Thương mại điện tử năm 2026 Từ bùng nổ doanh số đến chuyển dịch theo chiều sâu

Phát triển đi vào chiều sâu

Theo Bộ Công Thương, thời gian qua, thương mại điện tử Việt Nam luôn duy trì mức tăng trưởng ấn tượng, bình quân khoảng 25%/năm. Hết năm 2025, quy mô bán lẻ trực tuyến chạm mốc 31 tỷ USD, chiếm 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với sự tham gia của khoảng 60% dân số. Tuy nhiên, sự phát triển nóng này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập kỷ cương, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong kế hoạch hành động năm 2026, Bộ Công Thương đặt mục tiêu quy mô thương mại điện tử đạt khoảng 37 tỷ USD, tăng 20% so với năm 2025; tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử đạt khoảng 62%.

Chiến sĩ bộ đội biên phòng cùng livestream bán nông sản giúp bà con ở bản Sin Suối Hồ, Lai Châu. Ảnh: VOV2

Nhìn nhận về mục tiêu này, Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) Trần Văn Trọng khẳng định: “Đây là những con số “biết nói” và đầy cảm hứng. Mức doanh thu 37 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng 20% là mục tiêu khả thi dựa trên đà tăng trưởng liên tục hai con số của thương mại điện tử Việt Nam trong 5 năm qua. Mục tiêu này cũng khẳng định vị thế của Việt Nam là một trong những nền kinh tế số năng động nhất khu vực”.

Điểm đáng chú ý nhất trong kế hoạch năm nay không chỉ nằm ở giá trị giao dịch mà còn ở mức độ thâm nhập của công nghệ vào khối doanh nghiệp nội địa. Ông Trọng phân tích thêm: “Điểm ấn tượng và muốn nhấn mạnh hơn cả là con số 62% doanh nghiệp ứng dụng thương mại điện tử. Điều này cho thấy Bộ Công Thương không chỉ tập trung vào bề nổi là doanh số bán lẻ, mà đang đi vào chiều sâu của chuyển đổi số. Chúng ta đang chuyển dịch từ việc doanh nghiệp chỉ coi thương mại điện tử là một kênh bán hàng phụ, sang việc coi đó là cốt lõi trong vận hành và chiến lược kinh doanh. Đây mới là yếu tố then chốt để nền kinh tế số phát triển bền vững”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Công Thương đã ban hành Chỉ thị về tổ chức phong trào thi đua năm 2026. Trọng tâm là tăng cường năng lực quản lý nhà nước, thắt chặt mối quan hệ giữa Bộ và các Sở Công Thương, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành nghề để tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp.

Ba trụ cột thúc đẩy và bài toán thu hẹp khoảng cách số

Dù đạt được nhiều thành tựu, nhưng thực tế thương mại điện tử Việt Nam vẫn đang đối mặt với sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền. Tại Diễn đàn “Toàn cảnh Thương mại điện tử: nâng cao năng lực quản lý - định hướng phát triển xanh, bền vững” (Diễn đàn) diễn ra mới đây, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) Hoàng Ninh chỉ ra rằng, mức độ phát triển giữa các đô thị lớn và các tỉnh miền núi, biên giới vẫn còn khoảng cách xa do hạn chế về hạ tầng số, logistics và nguồn nhân lực.

Để giải quyết vấn đề này, Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ đã giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng và triển khai Kế hoạch tổng thể ứng dụng thương mại điện tử tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027 - 2030. Ông Hoàng Ninh nhấn mạnh đây là định hướng quan trọng để "không địa phương nào bị bỏ lại phía sau".

Dưới góc nhìn từ phía hiệp hội, ông Trần Văn Trọng cho rằng có 3 trụ cột vững chắc tạo nên sự tự tin cho mục tiêu 37 tỷ USD.

Thứ nhất là hạ tầng số và logistics. Hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt và mạng lưới giao nhận tại Việt Nam đã hoàn thiện thần tốc, giúp trải nghiệm mua sắm liền mạch hơn bao giờ hết. Cùng với đó, internet, 4G, 5G phổ biến và rất rẻ so với nhiều quốc gia trên thế giới. Tốc độ internet cố định nhanh thứ 11 thế giới (287,24 Mb/s), tốc độ internet di động nhanh thứ 13 thế giới (179,24 Mb/s), trong khi đó chi phí một tháng chỉ bằng 12 - 20%.

Thứ hai là hành vi tiêu dùng. Chúng ta có thế hệ người tiêu dùng trẻ (Gen Z, Gen Alpha) và cả người lớn tuổi đã “thực chiến” qua đại dịch, biến mua sắm online thành thói quen hàng ngày chứ không chỉ là xu hướng. Hiện, Việt Nam có tới gần 80% dân số sử dụng internet và hơn 70% dân số sử dụng mạng xã hội là yếu tố quan trọng thúc đẩy thương mại điện tử.

Thứ ba là sự trỗi dậy của Social Commerce (sự kết hợp giữa mạng xã hội và thương mại điện tử). Sự bùng nổ của livestream và shoppertainment (mua sắm giải trí) đang tạo ra động lực tăng trưởng mới cực kỳ mạnh mẽ.

Tuy nhiên, ông Trọng cũng lưu ý rằng cần phải giải quyết triệt để "nút thắt" về niềm tin. Các chế tài mạnh tay với hàng giả, hàng nhái từ phía Nhà nước sẽ là cơ sở để bảo vệ thị trường. Đồng thời, cần tập trung để thu hẹp khoảng cách số giữa nông thôn và thành thị.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, VECOM đang tập trung vào các nhiệm vụ chiến lược: tham vấn chính sách để xây dựng khung pháp lý thuận lợi; phối hợp với các đại học và nền tảng để đào tạo nguồn nhân lực thực chiến - yếu tố then chốt; tổ chức các sự kiện kết nối như Diễn đàn Toàn cảnh thương mại điện tử (VOBF) để kết nối các nguồn lực, công nghệ mới nhất cho cộng đồng doanh nghiệp Việt.

Bên cạnh thị trường nội địa, một hướng đi tiềm năng được đại diện VECOM xác nhận là thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến (Cross-border E-commerce). Việc đưa hàng Việt ra thế giới thông qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ quẩn quanh trong thị trường nội địa.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, tại Diễn đàn, Phó Cục trưởng Hoàng Ninh xác nhận: Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp; kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy kết nối hệ sinh thái và lan tỏa các mô hình phát triển hiệu quả.

Năm 2026 được đánh giá là thời điểm mang tính bước ngoặt khi Luật Thương mại điện tử chính thức đi vào thực thi. Đây cũng là năm mở đầu cho Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, với tầm nhìn hướng tới phát triển xanh, tuần hoàn và bền vững. Với sự đồng hành sát sao từ cơ quan quản lý và các hiệp hội, thương mại điện tử Việt Nam năm 2026 kỳ vọng sẽ không chỉ đạt được các con số tăng trưởng cơ học mà còn thiết lập được một hệ sinh thái số minh bạch, an toàn và chuyên nghiệp hơn.

Minh Châu