Tiếp cận nghệ thuật truyền thống qua trải nghiệm tranh khắc gỗ

Từ bản khắc gỗ đến những tác phẩm mang dấu ấn đặc biệt

Workshop “Tranh khắc gỗ” do hoạ sĩ Phạm Hùng Anh phụ trách, hướng dẫn trực tiếp mang đến không gian trải nghiệm để công chúng tìm hiểu và thực hành những kỹ thuật cơ bản của nghệ thuật khắc in truyền thống. Lấy cảm hứng từ những đường nét, hoa văn và hình tượng gắn liền với đình làng Việt, người tham gia được trực tiếp tìm hiểu quá trình tạo bản khắc, thực hành khắc in và tự tay hoàn thiện tác phẩm của mình.

Không gian workshop thu hút sự chú ý bởi những tấm ván khắc, dụng cụ tạo hình, màu in và các bản tranh được hoàn thiện ngay tại chỗ. Thay vì chỉ quan sát tác phẩm trưng bày, người tham gia được hướng dẫn trực tiếp cách tạo nên một bức tranh khắc gỗ, từ lựa chọn chủ đề, phác thảo hình ảnh đến khắc bản và in thành phẩm.

Họa sĩ Phạm Hùng Anh, người hướng dẫn workshop tranh khắc gỗ. Ảnh: PV

Theo họa sĩ Phạm Hùng Anh, người hướng dẫn workshop, quy trình thực hiện một tác phẩm bắt đầu từ việc lựa chọn đề tài và phác thảo hình ảnh. Sau đó, người thực hiện chuyển hình lên bản gỗ, tiến hành khắc các chi tiết rồi mới đến công đoạn in. Chủ đề có thể khai thác từ phong cảnh, sinh hoạt đời thường, văn hóa đến di sản, vốn cổ, các họa tiết truyền thống.

Điểm đặc biệt của tranh in khắc gỗ nằm ở kỹ thuật in nổi. Sau khi hoàn thành bản khắc, người thực hiện lăn mực lên phần bề mặt nổi, đặt giấy lên trên rồi dùng dụng cụ miết để hình ảnh chuyển sang giấy. Tùy điều kiện, công đoạn này có thể thực hiện bằng máy hoặc hoàn toàn thủ công.

Người tham gia được trải nghiệm các công đoạn làm tranh khắc gỗ workshop. Ảnh: PV

Tại workshop, người tham gia được trải nghiệm phương pháp in thủ công bằng những dụng cụ đơn giản như thìa hoặc xơ mướp. Những thao tác tưởng chừng không phức tạp nhưng đòi hỏi sự cẩn thận, lực tay phù hợp và khả năng kiểm soát mực để hình in hiện lên rõ nét. Với mực màu nước, tranh có thể khô sau khoảng 5 phút, thuận tiện cho hoạt động trải nghiệm trực tiếp.

Họa sĩ Phạm Hùng Anh cho biết, tranh khắc gỗ có ưu thế riêng là khả năng tạo ra nhiều bản in từ một bản khắc. Tuy nhiên, để đạt được độ tinh tế trong từng đường nét, nhất là với những tác phẩm có chi tiết chữ cổ, người thực hiện cần nhiều thời gian rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm. “Ngày xưa, kỹ thuật khắc gỗ được sử dụng để làm ván in tranh, in chữ, in sách. Đến nay, kỹ thuật ấy vẫn có thể được vận dụng trong sáng tác nghệ thuật và các hoạt động trải nghiệm”, anh Hùng Anh chia sẻ.

Nhiều người dân và du khách thích thú thăm quan, trải nghiệm workshop tranh khắc gỗ tại Đình Cổ Vũ (Hàng Gai, Hà Nội). Ảnh: PV

Theo họa sĩ, việc đưa kỹ thuật khắc gỗ vào workshop không đơn thuần là giới thiệu một phương pháp tạo hình. Người tham gia còn có cơ hội tiếp xúc với bản khắc truyền thống, tìm hiểu cách thức in ấn của người xưa và tự tay thực hiện một sản phẩm. Những chủ đề gần gũi như hoa văn, vốn cổ, hình ảnh sinh hoạt thường ngày cũng được lựa chọn để người mới dễ tiếp cận.

Tranh khắc gỗ vốn có lịch sử lâu đời trong mỹ thuật Việt Nam, gắn với kỹ thuật làm mộc bản in kinh sách, tài liệu. Qua các giai đoạn, loại hình này phát triển đa dạng, từ những dòng tranh dân gian như Đông Hồ, Hàng Trống đến các sáng tác đồ họa trong mỹ thuật hiện đại. Không chỉ có giá trị về mặt tạo hình, tranh khắc gỗ còn lưu giữ những hình ảnh, phong tục và dấu ấn đời sống của người Việt qua nhiều thời kỳ.

Chính đặc trưng ấy tạo nên sức hấp dẫn của hoạt động trải nghiệm. Mỗi bản khắc không chỉ là một công cụ tạo ra hình ảnh mà còn chứa đựng tư duy thẩm mỹ, kỹ thuật và dấu ấn sáng tạo của người nghệ sĩ.

Đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với người trẻ.

Người tham gia không còn ở vị trí người xem mà được tự mình thực hiện các thao tác, quan sát quá trình hình thành tác phẩm và hiểu rõ hơn về công sức phía sau mỗi bản in. Từ những đường nét được tạo nên trên bề mặt gỗ đến công đoạn in thành phẩm, workshop giúp người tham gia khám phá các thao tác cơ bản và sự tỉ mỉ trong nghệ thuật khắc in.

Đặc biệt, việc khai thác những hình tượng quen thuộc trong không gian đình làng góp phần kết nối trải nghiệm thực hành với những giá trị văn hóa truyền thống. Thông qua hoạt động sáng tạo, người tham gia có dịp tiếp cận di sản bằng một phương thức gần gũi, đồng thời gợi mở cuộc đối thoại giữa ký ức về đình làng và đời sống nghệ thuật đương đại.

Bạn Nguyễn Thanh Tuyền. Ảnh: PV

Nguyễn Thanh Tuyền, một người trẻ đang sinh sống và làm việc tại Hà Nội đến thăm quan và trải nghiệm workshop cho biết, bản thân khá ấn tượng khi lần đầu tham gia workshop, hoà vào một thế giới xưa cũ, có nhiều điều truyền thống và thú vị. "Những sản phẩm ở đây khá mới lạ đối với mình, thông qua hoạt động này, muốn tìm hiểu thêm về nghệ thuật truyền thống Việt Nam và lan toả nhiều hơn đến gia đình, bạn bè" - Tuyền chia sẻ.

Sự tò mò tìm tòi, thích khám phá của những người tham gia như Tuyền cho thấy trải nghiệm trực tiếp có thể tạo ra một cách tiếp cận khác đối với di sản. Thay vì tiếp nhận thông tin qua sách vở hay những lời giới thiệu, người trẻ được nhìn thấy, chạm vào chất liệu và tự mình khám phá kỹ thuật. Từ một sản phẩm hoàn thiện, họ có thể hiểu thêm về quy trình chế tác, sự tỉ mỉ và những yêu cầu của nghề.

Cùng tham gia workshop, Lê Minh Anh (sống tại Hà Nội) cũng bày tỏ sự thích thú khi được trực tiếp trải nghiệm kỹ thuật in tranh khắc gỗ. Theo Minh Anh, đây là một loại hình nghệ thuật khá mới mẻ, bởi trước đó chủ yếu chỉ được biết đến qua hình ảnh hoặc các tác phẩm trưng bày. Việc được tự tay thực hiện từng công đoạn giúp bạn hiểu rõ hơn về sự tỉ mỉ, công phu của người nghệ sĩ, đồng thời có thêm sự quan tâm đến những giá trị văn hóa truyền thống.

Không chỉ người dân trong nước, du khách nước ngoài cũng thích thú trải nghiệm workshop. Ảnh: PV

Theo họa sĩ Phạm Hùng Anh, nhiều người đến workshop tỏ ra thích thú bởi đây là hoạt động họ chưa từng trải nghiệm, đồng thời mang đậm yếu tố truyền thống. Anh kỳ vọng sẽ có thêm nhiều chương trình tương tự để công chúng, nhất là giới trẻ, có điều kiện tiếp xúc thường xuyên hơn với nghệ thuật khắc gỗ.

Trong bối cảnh các hình thức giải trí và sáng tạo ngày càng đa dạng, việc duy trì sức sống cho nghệ thuật truyền thống không chỉ nằm ở bảo tồn tác phẩm hay lưu giữ kỹ thuật. Quan trọng hơn là tạo ra những cơ hội để công chúng hiểu, thực hành và nhận thấy khả năng hiện diện của loại hình nghệ thuật này trong đời sống hôm nay.

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop tranh khắc gỗ là một trong những hoạt động góp phần kết nối di sản với các thực hành sáng tạo đương đại. Thông qua hình thức trải nghiệm, những kỹ thuật gắn với hoạt động in ấn và sáng tác truyền thống được giới thiệu một cách trực quan, dễ tiếp cận hơn. Đồng thời góp phần mở thêm một cánh cửa để công chúng trực tiếp thực hành và trân trọng hơn giá trị của nghệ thuật truyền thống này.