lớn trong khi khả năng hấp thụ của dòng tiền còn là dấu hỏi.

Theo FiinGroup, khoảng 70% kế hoạch tăng vốn năm 2026 vẫn chưa được triển khai. Điều này đặt ra bài toán về khả năng hấp thụ của dòng tiền cũng như nguy cơ pha loãng lợi ích cổ đông hiện hữu.

Trong khi đó, ở thị trường trái phiếu, các vấn đề liên quan đến chất lượng tín dụng, minh bạch thông tin và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư vẫn cần tiếp tục được cải thiện. Quá trình phục hồi của thị trường sẽ chỉ bền vững khi niềm tin được xây dựng trên nền tảng quản trị và minh bạch tốt hơn.

Tuy nhiên, những thách thức này chủ yếu phản ánh quá trình trưởng thành của thị trường hơn là dấu hiệu suy yếu. Điều quan trọng là sau nhiều năm, tín dụng ngân hàng, cổ phiếu và trái phiếu đang cùng vận động theo hướng bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng cho một cấu trúc tài chính cân bằng hơn và một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn của nền kinh tế.