Thừa nhận việc Ukraine sớm gia nhập EU là thiếu thực tế, Thủ tướng Đức hiến kế để 'lách luật' cho Kiev

Ngày 20/5, hãng thông tấn Anadolu dẫn các nguồn tin châu Âu cho biết, trong thư gửi Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Cyprus Nikos Christodoulides - nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU - ông Merz đề xuất EU “ngay lập tức và không trì hoãn” thúc đẩy các bước hội nhập thể chế đối với Ukraine.

Nhà lãnh đạo Đức cho rằng, Ukraine đang ở trong tình thế đặc biệt là một quốc gia có xung đột, đồng thời đã đạt được nhiều tiến bộ trong tiến trình đàm phán gia nhập EU.

Theo ông, việc thiết lập quy chế mới sẽ gửi đi “một tín hiệu chính trị mạnh mẽ mà Ukraine và người dân nước này rất cần trong cuộc đối đầu Nga”.

Ông Merz cũng cho rằng, sáng kiến này có thể hỗ trợ các nỗ lực hòa đàm do Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy, đặc biệt thông qua cam kết chính trị của các nước EU về việc áp dụng điều khoản hỗ trợ lẫn nhau của khối đối với Ukraine.

Theo đề xuất, Ukraine sẽ chưa được trao đầy đủ tư cách thành viên hay quyền biểu quyết, song có thể tham gia sâu hơn vào hoạt động của các thể chế EU. Kiev có thể được tham dự các cuộc họp của Hội đồng châu Âu và Hội đồng EU nhưng không có quyền bỏ phiếu.

Ngoài ra, Thủ tướng Đức còn đề xuất khả năng Ukraine có đại diện “thành viên liên kết” trong Ủy ban châu Âu, Nghị viện châu Âu và Tòa án Công lý châu Âu, dù các đại diện này cũng sẽ không có quyền biểu quyết. Tại Tòa án Công lý châu Âu, Ukraine có thể được cử một “thẩm phán liên kết” dưới vai trò “trợ lý báo cáo viên”.

Người đứng đầu chính phủ Đức nhấn mạnh, đây không phải mô hình “thành viên hạng nhẹ”, mà là một giải pháp chính trị nhằm đưa Ukraine “tiến gần đáng kể tới EU và các thể chế cốt lõi của khối” ngay lập tức. Theo ông, quy chế mới không thay thế tiến trình đàm phán gia nhập hiện nay mà sẽ thúc đẩy và hỗ trợ tiến trình đó.

Tuy nhiên, ông Merz thừa nhận triển vọng Ukraine sớm trở thành thành viên đầy đủ của EU hiện vẫn thiếu thực tế do còn tồn tại “vô số rào cản”, bao gồm các thủ tục phê chuẩn phức tạp và nhạy cảm về chính trị tại nhiều quốc gia thành viên. Ông khẳng định: “Rõ ràng chúng ta không thể hoàn tất tiến trình gia nhập trong ngắn hạn”.

Theo đề xuất của Berlin, Ukraine sẽ từng bước tiếp cận luật pháp và các chương trình của EU. Trong giai đoạn đầu, Kiev chưa phải đóng góp ngân sách EU và cũng chưa được hưởng đầy đủ các quyền lợi tài chính như thành viên chính thức. Tuy nhiên, các chương trình do EU quản lý trực tiếp có thể dần được mở cho Ukraine với những điều khoản bảo đảm đi kèm.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của đề xuất liên quan lĩnh vực an ninh. Ông Merz đề xuất Ukraine phải hoàn toàn điều chỉnh chính sách đối ngoại và an ninh của mình cho phù hợp với chính sách của EU.

Đồng thời, các nước thành viên EU cần đưa ra cam kết chính trị áp dụng điều khoản hỗ trợ phòng thủ tập thể Điều 42(7) của Hiệp ước EU đối với Ukraine nhằm tạo ra “một bảo đảm an ninh đáng kể”.

Ông Merz cũng đề xuất thiết lập một cơ chế dự phòng hoặc một điều khoản tự động chấm dứt hiệu lực trong trường hợp Ukraine vi phạm các giá trị cơ bản của EU hoặc gặp phải những trở ngại đáng kể trong các cuộc đàm phán gia nhập.

Ông Merz thừa nhận sáng kiến này đặt ra nhiều vấn đề về tính khả thi về chính trị, kỹ thuật và pháp lý, song cho rằng các trở ngại có thể được giải quyết nếu EU tiếp cận vấn đề theo hướng xây dựng.

Thủ tướng Đức cho biết, ông mong muốn sớm đạt được đồng thuận và thành lập một lực lượng đặc nhiệm chuyên trách để xây dựng chi tiết cơ chế “thành viên liên kết” cho Ukraine.