Thực hiện dân chủ cơ sở phù hợp mô hình chính quyền địa phương và chuyển đổi số

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng) trả lời phỏng vấn báo chí. (Ảnh: Vietnam+)

Ngày 30/10, nghị trường Quốc hội thảo luận dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Việc sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương, định hướng, chính sách mới của Đảng về thực hiện dân chủ ở cơ sở; Tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi, phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương và chuyển đổi số.

Bên lề Quốc hội, phóng viên VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng) để làm rõ những nút thắt và giải pháp kiến tạo nhằm tối ưu hóa dự thảo Luật.

Bước ngoặt "dân chủ số"

- Thưa đại biểu, một trong những nội dung thu hút sự quan tâm đặc biệt tại kỳ họp Quốc hội lần này là việc tích hợp "dân chủ số" vào dự thảo Luật. Trong bối cảnh chúng ta đang nỗ lực đẩy mạnh Chính phủ số và công dân số, đại biểu đánh giá thế nào về bước đột phá này?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Chắc chắn “dân chủ số” là một trong những nội dung mới mang tính đột phá và đang nhận được sự quan tâm, kỳ vọng rất lớn từ các đại biểu Quốc hội cũng như cử tri trên cả nước. Trong giai đoạn chúng ta đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số toàn diện, việc rà soát, đưa sự tham gia công nghệ của người dân vào quá trình giám sát, phản biện là đòi hỏi tất yếu.

Tôi đánh giá rất cao sự nỗ lực của Ban soạn thảo đã đưa nội dung "dân chủ số" vào dự thảo lần này. Tuy nhiên, để chính sách này đạt được hiệu quả như kỳ vọng chúng ta cần nhìn nhận một cách thực tế. Quy định các điều khoản chặt chẽ trong Luật để tạo cơ sở pháp lý là điều kiện cần, song điều kiện đủ và cũng là yếu tố cần phải lưu tâm đến bài toán hạ tầng số.

Trên thực tế, không phải vùng miền, địa phương nào cũng có điều kiện kinh tế-xã hội và hạ tầng đồng đều. Do đó, càng ở vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn khó khăn, chúng ta càng phải quan tâm về hạ tầng số khi triển khai thực hiện dân chủ cơ sở.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, sáng 30/10/2026, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi); Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

- Theo đại biểu, đâu là những điều kiện tiên quyết khác để những người làm công tác ở cơ sở thực hiện dân chủ trên nền tảng số?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Bên cạnh chất lượng hạ tầng, chúng ta cần quan tâm đến nguồn nhân lực cơ sở. Có hạ tầng số là một chuyện, nhưng chất lượng của nó từ ứng dụng nền tảng được thiết kế ra sao, đường truyền dữ liệu có ổn định không, lại là câu chuyện khác.

Đặc biệt, yếu tố con người mang tính quyết định. Khi chúng ta rót nguồn lực đầu tư cho hạ tầng vật chất, nhưng cán bộ làm công tác thực thi ở cơ sở lại chưa thông thạo công nghệ, người dân chưa quen với ứng dụng số, thì việc tiếp cận sẽ rất khó khăn. Chính vì vậy, để bảo đảm dân chủ trên nền tảng số, quy định pháp lý phải thực sự chặt chẽ và có tính khả thi cao cùng với đó là điều kiện hạ tầng kỹ thuật, đường truyền chất lượng tốt đồng thời đặc biệt chú trọng về nguồn nhân lực.

Cần nhấn mạnh, nguồn nhân lực ở đây không có nghĩa là chúng ta phải tuyển dụng những chuyên gia am hiểu sâu về công nghệ thông tin. Giải pháp trọng tâm là tổ chức các đợt tập huấn thực chất, hiệu quả. Cán bộ có thành thạo thì mới hướng dẫn và ứng dụng được. Nếu không có khả năng vận hành thực tế, mọi quy định tiên tiến nhất trong Luật cũng sẽ không mang lại nhiều giá trị cốt lõi.

Những điều chỉnh định lượng

- Nhìn lại chặng đường hoàn thiện của dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai này, đại biểu đánh giá thế nào? Và, để Luật không vấp phải những "điểm nghẽn" khi áp dụng vào thực tiễn, đại biểu có những đề xuất cụ thể nào vào dự thảo Luật?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Nhìn một cách tổng thể, dự thảo Luật đã trải qua rất nhiều vòng thẩm định kỹ lưỡng. Đặc biệt, trong phiên họp toàn thể vừa qua của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đạo luật này đã được các đại biểu trao đổi và cho ý kiến sâu sát. Cơ quan soạn thảo cũng thể hiện tinh thần cầu thị cao khi tiếp thu khá đầy đủ các kiến nghị. Do đó, tôi đánh giá dự thảo trình tại kỳ họp này đã hoàn thiện hơn rất nhiều so với ban đầu.

Sự điều chỉnh lần này bám sát hai tiêu chí quan trọng. Một là tính tương thích, đảm bảo phù hợp hoàn toàn với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Hai là tính thực chất, dự thảo Luật đảm bảo việc thực hiện dân chủ ở cơ sở diễn ra thuận tiện nhất, phát huy tối đa quyền của người dân thông qua các hình thức tổ chức lấy ý kiến minh bạch.

Tuy nhiên, để tránh những "điểm nghẽn" mang tính kỹ thuật, tại các phiên thảo luận tổ và hội trường, tôi và nhiều đại biểu đã kiến nghị về việc định lượng hóa cơ cấu nhân sự của Ban thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Cụ thể, nhất thiết phải quy định số lượng thành viên của Ban này là số lẻ. Đây là nguyên tắc trong điều hành, việc có số lượng lẻ sẽ giúp dễ dàng đưa ra quyết định khi lấy ý kiến, tránh những rủi ro rơi vào thế "50-50" khiến các vấn đề bị treo, khó phân định trong biểu quyết.

- Bên cạnh đó, yếu tố cơ cấu về giới và các điều kiện đảm bảo duy trì hoạt động cũng là vấn đề được nhiều cử tri quan tâm. Quan điểm của đại biểu về vấn đề này như thế nào?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi kiến nghị phải quy định mang tính bắt buộc về sự tham gia của phụ nữ trong Ban thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đề xuất này không chỉ nhằm đáp ứng nguyên tắc về bình đẳng giới, mà còn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn. Phụ nữ luôn có lăng kính tiếp cận sự việc mềm mỏng nhưng chi tiết. Trong quá trình xem xét, quyết định các vấn đề mật thiết ở cơ sở, sự tham gia của nữ giới chắc chắn sẽ giúp các chính sách được nhìn nhận một cách thấu đáo, toàn diện và nhân văn hơn.

Ngoài ra, nhiều đại biểu đã đặt lên bàn nghị sự về điều kiện đảm bảo thực thi, điển hình như nguồn kinh phí hay chế độ thù lao cho những người trực tiếp làm công tác này. Quốc hội và Cơ quan soạn thảo cần tính toán một cách căn cơ, hợp lý nhất phù hợp với điều kiện ngân sách hiện nay, để những cán bộ cơ sở có thêm động lực cống hiến, đưa Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở thực sự “bén rễ” trong đời sống xã hội.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!