Thuốc lá, rượu bia làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính

Thuốc lá và rượu bia cùng gây hại nhiều cơ quan

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thuốc lá gây tử vong cho hơn 7 triệu người mỗi năm, trong đó hơn 1,6 triệu người không hút thuốc tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Thuốc lá gây tổn thương gần như mọi cơ quan trong cơ thể, là yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi và hơn 20 loại hoặc nhóm ung thư.

Rượu bia cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với nhiều bệnh tật. Theo WHO, sử dụng rượu làm tăng nguy cơ mắc hơn 200 bệnh, chấn thương và tình trạng sức khỏe, trong đó có bệnh gan, bệnh tim mạch, ung thư và các rối loạn sức khỏe tâm thần. 

Rượu được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm 1 về khả năng gây ung thư ở người. Rượu làm tăng nguy cơ ít nhất 7 loại ung thư, gồm ung thư khoang miệng, hầu họng, thanh quản, thực quản, gan, đại trực tràng và ung thư vú ở phụ nữ.

Đặc biệt, thuốc lá và rượu bia có thể tạo thành một tổ hợp nguy cơ đáng lưu ý. IARC cho biết người sử dụng đồng thời hai yếu tố này có nguy cơ mắc ung thư khoang miệng, hầu họng, thanh quản và thực quản cao gấp khoảng 5 lần so với người chỉ sử dụng rượu hoặc thuốc lá.

Hút thuốc lá gây tổn thương gần như mọi cơ quan trong cơ thể, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi và nhiều loại ung thư. WHO ước tính thuốc lá gây hơn 7 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó hơn 1,6 triệu người không hút thuốc tử vong do phơi nhiễm khói thuốc thụ động

Thuốc lá điện tử: Nguy cơ không thể xem nhẹ

Bên cạnh thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử đang đặt ra những vấn đề đáng lưu ý, đặc biệt ở người trẻ. TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai từng ví thuốc lá điện tử như “một ống khói nhà máy ô nhiễm” được phủ lên vẻ ngoài bắt mắt, thêm hương liệu và có thể chứa các chất ma túy tổng hợp.

Theo chuyên gia, sự hấp dẫn về hình thức và mùi vị có thể khiến người trẻ chủ quan, trong khi các chất được đưa trực tiếp vào đường hô hấp. Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai từng tiếp nhận các trường hợp ngộ độc liên quan thuốc lá điện tử, trong đó có bệnh nhân xuất hiện co giật, rối loạn ý thức và các biểu hiện thần kinh nghiêm trọng. 

WHO cũng khẳng định nicotine gây nghiện mạnh và đặc biệt có hại đối với trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ khi não bộ vẫn đang phát triển.

Ngừng rượu bia là nguyên tắc quan trọng với người bệnh gan

Rượu có thể gây tổn thương gan từ gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu đến xơ hóa và xơ gan. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện cổ trướng, phù, xuất huyết tiêu hóa và suy giảm chức năng gan.

PGS.TS Trịnh Thị Ngọc - Nguyên Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Bạch Mai, Phó Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam nhấn mạnh, ngừng hoàn toàn rượu bia là nguyên tắc cốt lõi trong điều trị tổn thương gan do rượu. Ở giai đoạn tổn thương chưa quá nặng, loại bỏ nguyên nhân có thể giúp chức năng gan cải thiện. Khi đã chuyển sang xơ gan, mục tiêu điều trị là kiểm soát biến chứng, duy trì chức năng gan còn lại và đánh giá các phương án điều trị chuyên sâu.

Một số khuyến nghị người có nguy cơ tổn thương gan cần lưu ý:

Ngừng hoàn toàn rượu bia, đặc biệt khi đã được chẩn đoán bệnh gan.
Không tự ý dùng thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc dược liệu với mục đích “giải độc”, “bổ gan”.
Không sử dụng các loại dược liệu không rõ nguồn gốc, bởi sản phẩm không bảo đảm chất lượng có thể gây thêm tổn thương cho gan.
Duy trì chế độ ăn cân đối, tăng rau xanh và thực phẩm tươi; hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, món chiên rán.
Duy trì vận động phù hợp với thể trạng. Khám và theo dõi chức năng gan theo chỉ định của bác sĩ.

Người có tiền sử uống rượu kéo dài cũng không nên tự tìm cách “giải rượu” bằng nước trái cây, nước mía hay các loại trà, thảo dược. Những sản phẩm này không thể thay thế việc ngừng rượu và điều trị y khoa.

Chủ động loại bỏ hai yếu tố nguy cơ

WHO khẳng định mọi hình thức sử dụng thuốc lá đều có hại và không có mức phơi nhiễm thuốc lá an toàn. Bỏ thuốc giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá, đồng thời bảo vệ người xung quanh khỏi khói thuốc thụ động. Với rượu bia, nguy cơ sức khỏe tăng theo lượng sử dụng. WHO khuyến cáo cần giảm sử dụng rượu để hạn chế những tác hại đối với sức khỏe; riêng với ung thư, không có mức uống nào được chứng minh là hoàn toàn không có nguy cơ.

Để cắt giảm chuỗi nguy cơ bệnh tật, người dân nên:

Không hút thuốc lá, thuốc lá điện tử và tránh phơi nhiễm khói thuốc.
Hướng tới ngừng hoàn toàn rượu bia, nhất là khi đã có bệnh gan hoặc bệnh mạn tính.
Không coi rượu bia là thức uống có lợi cho sức khỏe.
Không tự sử dụng thuốc hoặc sản phẩm “giải độc gan” thay thế điều trị.
Người sử dụng rượu bia kéo dài nên được khám và đánh giá sức khỏe, chức năng gan theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi có vàng da, vàng mắt, bụng to, phù chân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc rối loạn ý thức, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Thuốc lá và rượu bia có thể gây tổn thương tích lũy trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành bệnh rõ ràng. Loại bỏ hai yếu tố nguy cơ này từ sớm là biện pháp thiết thực để giảm nguy cơ bệnh gan, tim mạch, bệnh hô hấp và ung thư.