Thủ tướng Lê Minh Hưng: Không còn chỗ cho tư duy 'làm cho có' trong khoa học công nghệ

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, phải chuyển mạnh từ tư duy làm cho có, sang tư duy tạo ra sản phẩm một cách thực chất và có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

"Làm cho có" là tư duy phải bỏ

Phát biểu trước hàng trăm nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân công nghệ và đại diện các tổ chức quốc tế sáng 18/5, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh một thông điệp rõ ràng: mọi chương trình nghiên cứu khoa học công nghệ từ nay trở đi phải đo được bằng sản phẩm cụ thể, giá trị gia tăng cụ thể và đóng góp cụ thể cho tăng trưởng kinh tế.

"Phải chuyển mạnh từ tư duy làm cho có, sang tư duy tạo ra sản phẩm một cách thực chất và có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra căn bệnh 'làm cho có' vẫn còn tồn tại trong một bộ phận hoạt động khoa học công nghệ, đồng thời thừa nhận lĩnh vực này chưa thực sự trở thành động lực và đột phá cho phát triển kinh tế, xã hội. Nguồn lực cho khoa học công nghệ chưa được chú trọng đúng mức, cơ chế chính sách hoàn thiện còn chậm và công tác đào tạo, trọng dụng cán bộ dù có nhiều tiến bộ vẫn còn nhiều bất cập.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Nghị quyết 57 và văn bản chỉ đạo then chốt trong tháng 5

Phát biểu của Thủ tướng Lê cũng nêu bật khung pháp lý toàn diện cho khoa học công nghệ, với nhiều văn bản chính sách quan trọng được ban hành liên tiếp. Tháng 12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thủ tướng khẳng định đây là nghị quyết chiến lược đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng.

Ngày 2/4/2026, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Kết luận số 18 về phát triển kinh tế, tài chính quốc gia cho giai đoạn 2026-2030, trong đó gắn mục tiêu tăng trưởng hai con số với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ làm động lực.

Đáng chú ý, Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 21 ngày 30/4/2026 về danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia. Ngay trước thềm lễ kỷ niệm, phiên họp lần thứ 3 của Ban chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ra Kết luận số 246 ngày 12/5/2026, tập trung khơi thông các nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu tại sự kiện - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Năm hướng đi cụ thể Thủ tướng đặt ra

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề ra năm định hướng trọng tâm cho giai đoạn tới.

Thứ nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò hạt nhân, phối hợp với các bộ ngành, địa phương, viện, trường và doanh nghiệp triển khai danh mục công nghệ chiến lược theo hai quyết định vừa ban hành. Sản phẩm công nghệ chiến lược tạo ra phải có giá trị gia tăng, tỷ lệ nội địa hóa cao, thương mại hóa được và đóng góp thực sự vào năng suất lao động.

Thứ hai, doanh nghiệp Việt phải là trung tâm của hệ sinh thái. Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành ưu tiên, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương, nhanh chóng đặt bài toán cụ thể cho từng ngành, đặt hàng viện, trường và doanh nghiệp để tạo ra sản phẩm phục vụ đúng nhu cầu quản lý và sản xuất của lĩnh vực mình phụ trách.

Thứ ba, cơ chế tài chính phải đột phá. Thủ tướng khẳng định nếu áp dụng quy trình thông thường, đầu tư cho đổi mới sáng tạo sẽ không thể thực hiện được. Giải pháp là đặt hàng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và lấy sản phẩm đầu ra để đánh giá hiệu quả đầu tư của nhà nước. Thủ tướng giao trực tiếp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính xử lý ngay những vướng mắc liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ, thúc đẩy thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm.

Các đại biểu dự Hội nghị

Thứ tư, nhà nước phải làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối và trở thành người mua đầu tiên đối với sản phẩm công nghệ chiến lược đủ điều kiện. Nguyên tắc triển khai là: rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp và viện trường tham gia, rõ nguồn lực và rõ thời hạn. Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan được giao nhiệm vụ phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm đến cùng.

Thứ năm, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác quốc tế. Nhà nước tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực, làm chủ công nghệ, phát huy mạng lưới trí thức và chuyên gia người Việt ở nước ngoài, đồng thời có cơ chế để doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ và từng bước tham gia chuỗi công nghệ chiến lược.

Thủ tướng chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Khát vọng 2045 và lời nhắc từ Chủ tịch Hồ Chí Minh

Thủ tướng nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 18/5/1963 tại Đại hội đại biểu toàn quốc của Hội Phổ biến khoa học kỹ thuật: "Nhiệm vụ của khoa học kỹ thuật là cực kỳ quan trọng cho nên mọi ngày, mọi người đều phải tham gia công tác khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động". Chính lời dặn đó, theo Thủ tướng, là kim chỉ nam cho hoạt động khoa học công nghệ Việt Nam suốt hơn sáu thập kỷ qua.

Với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, Thủ tướng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước.

Thủ tướng kết thúc phát biểu bằng cam kết rõ ràng: "Chính phủ sẽ luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới."