Thỏa thuận Pháp - Đức: Vì sao Brussels không thể cứu vãn ngành ô tô châu Âu?

Ngành công nghiệp ô tô châu Âu đang chìm sâu trong một cuộc khủng hoảng cấu trúc toàn diện, buộc các nhà lãnh đạo lục địa già phải liên tục tìm kiếm các lối thoát chính sách mới.

Mới đây, trong hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Liên minh Châu Âu (EU) diễn ra vào giữa tháng 10/2026, một thỏa thuận mang tính bước ngoặt đã được thông qua giữa Pháp và Đức nhằm phá vỡ thế bế tắc tại Nghị viện châu Âu đối với hai biện pháp trọng yếu của ngành công nghiệp.

Theo nội dung thỏa thuận, Berlin chấp nhận yêu cầu ngặt nghèo của Paris về tỷ lệ nội địa hóa mang nhãn hiệu "Sản xuất tại châu Âu" đối với các dòng xe trong dự thảo Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA), đổi lại Paris đồng ý nới lỏng các mục tiêu giảm phát thải khí thải của khối.

Song song với đó, các nhà lập pháp châu Âu cũng đạt được một thỏa hiệp riêng rẽ nhằm nới lỏng các mục tiêu phát thải trong Gói Ô tô của Ủy ban châu Âu, hạ mức yêu cầu vào năm 2035 từ mức giảm tuyệt đối 100% xuống còn khoảng 87,5% đến 90% so với mức cơ sở của năm 2021.

Dù được xem là nỗ lực chính trị lớn nhằm xoa dịu làn sóng bất mãn từ các nhà sản xuất ô tô đang lao đao, thỏa thuận này nhanh chóng hứng chịu luồng chỉ trích gay gắt từ giới chuyên gia và các hiệp hội doanh nghiệp. Các nhà phê bình cho rằng những nhượng bộ chính trị này là "quá ít và quá muộn" để có thể thúc đẩy dòng vốn đầu tư thực chất vào công nghệ xe hơi thế hệ mới, qua đó có nguy cơ đẩy các nhà sản xuất ô tô châu Âu lún sâu hơn vào vũng lầy tụt hậu.

Trong khi doanh số bán xe điện tại châu Âu đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ và hiện chiếm tới 23% thị phần toàn thị trường, các thương hiệu ô tô bản địa lại không phải là bên hưởng lợi chính.

Thay vào đó, các hãng xe đến từ Trung Quốc đang băng băng về đích với những con số tăng trưởng ngoạn mục. Điển hình như các thương hiệu như Leapmotor đã ghi nhận mức doanh số bứt phá gần 400% so với cùng kỳ năm ngoái chỉ tính riêng trong chín tháng đầu năm 2026.

Trái ngược hoàn toàn với bức tranh sáng màu của xe điện ngoại nhập, các tập đoàn ô tô kỳ cựu của Đức đang phải đối mặt với làn sóng cắt giảm nhân sự quy mô lớn, buộc phải sa thải hàng chục nghìn công nhân và đóng cửa hàng loạt nhà máy sản xuất.

Dưới góc nhìn phân tích chuyên sâu của Ferdinand Dudenhöffer, cựu giám đốc điều hành ngành công nghiệp ô tô kiêm người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Ô tô tại Bochum, sự chậm trễ trong việc đưa ra các quyết định thực chất đang tạo ra hậu quả tai hại. Vị chuyên gia này thẳng thắn chỉ ra rằng việc lãng phí thời gian quý báu – khoảng thời gian đáng lẽ phải được tập trung tối đa để nâng cao năng lực cạnh tranh cho dòng xe điện nội khối – cuối cùng chỉ mang lại kết quả là củng cố thêm sức mạnh cho các đối thủ cạnh tranh đến từ Trung Quốc.

Thậm chí, ngay cả các hiệp hội đại diện cho giới công nghiệp cũng không giấu được sự thất vọng. Hiệp hội Vận động hành lang ô tô Đức (VDA) nhận định rằng dẫu thỏa hiệp của Nghị viện có một số cải tiến nhất định so với đề xuất ban đầu, nó vẫn hoàn toàn chưa đủ tầm để bảo vệ và đảm bảo khả năng cạnh tranh của châu Âu với tư cách là một trung tâm sản xuất ô tô toàn cầu.

VDA cũng tỏ ra dửng dưng trước thỏa thuận Pháp - Đức, cho rằng các nhà sản xuất ô tô cần nhiều sự linh hoạt hơn nữa và khái niệm "Sản xuất tại châu Âu" cần phải được mở rộng biên độ thay vì bó hẹp một cách cứng nhắc.

Bên cạnh bài toán về năng lực cạnh tranh công nghệ, thỏa thuận Paris - Berlin còn vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các lĩnh vực kinh tế khác vì nguy cơ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh thương mại quốc tế.

Theo thỏa thuận, Đức đã nhượng bộ Paris khi đồng ý rằng chỉ có 27 quốc gia thành viên EU và Anh (dưới một số điều kiện nhất định) mới đủ điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe "Sản xuất tại châu Âu" theo Đạo luật IAA, nhằm độc quyền hóa các hợp đồng mua sắm công và nguồn vốn tài trợ công cho công nghiệp nội địa.

Thoả thuận giữa Pháp và Đức được giới phân tích nhìn nhận không phải là chiếc phao cứu sinh cho ngành công nghiệp ô tô châu Âu, mà thực chất chỉ là một sản phẩm của những toan tính chính trị nhằm xoa dịu các áp lực ngắn hạn tại thị trường nội địa. Khi Brussels và các đầu tàu kinh tế tiếp tục sa lầy vào những thỏa hiệp hình thức, đặt nặng các rào cản bảo hộ ý thức hệ thay vì tập trung vào đổi mới sáng tạo và tối ưu hóa chuỗi cung ứng, ngành công nghiệp ô tô châu Âu sẽ vẫn phải đối mặt với nguy cơ suy yếu không thể đảo ngược trước sức mạnh bứt phá của xe điện toàn cầu.