Tiêm chủng - 'Lá chắn' bảo vệ sức khỏe cộng đồng

GÁNH NẶNG BỆNH TẬT VẪN CÒN RẤT LỚN

Ngày nay, dù y học đã phát triển mạnh mẽ, các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin vẫn còn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng nếu việc tiêm chủng không được duy trì đầy đủ và liên tục.

Tiêm vắc-xin đủ và đúng lịch giúp bảo vệ con trẻ khỏi nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Trong những năm qua, công tác tiêm chủng đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe Nhân dân, đặc biệt là trẻ em. Tuy nhiên, trước nguy cơ một số bệnh truyền nhiễm có xu hướng quay trở lại, việc nâng cao nhận thức của người dân về tiêm chủng là hết sức cần thiết.

Theo các nghiên cứu y học, mỗi năm trên thế giới vẫn có hàng triệu trẻ em tử vong, trong đó phần lớn liên quan đến các bệnh nhiễm trùng.

Đáng chú ý, hơn 20% số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi là do các bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vắc-xin như: Viêm phổi, sởi, viêm màng não.

Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi cũng là đối tượng dễ bị tổn thương. Khi mắc các bệnh này, người lớn tuổi thường có nguy cơ diễn tiến nặng, phải nhập viện và để lại nhiều di chứng.

Theo các số liệu dịch tễ học toàn cầu, mỗi năm có hàng triệu trẻ em tử vong, trong đó gần 50% liên quan đến các bệnh nhiễm trùng. Đáng chú ý, hơn 1/5 số ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi là do những bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vắc-xin như: Viêm phổi, sởi, viêm màng não...

Đây đều là những bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề suốt đời. Người lớn tuổi (≥50 tuổi) cũng là nhóm có nguy cơ cao.

Khi mắc các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin, họ dễ nhập viện, suy giảm chức năng và tăng nguy cơ tử vong. Điều này cho thấy tiêm chủng không chỉ dành cho trẻ em mà là nhu cầu suốt đời của mỗi người.

BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH HIỆU QUẢ

Tiêm vắc-xin giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, từ đó ngăn ngừa mắc bệnh ngay từ đầu, còn nếu không may có bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh thì mức độ nặng cũng sẽ giảm nhẹ, giảm biến chứng, giảm tử vong và giúp kiểm soát, tiến tới loại trừ nhiều bệnh nguy hiểm.

Tiến sĩ, Bác sĩ Đỗ Quang Thành thăm khám cho bệnh nhi đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang.

Thực tế đã chứng minh bệnh đậu mùa đã được xóa sổ hoàn toàn trên toàn cầu, bệnh bại liệt gần như biến mất ở nhiều khu vực, tỷ lệ tử vong do bệnh sởi đã giảm hơn 80% nhờ tiêm chủng.

Đặc biệt, số ca tử vong do các bệnh phòng ngừa bằng vắc-xin trên thế giới đã giảm từ khoảng 4 triệu ca/năm (thập niên 1980) xuống còn 1,5 triệu ca vào năm 2021.

Tiêm chủng không chỉ bảo vệ mỗi cá nhân, mà còn góp phần bảo vệ cả cộng đồng. Khi tỷ lệ người được tiêm chủng cao, mầm bệnh khó lây lan, từ đó hình thành “miễn dịch cộng đồng”, bảo vệ những người chưa đủ điều kiện tiêm hoặc bệnh lý đặc biệt.

Tiêm chủng có giá trị trong việc bảo vệ cá nhân sẽ tạo ra được những lợi ích sau tạo miễn dịch đặc hiệu chống lại nhiều bệnh nguy hiểm, giảm nguy cơ biến chứng nặng như: Viêm não, suy hô hấp, tàn tật, giúp kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.

Tiêm chủng có giá trị trong việc bảo vệ cộng đồng (miễn dịch cộng đồng) khi tỷ lệ tiêm chủng đủ cao sẽ làm cho mầm bệnh khó lây lan và bảo vệ những người không thể tiêm hoặc đang trì hoãn tiêm như trẻ sơ sinh cực non và người suy giảm miễn dịch. Đây chính là “lá chắn tập thể” cực kỳ quan trọng.

Tiêm chủng giảm chi phí y tế và gánh nặng xã hội do giảm chi phí điều trị, giảm nhập viện, giảm gánh nặng cho gia đình, hệ thống y tế và mang lại hiệu quả kinh tế cao (đầu tư ít - lợi ích lớn, mỗi đồng đầu tư thu về 40 - 300 lần lợi nhuận nhờ tiết kiệm chi phí điều trị, nhập viện, mất ngày công làm).

Tiêm chủng cho phụ nữ mang thai giúp giảm dị tật bẩm sinh và tử vong sơ sinh. Một số vắc-xin còn giúp phòng bệnh mạn tính như ung thư cổ tử cung (HPV).

Việt Nam đạt nhiều thành tựu trong tiêm chủng. Tại Việt Nam, Chương trình tiêm chủng mở rộng được triển khai từ những thập niên 1980 và đã đạt nhiều kết quả tích cực.

Tỷ lệ tiêm chủng ở trẻ em luôn duy trì ở mức cao, trên 90% trong nhiều năm liền. Nhờ đó, nước ta đã thanh toán bệnh bại liệt từ năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005. Nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác cũng được kiểm soát hiệu quả.

Tiêm chủng - trách nhiệm của mỗi người: Tiêm chủng không chỉ là quyền lợi, mà còn là trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội. Việc chủ động tiêm vắc-xin giúp phòng bệnh hiệu quả, hạn chế lây lan dịch bệnh và bảo vệ cộng đồng.

Hội Y học Dự phòng Việt Nam (năm 2023) khuyến cáo lịch tiêm suốt đời: Trẻ em đúng lịch tiêm chủng quốc gia; người lớn trên 50 tiêm nhắc cúm (hằng năm), phế cầu, zona, viêm màng não, viêm gan A/B, phụ nữ mang thai tiêm uốn ván, HPV để bảo vệ con...

Người dân, người đang mắc các bệnh nền, bệnh mạn tính nên đến các cơ sở y tế uy tín (Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang, CDC tỉnh…) để được tư vấn và tiêm chủng theo đúng khuyến cáo của ngành Y tế. Tiêm chủng vắc-xin đã, đang và sẽ tiếp tục là “lá chắn vàng” giúp nhân loại kiểm soát bệnh truyền nhiễm.

Tiêm chủng không phải “việc của trẻ em”, mà đó là trách nhiệm suốt đời, đầu tư cho sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ đạt được khi mỗi người dân hiểu đúng, tin tưởng và chủ động tham gia tiêm chủng. Hãy tiêm chủng đầy đủ - vì sức khỏe của chính bạn, gia đình bạn và cả cộng đồng.

Tiến sĩ, Bác sĩ ĐỖ QUANG THÀNH