Thứ trưởng Lê Quân: Một nhiệm vụ quan trọng của đại học tinh hoa là đào tạo nhân tài

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân phát biểu tại hội thảo. Ảnh: MOET

Phát triển đại học tinh hoa không thể "đi dàn hàng ngang"

Chia sẻ tại Hội thảo "Phát triển mô hình đại học tinh hoa, đại học xuất sắc tại Việt Nam trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, Chiến lược phát triển giáo dục đại học và Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học", Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh, yêu cầu xuyên suốt đối với giáo dục đại học trong giai đoạn tới là chất lượng. 

Theo đó, chất lượng phải hướng tới những chuẩn mực đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, STEM và phát triển bền vững ngày càng đặt ra những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực.

Theo Thứ trưởng, xã hội đang chuyển trọng tâm từ tuyển dụng theo bằng cấp sang tuyển dụng theo năng lực. Vì vậy, quá trình đào tạo phải trả lời được câu hỏi sinh viên sau khi tốt nghiệp "làm được những việc gì". Cùng với chuẩn đầu vào, chương trình và các điều kiện bảo đảm chất lượng, cần xác định rõ chuẩn đầu ra, gắn chất lượng đào tạo với nhu cầu xã hội, việc làm và khả năng phát huy năng lực của người học sau tốt nghiệp.

Đối với phát triển đại học tinh hoa, đại học trọng điểm, Thứ trưởng cho rằng không thể "đi dàn hàng ngang" mà cần xác định những cơ sở, lĩnh vực có tiềm năng để tập trung nguồn lực phát triển. 

Theo đó, cần xây dựng bộ tiêu chí để sàng lọc, lựa chọn theo hai hướng: các cơ sở giáo dục đại học chủ động đăng ký, đề xuất thế mạnh của mình; đồng thời cơ quan quản lý nhà nước giao nhiệm vụ đối với những cơ sở có sứ mạng, trách nhiệm dẫn dắt. Cùng với tiêu chí đầu vào cần có bộ chỉ số đầu ra ngắn gọn, có thể đo đếm, đánh giá định kỳ kết quả thực hiện.

Thứ trưởng lưu ý, đại học tinh hoa không nhất thiết phải xuất sắc ở tất cả các lĩnh vực mà cần xác định được những thế mạnh có khả năng dẫn dắt, tạo ra các "vùng sáng" và lan tỏa trong toàn hệ thống. 

Việc lựa chọn cũng không đồng nghĩa với mặc nhiên công nhận một cơ sở đã là đại học tinh hoa, mà là giao nhiệm vụ để phát triển thành đại học tinh hoa, gắn với mục tiêu, lộ trình, kết quả cụ thể và cơ chế đánh giá "có vào, có ra". Bên cạnh nhóm đại học tinh hoa là các đại học trọng điểm theo ngành, lĩnh vực, địa phương, vùng, khu vực và các trung tâm xuất sắc - nơi tập trung các nhà khoa học và năng lực nghiên cứu nổi trội.

Một nhiệm vụ quan trọng của đại học tinh hoa, theo Thứ trưởng, là đào tạo nhân tài, trước hết phải hình thành được đội ngũ nhà khoa học, giảng viên đại học chất lượng cao - những "máy cái" có khả năng tiếp tục đào tạo nhân lực và phát triển nghiên cứu trong các lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm. 

Quá trình này cần được thực hiện đồng bộ từ phát hiện, bồi dưỡng nhà khoa học tiềm năng, nhà khoa học trẻ đến phát triển, thu hút các nhà khoa học xuất sắc trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế; trong đó cần đặc biệt chú trọng phát huy nội lực.

Đại học tinh hoa phải bắt đầu từ cam kết về chất lượng và đi đến trách nhiệm đối với quốc gia

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, đại học tinh hoa phải bắt đầu từ cam kết về chất lượng và đi đến trách nhiệm đối với quốc gia. 

Theo GS.TS Chử Đức Trình, các trường tinh hoa không chỉ đào tạo nhân tài mà phải sáng tạo tri thức mới, phát triển công nghệ chiến lược, tạo ra các chuẩn mực mới và có khả năng dẫn dắt. 

Để làm được điều đó, cần có đầu tư tương xứng, trao quyền tự chủ, quản trị ở trình độ quốc tế và sự cam kết của Nhà nước, nhà trường, giảng viên, người học và doanh nghiệp.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại hội thảo. Ảnh: MOET

Từ thực tiễn của Đại học Quốc gia Hà Nội, PGS.TS Đào Thanh Trường, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, tiến tới đại học tinh hoa là quá trình chuyển đổi về chất: Từ phân tán sang tích hợp sức mạnh hệ thống, từ mở rộng quy mô sang ưu tiên chất lượng và đào tạo tài năng, từ kết quả học thuật thuần túy sang tạo tác động xã hội. 

PGS.TS Đào Thanh Trường cho rằng, cần có cơ chế phân bổ nguồn lực không bình quân, mà gắn cơ chế đặc thù, nguồn lực đặc thù, nhiệm vụ đặc thù với sản phẩm đầu ra đặc thù; đồng thời tạo không gian để các đại học hợp tác, chia sẻ tài nguyên và cộng hưởng thế mạnh.

Trong khi đó, Phó Giám đốc Đại học Duy Tân Võ Thanh Hải đề xuất cần xây dựng bộ chuẩn rõ ràng đối với đại học tinh hoa, đại học xuất sắc. Việc công nhận cũng không nên mang tính cố định mà cần có cơ chế "vào - ra", đánh giá theo chu kỳ để tạo động lực cạnh tranh và cơ hội cho những cơ sở có năng lực vươn lên. Phó Giám đốc Đại học Duy Tân đồng thời cho rằng nguồn lực tài chính và con người còn hạn chế nên cần tập trung đầu tư cho những đại học có khả năng dẫn dắt, thay vì phát triển dàn trải.