Thực hiện Nghị quyết số 57: 100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn

Thái Nguyên cần phát huy hiệu quả tiềm năng để phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chuyển đổi số không đơn thuần là đưa máy tính vào công sở

Tháng 12-2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Sau hơn một năm triển khai, bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình thực hiện tại các địa phương, trong đó có Thái Nguyên, vẫn bộc lộ không ít điểm nghẽn cần nhận diện và tháo gỡ.

Một trong những vấn đề được Ban chỉ đạo các cấp về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chỉ ra là chuyển đổi số chưa đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.  Đơn cử, tại Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kha Sơn, mỗi ngày đơn vị tiếp nhận, xử lý khoảng 90-150 văn bản. Tuy nhiên, nhiều hệ thống thông tin của các bộ, ngành Trung ương thường xuyên thay đổi hoặc chưa thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật; một số hệ thống còn trùng lặp, khả năng chia sẻ dữ liệu hạn chế, gây khó khăn trong kết nối và xử lý thủ tục hành chính tại cơ sở.

Bà Dương Thị Hồng Nhã, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kha Sơn, cho biết trước đây việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ thủ tục hành chính chủ yếu thực hiện trên một phần mềm do tỉnh quản lý. Hiện nay, mỗi lĩnh vực của các bộ, ngành lại có một phần mềm riêng. Phòng Văn hóa -Xã hội đang phụ trách 7 lĩnh vực thì có đến 7 phần mềm tương ứng của các bộ, ngành triển khai công việc.

Cùng với nền tảng số, hạ tầng đường truyền, kết nối tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa còn thiếu đồng bộ. Internet đã được phủ sóng ở nhiều khu vực nhưng tốc độ đôi khi chưa đáp ứng nhu cầu; vẫn còn điểm lõm sóng, điện lưới quốc gia chưa ổn định. Thiết bị đầu cuối, máy tính và thiết bị nghiệp vụ tại một số nơi cũng chưa đáp ứng yêu cầu tối thiểu.

Ông Trần Đức Tú, Phó Chủ tịch UBND xã La Hiên, cho biết: Sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, hạ tầng số và các trang thiết bị công nghệ thông tin của xã còn thiếu đồng bộ hoặc xuống cấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Đến nay, mặc dù đã được đầu tư, sửa chữa, nâng cấp nhưng để thực hiện hiệu quả chương trình chuyển đổi số thì vẫn còn nhiều khó khăn.

Điềm Thụy là một trong những địa phương còn thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn sâu về chuyển đổi số và công nghệ thông tin.

Một điểm nghẽn khác là các cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa đồng bộ, chưa bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”; việc chia sẻ, khai thác dữ liệu liên ngành còn hạn chế. Nguồn nhân lực số cũng thiếu và chưa đồng đều. Tính đến giữa năm 2026, toàn tỉnh có gần 220 cán bộ chuyên trách về chuyển đổi số tại các cơ quan, đơn vị; trong đó chỉ trên 110 người có bằng cấp chuyên ngành công nghệ thông tin. Tại các địa phương, mới có gần 70 xã, phường bố trí cán bộ kiêm nhiệm thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa máy tính vào công sở mà phải thay đổi phương thức vận hành. Nếu tư duy quản lý vẫn theo lối cũ, công nghệ khó phát huy hiệu quả thực chất. Vì vậy, nhận diện đúng, kịp thời các điểm nghẽn và thẳng thắn xác định nguyên nhân là yêu cầu quan trọng để cả hệ thống chính trị tháo gỡ nút thắt, đưa chuyển đổi số đi vào chiều sâu.

Nguồn lực, tiềm năng chưa được phát huy tương xứng

Không chỉ chuyển đổi số, hoạt động KHCN và đổi mới sáng tạo cũng còn những nút thắt khiến nhiều tiềm năng chưa được phát huy tương xứng. Thái Nguyên là một trong những trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn của cả nước, với Đại học Thái Nguyên và nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp, mỗi năm đào tạo khoảng 100.000 lao động đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Tỉnh cũng có đội ngũ trí thức KHCN tương đối lớn, cơ cấu hợp lý. Tuy nhiên, lợi thế này chưa được khai thác hiệu quả, nhất là trong phát triển các dự án, đề tài KHCN cốt lõi, trọng điểm của tỉnh và đất nước.

GS.TS Đào Thanh Vân, giảng viên cao cấp Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên), nhận định Thái Nguyên có lợi thế về nguồn nhân lực, chỉ xếp sau Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, để phát triển những công nghệ đột phá như công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn…, tỉnh vẫn gặp khó khăn do số lượng chuyên gia có trình độ chuyên sâu còn ít. Vì vậy, cần có chính sách tập trung phát triển nguồn lực trong các lĩnh vực này.

Mối liên kết “3 nhà”: Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp cũng chưa thực sự bền vững. Dù bước đầu được hình thành, song khi kết quả nghiên cứu chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, chưa thương mại hóa được sản phẩm thì liên kết chưa thể phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Các sản phẩm KHCN đã được thực hiện nhưng chưa thương mại hóa được nhiều so với tiềm năng.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thái Nguyên, cho biết cộng đồng doanh nghiệp luôn sẵn sàng đồng hành cùng Nhà nước, các viện, trường thực hiện những dự án KHCN có tính thực tiễn cao, có thể áp dụng ngay vào sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, số lượng dự án như vậy hiện còn hạn chế.

Trong đổi mới sáng tạo, việc hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng là bước đi nhằm tăng cường liên kết “3 nhà”, kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của tỉnh với các tỉnh miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, nguồn lực đầu tư và cơ chế hỗ trợ chưa đủ hấp dẫn; khả năng hấp thụ công nghệ, đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp còn hạn chế.

100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn

Để xử lý dứt điểm những điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, tạo chuyển biến thực chất trong từng nội dung của Nghị quyết số 57, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã ban hành Kế hoạch số 05-KH/BCĐTW (Kế hoạch 05) về hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số (từ 10-7 đến 30/11/2026).

Kế hoạch xác định 50 nhiệm vụ trọng tâm để các cơ quan, đơn vị triển khai trong 100 ngày. Kế hoạch nhận được sự đồng tình, hưởng ứng của cả hệ thống chính trị, các nhà quản lý, viện, trường và doanh nghiệp.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tảo, Phó Giám đốc Đại học Thái Nguyên, khẳng định Đại học Thái Nguyên sẽ phối hợp chặt chẽ với các địa phương, đặc biệt là tỉnh Thái Nguyên, theo hướng “Địa phương đặt bài toán - Đại học nghiên cứu giải pháp - Doanh nghiệp cùng tham gia ứng dụng và thương mại hóa kết quả”. Mục tiêu là đưa Đại học Thái Nguyên không chỉ trở thành nơi đào tạo nhân lực mà còn là trung tâm tri thức, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, đồng hành cùng tỉnh giải quyết các bài toán phát triển bằng KHCN và đổi mới sáng tạo.

Tổ công nghệ số cộng đồng xã La Hiên hỗ trợ người dân cài đặt dịch vụ công trên điện thoại thông minh.

Kế hoạch 05 không chỉ là đợt cao điểm xử lý nhiệm vụ chậm tiến độ mà còn đánh dấu bước chuyển từ “xây dựng” sang “vận hành” trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Đây cũng là thước đo năng lực tổ chức thực hiện Nghị quyết số 57 trong toàn hệ thống chính trị.

Với nguyên tắc “6 rõ”: rõ việc, rõ người, rõ thẩm quyền và trách nhiệm, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm, trong 100 ngày thực hiện Kế hoạch 05, Thái Nguyên đang tập trung hoàn thành dứt điểm nhiệm vụ quá hạn, kiểm soát nhiệm vụ sắp đến hạn; tạo chuyển biến về dữ liệu; đẩy mạnh giải ngân vốn cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; rà soát, phân loại sản phẩm KHCN theo khả năng thương mại hóa.

Ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết HĐND tỉnh khóa XV vừa thông qua Nghị quyết quy định một số chính sách hỗ trợ phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh đến năm 2030. Trên cơ sở đó, Sở sẽ tham mưu thực hiện cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với nhiệm vụ KHCN, thay cho việc kiểm soát quá chặt từng khoản chi, định mức hành chính chưa phù hợp với đặc thù nghiên cứu, sáng tạo.

Cùng với đó là tập trung xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành gắn với trục tích hợp dữ liệu của tỉnh; quy định bắt buộc các cơ quan, đơn vị chia sẻ dữ liệu; tăng cường liên kết với viện, trường, doanh nghiệp, hợp tác xã để chuyển giao công nghệ, thiết kế giải pháp số phù hợp với quy mô và nguồn vốn của từng đơn vị. Việc đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng sẽ được Sở tham mưu triển khai trong thời gian tới.

Để tháo gỡ những nút thắt của Nghị quyết số 57, vấn đề cốt lõi vẫn là đổi mới từ tư duy đến hành động, chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, kiến tạo kết quả; thúc đẩy chuyển dịch từ lao động giản đơn sang lao động sáng tạo dựa trên tri thức và công nghệ. Đó là giải pháp căn cơ để Thái Nguyên cụ thể hóa thực hiện Nghị quyết số 57, từng bước trở thành một trong những trung tâm phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hàng đầu khu vực Trung du và miền núi phía Bắc.