Thúc đẩy hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam-EU trong kỷ nguyên xanh và bền vững

Diễn đàn quy tụ đông đảo đại diện các Bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và Liên minh châu Âu. (Ảnh: MINH DUY)

Kinh tế Việt Nam tiếp tục ghi nhận những kết quả tăng trưởng tích cực. Trong 9 tháng năm 2026, GDP tăng trên 9% so với cùng kỳ, mức tăng cao nhất kể từ năm 2011. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, tăng trên 30% so với cùng kỳ.

Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam-Liên minh châu Âu (EU) đạt 65,48 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025. Việt Nam xuất siêu sang EU khoảng 36,1 tỷ USD. EU chiếm 11,7% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam-EU 2026 với chủ đề “Định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới” tổ chức ngày 4/11 tại Hà Nội, các đại biểu đại diện cho Bộ Công thương, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, chính quyền địa phương các tỉnh, thành phố cùng các tập đoàn đa quốc gia đã tập trung trao đổi về cơ hội, thách thức cũng như giải pháp thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và EU, nhất là trong quá trình chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

EVFTA tạo động lực thúc đẩy thương mại Việt Nam-EU

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%, tạo động lực để hoàn thành và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu cả năm.

Riêng đối với thị trường châu Âu, kim ngạch thương mại hai chiều đã vượt con số 65,48 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng sau hơn 6 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA).

Thứ trưởng Công thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh mục tiêu nâng tầm hợp tác thương mại song phương theo hướng xanh và bền vững. (Ảnh: MINH DUY)

Thứ trưởng Công thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh rằng sau hơn sáu năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA), cơ cấu trao đổi thương mại giữa hai bên đã có những thay đổi đáng kể.

EVFTA một mặt là công cụ miễn giảm 99% dòng thuế quan, mặt khác đã trở thành nền tảng giúp hàng hóa Việt Nam chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các rào cản kỹ thuật để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của 27 quốc gia thành viên EU.

Bà Nguyễn Thảo Hiền tham gia phiên thảo luận về định hướng mở rộng thương mại bền vững và kết nối chuỗi cung ứng. (Ảnh: MINH DUY)

Về dư địa phát triển thị trường, bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên, Bộ Công thương, chỉ ra rằng dù kim ngạch thương mại Việt Nam-EU tiếp tục tăng, tỷ trọng của thị trường EU trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam có xu hướng giảm nhẹ. Nguyên nhân chủ yếu là một số thị trường khác đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng thương mại nhanh hơn.

Để duy trì đà tăng trưởng bền vững, Bộ Công thương đang triển khai 3 trụ cột hỗ trợ doanh nghiệp: nâng cao năng lực cung cấp thông tin thị trường, mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc giá trị gia tăng cao và chủ động hỗ trợ doanh nghiệp trong nước thích ứng với các tiêu chuẩn xanh mới từ châu Âu.

Về phía Liên minh châu Âu, Đại sứ Julien Guerrier, Trưởng Phái đoàn EU tại Việt Nam, khẳng định EU luôn xem Việt Nam là đối tác quan trọng tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Đánh giá cao cam kết đưa phát thải ròng về không (Net Zero) vào năm 2050 của Chính phủ Việt Nam, Đại sứ cam kết EU sẽ tiếp tục đồng hành thông qua các gói hỗ trợ tài chính và kỹ thuật từ Sáng kiến Cửa ngõ toàn cầu và Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP).

Chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu

Bên cạnh những thuận lợi từ EVFTA, chuỗi cung ứng Việt Nam-EU đang phải đối mặt với hai thách thức đáng chú ý: sự xuất hiện của các quy định môi trường mới mang tính bắt buộc từ châu Âu và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng do biến động địa chính trị toàn cầu.

Các quy định của EU về môi trường và phát triển bền vững, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Quy định chống phá rừng (EUDR) và Chỉ thị về thẩm định tính bền vững của doanh nghiệp (CSDDD), đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hàng hóa nhập khẩu. Điều này đòi hỏi các ngành xuất khẩu của Việt Nam như thép, nhôm, nông sản, dệt may và da giày phải chủ động thích ứng, đáp ứng các tiêu chuẩn liên quan.

Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet phân tích những tác động của quy định tiêu chuẩn xanh đối với hàng hóa xuất khẩu. (Ảnh: MINH DUY)

Đánh giá về tác động của các quy định này, ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) lưu ý rằng đây là chuẩn mực phát triển bắt buộc để bảo vệ môi trường toàn cầu.

Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng chuyển đổi mô hình quản trị, thực hiện kiểm kê khí nhà kính và minh bạch hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc.

Ông Jean-Jacques Bouflet kiến nghị Việt Nam và EU tăng cường trao đổi, thúc đẩy công nhận lẫn nhau đối với các tiêu chuẩn, chứng nhận xanh và tín chỉ carbon, qua đó hạn chế những chi phí phát sinh không cần thiết cho doanh nghiệp.

Ở góc độ vận tải hàng hóa, ông Bernardo Bautista, Giám đốc quốc gia Tập đoàn DHL Express Việt Nam, phân tích những biến động khôn lường của chuỗi cung ứng toàn cầu do xung đột địa chính trị và căng thẳng trên các tuyến hàng hải trọng yếu. Những yếu tố này làm thời gian vận chuyển kéo dài và cước phí biến động mạnh.

Để bảo đảm lưu thông hàng hóa cho Việt Nam-EU không bị gián đoạn, DHL Express đang tiên phong áp dụng Kế hoạch ứng phó kinh doanh liên tục (BCP), chuyển đổi xanh toàn bộ đội xe giao nhận và cung cấp giải pháp nhiên liệu hàng không bền vững giúp doanh nghiệp giảm đến 80% lượng phát thải carbon trong khâu vận chuyển.

Ông Bernardo Bautista giới thiệu kế hoạch xanh hóa dịch vụ vận chuyển và ứng dụng phương tiện giao hàng điện. (Ảnh: MINH DUY)

Thu hút đầu tư EU gắn với phát triển hạ tầng và năng lượng sạch

Để đón đầu làn sóng dịch chuyển vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao từ châu Âu, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, hạ tầng logistics và hạ tầng năng lượng đang trở thành nhiệm vụ hàng đầu của các địa phương và Bộ, ngành tại Việt Nam.

Theo Bộ Công thương, cập nhật tại thời điểm đến 31/5/2026, EU có 2.815 dự án đầu tư vào Việt Nam còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt trên 32,7 tỷ USD, chiếm khoảng 6% tổng vốn FDI đăng ký tại Việt Nam.

Các dự án của nhà đầu tư EU tập trung nhiều nhất trong lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo với 49,2% tổng vốn đầu tư. Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã có 131 dự án đầu tư sang các nước thuộc EU với tổng vốn đăng ký đạt 773 triệu USD, tập trung chủ yếu tại Đức, Hà Lan và Tây Ban Nha.

Ông Noel Clehane nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi xanh trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. (Ảnh: MINH DUY)

Phát biểu về xu hướng dòng vốn, ông Noel Clehane, Phó Chủ tịch Hội đồng kinh doanh EU-ASEAN (EU-ABC) đánh giá Việt Nam đang sở hữu những lợi thế cạnh tranh trong ASEAN nhờ sự ổn định chính trị và mạng lưới FTA rộng mở.

Theo ông Noel Clehane, bên cạnh lợi thế về chi phí nhân công, các nhà đầu tư châu Âu ngày càng quan tâm đến hạ tầng xanh, nguồn cung năng lượng ổn định và môi trường thủ tục hành chính thuận lợi.

Do vậy, Phó Chủ tịch EU-ABC khuyến nghị Việt Nam đẩy mạnh thực thi Nghị quyết 10 về nâng cao hiệu quả thu hút FDI, chú trọng vào chuyển giao công nghệ, hợp tác nghiên cứu phát triển và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cao.

Ông Nguyễn Công Hân giới thiệu mô hình Khu thương mại tự do Hải Phòng tới các nhà đầu tư châu Âu. (Ảnh: MINH DUY)

Chia sẻ kinh nghiệm và sự chủ động từ địa phương, ông Nguyễn Công Hân, Phó Giám đốc Sở Công thương thành phố Hải Phòng, đã giới thiệu đề án thành lập Khu thương mại tự do Hải Phòng với quy mô 6.292ha gắn liền với Khu kinh tế Đình Vũ-Cát Hải theo Nghị quyết 226/2025/QH15 của Quốc hội.

Hải Phòng định hướng xây dựng hệ sinh thái logistics hiện đại tích hợp cảng biển nước sâu Nam Đồ Sơn, kết nối đường sắt quốc tế và các khu công nghiệp sinh thái đạt chuẩn tuần hoàn.

Thành phố định hướng áp dụng các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và cơ chế một cửa nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư châu Âu trong các lĩnh vực công nghệ cao, logistics xanh và chế biến xuất khẩu.

(Ảnh: MINH DUY)

Đồng hành ở góc độ quản lý ngành, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và năng lượng tái tạo, Bộ Công thương, khẳng định Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh đang ưu tiên tối đa cho việc phát triển nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện năng nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho các cụm công nghiệp trọng điểm.

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công thương, thông tin về các chính sách ưu đãi thuế đối với ngành công nghiệp hỗ trợ, trong đó có cơ chế miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định hiện hành. Ông cũng cho biết: Mục tiêu đến năm 2030 sẽ có ít nhất 10% các cụm công nghiệp trên cả nước chuyển đổi thành công sang mô hình sinh thái.

Ông Phạm Văn Quân phát biểu chia sẻ về cơ chế ưu đãi thuế thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. (Ảnh: MINH DUY)

Mô hình “Big Brother”, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, mở rộng nguồn vốn xanh

Trong bối cảnh hiện nay, sự kết nối chặt chẽ giữa các tập đoàn đa quốc gia trong vai trò dẫn dắt và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) nội địa có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao năng lực tham gia trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam.

Chuyển đổi xanh không thể hoàn thành nếu chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp đầu chuỗi, mà bắt buộc phải lan tỏa đến từng nhà cung ứng cấp 2, cấp 3 trong hệ sinh thái sản xuất.

Ông Nguyễn Thanh Tâm chia sẻ tiêu chuẩn lựa chọn nhà cung ứng sản xuất bền vững của Adidas tại Việt Nam. (Ảnh: MINH DUY)

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, ông Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc điều hành và quan hệ chính phủ tại Tập đoàn Adidas, cho biết: Việt Nam hiện đóng góp từ 25% đến 27% tổng sản lượng sản xuất toàn cầu của Adidas.

Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt phát biểu đề xuất giải pháp kết nối trực tiếp nông sản Việt Nam vào hệ thống siêu thị châu Âu. (Ảnh: MINH DUY)

Để duy trì vị thế này, Adidas đã xây dựng mô hình quản trị chuỗi cung ứng dựa trên 3 trụ cột: tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ EVFTA, áp dụng chỉ số độ bền môi trường (Higg Index) và hỗ trợ các nhà máy đối tác tại Việt Nam lắp đặt điện mặt trời mái, sử dụng năng lượng sinh khối.

Ở góc độ sản xuất nông nghiệp xuất khẩu, bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Chủ tịch Hội đồng quản trị Westfood và Phó Chủ tịch Tập đoàn FIT, nêu lên bài toán thực tế của ngành chế biến nông sản tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long khi xuất khẩu 90% sản phẩm sang các thị trường “khó tính”.

Để vượt qua các rào cản kỹ thuật về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và mã vùng trồng, Westfood đã chủ động phát triển vùng nguyên liệu khép kín, đầu tư nhà máy đạt chuẩn châu Âu và ký kết hợp đồng bao tiêu dài hạn với nông dân.

Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt cũng đề xuất Bộ Công thương tăng cường hỗ trợ kết nối trực tiếp với các tập đoàn phân phối và bán lẻ lớn của EU và liên tục cập nhật về các quy định kỹ thuật mới.

Giám đốc Khối Ngân hàng toàn cầu HSBC Richard Barnsley chia sẻ về mô hình doanh nghiệp lớn dẫn dắt các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng xanh hóa. (Ảnh: MINH DUY)

Giải quyết bài toán vốn cho chuyển đổi xanh, ông Richard Barnsley, Giám đốc Khối ngân hàng toàn cầu HSBC Việt Nam, khẳng định nguồn tài chính xanh trên thị trường quốc tế rất dồi dào và HSBC đang tích cực triển khai các gói tín dụng xanh hợp vốn.

Ông Richard Barnsley dẫn chứng ví dụ cụ thể: HSBC Việt Nam đã thu xếp thành công khoản vay xanh hợp vốn quốc tế đầu tiên trị giá 105 triệu USD cho Tổng công ty Điện lực miền bắc. Khoản vay được sử dụng để đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng tại các trạm biến áp 110kV trên địa bàn miền bắc.

Ông Junyeon Kim phát biểu chia sẻ về định hướng phát triển các giải pháp vật liệu xanh và hóa chất tiên tiến. (Ảnh: MINH DUY)

Đồng thời, đại diện HSBC cũng khởi xướng mô hình “Big Brother-Little Brother” (tạm dịch mô hình “Doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp vừa và nhỏ”).

Theo mô hình này, các tập đoàn lớn sẽ đứng ra bảo lãnh, hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn hóa dữ liệu phát thải cho các nhà cung ứng vừa và nhỏ, giúp khối doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng.

Đóng góp giải pháp vật liệu tiên tiến, ông Junyeon Kim, Tổng Giám đốc Evonik Việt Nam, giới thiệu các công nghệ hóa chất sinh học và giải pháp phụ gia xanh giúp các ngành sản xuất công nghiệp tại Việt Nam tiết kiệm năng lượng, tái chế chất thải và giảm mức tiêu thụ nguyên liệu hóa thạch, góp phần hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn.

Cơ chế “hậu kiểm, cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy hợp tác dài hạn

Một môi trường kinh doanh minh bạch, nhất quán và có tính dự báo cao là “mỏ neo” giúp giữ chân nhà đầu tư hiện hữu và thu hút các dòng vốn mới từ Liên minh châu Âu.

Việc cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi phương thức quản lý thị trường và tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đang được các cơ quan quản lý nhà nước triển khai quyết liệt.

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn phát biểu chia sẻ về định hướng chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong quản lý thị trường. (Ảnh: MINH DUY)

Phát biểu về công tác quản lý thị trường, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương, cho biết Bộ đang tập trung triển khai Đề án phòng chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030.

Bộ Công thương đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý dựa chủ yếu vào kiểm tra trước sang tăng cường kiểm tra sau, trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro, đồng thời thiết lập kênh hợp tác trực tiếp với các chủ sở hữu trí tuệ và thương hiệu châu Âu để phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm bản quyền, hàng nhái, hàng giả.

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, đại diện hai tập đoàn Bosch và Philip Morris International đã đề xuất tăng cường chế tài xử phạt đối với hành vi gian lận xuất xứ và xâm phạm bản quyền công nghệ, cũng như nhấn mạnh việc cần thiết ban hành khung pháp lý minh bạch, dựa trên bằng chứng khoa học cho các sản phẩm công nghệ mới, bảo đảm sự nhất quán với các cam kết của Việt Nam trong EVFTA.

Tổng kết ý kiến trình bày tại Diễn đàn, ông Torben Minko, Phó Chủ tịch EuroCham, đã đúc kết ba thông điệp chính:

Thứ nhất, Việt Nam và Liên minh châu Âu cần nỗ lực chuyển hóa các tiềm năng thành các dự án hợp tác thương mại và đầu tư cụ thể.

Thứ hai, hai bên nâng cao chỉ số niềm tin kinh doanh bằng cách đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuẩn hóa năng lực thực thi ở cấp chính quyền địa phương và bảo đảm tính đồng bộ của pháp luật.

Thứ ba, hai bên đặt con người và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vào trung tâm của tiến trình chuyển đổi xanh.

Phó Chủ tịch EuroCham Torben Minko khẳng định cam kết đồng hành lâu dài của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. (Ảnh: MINH DUY)

Những nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất và thúc đẩy chuyển đổi xanh, cùng với sự hợp tác của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và EU, sẽ góp phần mở rộng cơ hội thương mại, đầu tư và nâng cao vị thế của Việt Nam trong các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.