Thu gom chất làm lạnh từ thiết bị cũ để giảm phát thải khí nhà kính

Sáng 23/10, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo phổ biến các quy định pháp luật và Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal, nhằm tăng cường thực thi chính sách, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và hoàn thiện quản lý môi chất lạnh từ nhập khẩu, sử dụng đến thu gom, tái chế, xử lý sau khi thiết bị hết vòng đời.

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, phê chuẩn Bản sửa đổi, bổ sung Kigali năm 2019. Đến tháng 8/2026, các hoạt động quản lý, loại trừ các chất được kiểm soát tại Việt Nam đã góp phần cắt giảm khoảng 260 triệu tấn CO₂ tương đương.

Ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN 

Theo đó, công tác quản lý đang từng bước mở rộng từ kiểm soát nhập khẩu, tiêu thụ sang quản lý toàn bộ vòng đời các chất được kiểm soát, bao gồm sử dụng, thu gom, thu hồi, tái chế, tái sinh, tái sử dụng và xử lý. Đây là hướng đi quan trọng nhằm hạn chế phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Một trong những vấn đề đáng chú ý tại Hội thảo là tỷ lệ thu gom môi chất lạnh từ thiết bị hết vòng đời còn rất thấp, trong khi lượng môi chất tồn trữ trong các thiết bị đang vận hành có quy mô lớn.

Theo chuyên gia Bùi Huyền Thương, Công ty Cổ phần Tư vấn Năng lượng và Môi trường (VNEEC), kết quả kiểm kê trong khuôn khổ dự án của Ngân hàng Thế giới về các chất được kiểm soát trong lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí cho thấy, năm 2024, Việt Nam có khoảng 49.072 tấn HCFC và HFC tồn trữ trong thiết bị, tương đương khoảng 85,2 triệu tấn CO₂ tương đương.

Đặc biệt, tỷ lệ thu gom môi chất lạnh từ thiết bị hết vòng đời hiện dưới 0,1%. Phần lớn môi chất trong các thiết bị khi tháo dỡ, thải bỏ có nguy cơ bị xả trực tiếp ra khí quyển, làm gia tăng phát thải khí nhà kính và gây lãng phí nguồn tài nguyên có thể thu hồi, tái chế. Lượng môi chất thải bỏ dự kiến tăng từ khoảng 560 tấn năm 2024 lên 2.059 tấn vào năm 2050.

Bà Nguyễn Đặng Thu Cúc, Phó trưởng Phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone, Cục Biến đổi khí hậu, phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN 

Thực tế, nếu việc kiểm soát nhập khẩu và tiêu thụ không đi đôi với thu hồi, xử lý sau sử dụng, lượng môi chất tích tụ trong thiết bị vẫn có thể trở thành nguồn phát thải tiềm ẩn lớn. Quản lý hiệu quả vì vậy cần được thực hiện xuyên suốt từ sản xuất, nhập khẩu, lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng đến tháo dỡ, thu gom và xử lý.

Theo Kế hoạch quốc gia ban hành tại Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam định hướng tăng cường quản lý chất và thiết bị, hỗ trợ chuyển đổi công nghệ, nâng cao năng lực kỹ thuật viên, cơ sở dịch vụ và thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững. Mục tiêu đến năm 2045 là loại trừ 11,2 triệu tấn CO₂ tương đương từ hoạt động loại trừ các chất được kiểm soát.

Tại Hội thảo, ông Nguyễn Bá Tú, Cục Biến đổi khí hậu, trình bày lộ trình quản lý, loại trừ các chất được kiểm soát có trong thiết bị, sản phẩm theo các mốc năm 2029, 2035, 2040 và 2045. Các ngưỡng tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP) tối đa được điều chỉnh theo từng giai đoạn, tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động lựa chọn môi chất thay thế và xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp.

Diễn giả cập nhật các quy định về bảo vệ tầng ozone quản lý, loại trừ các chất được kiểm soát tại Hội thảo. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Đại diện Công ty CP Daikin Conditioning Việt Nam giới thiệu xu hướng sử dụng môi chất lạnh mới, công nghệ làm mát tiên tiến và khả năng áp dụng tại Việt Nam. Quá trình chuyển đổi cần đồng thời đáp ứng yêu cầu về hiệu quả năng lượng, an toàn vận hành và điều kiện kỹ thuật của từng loại thiết bị.

Trong khi đó, đại diện Công ty Panasonic Air-Conditioning Việt Nam giới thiệu việc triển khai trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR); trong đó có sáng kiến thí điểm thu mua, thu gom điều hòa không khí đã qua sử dụng để tái chế tại Việt Nam từ tháng 10/2026. Mô hình này hướng tới tăng cường thu hồi thiết bị, hạn chế thất thoát môi chất khi tháo dỡ và tạo nguồn đầu vào cho hoạt động tái chế.

Hội thảo cũng giới thiệu RefNEXT, công cụ quản lý vòng đời các chất được kiểm soát do Cục Biến đổi khí hậu phối hợp với Liên minh Khí hậu và Không khí sạch (CCAC) phát triển. Công cụ đang được vận hành thử nghiệm nhằm hỗ trợ theo dõi, quản lý, báo cáo các hoạt động liên quan và kết nối các đơn vị cung cấp dịch vụ thu gom, tái chế, xử lý.

Việc kết hợp hoàn thiện chính sách, chuyển đổi công nghệ, mở rộng mạng lưới thu gom và tăng cường quản lý dữ liệu được kỳ vọng góp phần khắc phục những khoảng trống trong quản lý vòng đời môi chất lạnh. Qua đó, Việt Nam từng bước nâng cao hiệu quả thực hiện cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozon giảm phát thải khí nhà kính và phát triển các giải pháp làm mát bền vững.