Tiếp tục thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ Việt Nam

Mẫu VinFast VF2 trưng bày tại hội nghị. Ảnh: PV

Theo chuyên đề trình bày tại hội nghị Tăng cường nội địa hóa và phát triển hệ thống nhà cung cấp năm 2026, diễn ra ngày 16-10, Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu, song năng lực của doanh nghiệp trong nước vẫn là một thách thức.

Khi nhiều linh kiện, vật liệu và thiết bị phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, khả năng tạo ra giá trị gia tăng, làm chủ công nghệ và ứng phó với những biến động quốc tế của nền kinh tế cũng bị hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần phát triển những doanh nghiệp đầu tàu có khả năng kết nối, điều phối và nâng cấp mạng lưới nhà cung ứng. Đây là một trong những điều kiện để chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất, năng lực công nghệ và giá trị gia tăng.

Các trình bày cũng cho rằng, một nền sản xuất ô tô không chỉ được tạo nên bởi nhà máy lắp ráp và thương hiệu xe, mà còn phụ thuộc vào mạng lưới doanh nghiệp cung cấp linh kiện, vật liệu, thiết bị và công nghệ. Với đặc thù một chiếc ô tô có hàng nghìn chi tiết, xây dựng chuỗi cung ứng đủ mạnh là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động sản xuất và mở rộng thị trường.

Về vấn đề này, PGS TS Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp đầu tàu cần có năng lực dẫn dắt thị trường, công nghệ và tổ chức sản xuất, đồng thời kết nối, điều phối và nâng cấp mạng lưới nhà cung ứng.

Đây là cơ sở để hình thành chuỗi cung ứng có sức cạnh tranh và khả năng thích ứng cao hơn. Một số trường hợp hợp tác với VinFast cho thấy, các đơn hàng từ nhà sản xuất ô tô có thể tạo động lực để doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ mở rộng quy mô và nâng cấp công nghệ.

Lắp ráp xe điện tại nhà máy VinFast Cát Hải. Ảnh: HL

Thực tế hợp tác giữa VinFast và các doanh nghiệp Việt Nam cũng cho thấy, đơn hàng từ một nhà sản xuất quy mô lớn có thể thúc đẩy quá trình đầu tư và nâng cấp năng lực công nghiệp. Weldcom, doanh nghiệp cơ khí và tự động hóa, đồng hành cùng VinFast từ năm 2018, tham gia triển khai dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô tại Hải Phòng, Hà Tĩnh, Ấn Độ và Indonesia. Riêng dây chuyền tại Hải Phòng có hơn 200 robot.

Theo Weldcom, tổng giá trị hợp đồng ký kết với VinFast từ năm 2018 đến hết năm 2025 đạt hơn 200 triệu USD. Bà Hồ Thị Nga, Phó Tổng Giám đốc Weldcom đánh giá, yêu cầu cao về kỹ thuật, chất lượng và tiến độ của VinFast tạo áp lực lớn, nhưng cũng giúp doanh nghiệp trưởng thành nhanh chóng, tích lũy kinh nghiệm để đảm nhận những dự án quốc tế phức tạp hơn.

Tại Automech, quá trình hợp tác thúc đẩy sự chuyển đổi từ doanh nghiệp chủ yếu kinh doanh máy móc gia công cơ khí sang sản xuất linh kiện và cụm linh kiện ô tô. Theo ông Lương Đức Thụ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Automech, doanh thu công ty dự kiến đạt 2.000 tỷ đồng năm 2026, trong khi quy mô nhân sự tăng từ khoảng 200 người trước khi hợp tác với VinFast lên hơn 1.000 người trên toàn hệ thống.

Ông Thụ đánh giá cao việc đội ngũ kỹ thuật VinFast trực tiếp đến nhà máy đối tác để đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình và kiểm soát chất lượng. Nhờ đó, Automech đã từng bước nâng cấp năng lực quản trị và đạt chứng chỉ quốc tế IATF 16949.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: PV

Ông Nguyễn Bình Minh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghệ và Thiết bị CNC Hà Nội cho biết, đầu ra ổn định và thông tin sản lượng được dự báo trước giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, quản lý sản xuất và chủ động đầu tư tự động hóa.

Sau khi trở thành nhà cung cấp trực tiếp của VinFast, doanh thu CNC Hà Nội tăng gần gấp đôi; doanh nghiệp cũng mở thêm nhà máy chuyên sản xuất pallet phục vụ đóng gói linh kiện.

Nippon Paint Vĩnh Phúc, nhà cung cấp sơn và hóa chất cho VinFast từ năm 2018, cũng đánh giá việc phối hợp trực tiếp trong thử nghiệm, đánh giá chất lượng và xử lý vấn đề tại dây chuyền giúp rút ngắn thời gian cải tiến, nâng cao khả năng đáp ứng sản xuất.

Những trường hợp này cho thấy, vai trò của VinFast không chỉ nằm ở việc đặt hàng. Thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật và quá trình phối hợp trực tiếp, hãng tạo điều kiện để nhà cung cấp học hỏi, đầu tư và nâng cao năng lực sản xuất.

Để phát triển chuỗi cung ứng, nhà sản xuất và nhà cung cấp cần phối hợp chặt chẽ trong kế hoạch sản xuất, đầu tư và phân bổ nguồn lực. Với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, việc đầu tư máy móc, nhà xưởng và nhân lực đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi thiếu thông tin về nhu cầu có thể làm gia tăng rủi ro.

Khi VinFast mở rộng hoạt động quốc tế, cơ hội dành cho nhà cung cấp Việt Nam cũng có thể vượt ra ngoài thị trường trong nước. Việc Weldcom triển khai dây chuyền tại Ấn Độ và Indonesia cho thấy doanh nghiệp Việt có thể từng bước tham gia các dự án ở nước ngoài khi tích lũy đủ năng lực.

Tuy nhiên, nội địa hóa không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng nhà cung cấp hay tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước. Giá trị lâu dài phải đến từ khả năng làm chủ công nghệ, nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Các nhà cung cấp cũng cần chủ động nghiên cứu, phát triển sản phẩm và đa dạng hóa khách hàng để duy trì tăng trưởng bền vững.

Hội nghị lần 2 do Vingroup và VinFast đồng chủ trì, với quy mô lớn hơn và lĩnh vực mở rộng hơn so với lần 1. Ảnh: PV

Với VinFast, phát triển mạng lưới cung ứng trong nước là một phần quan trọng trong quá trình nâng cao tính chủ động, tối ưu chi phí và tăng sức cạnh tranh quốc tế. Với doanh nghiệp Việt, đây là cơ hội chuyển từ cung ứng sản phẩm đơn giản sang đảm nhận những công đoạn phức tạp hơn trong chuỗi sản xuất.

Một số ý kiến cũng lạc quan rằng, một khi VinFast có thể mở rộng quy mô và nâng cao tiêu chuẩn, còn doanh nghiệp cung ứng Việt Nam liên tục đầu tư để đáp ứng yêu cầu, sự hợp tác có thể tạo ra giá trị vượt ra ngoài phạm vi một hãng xe. Đây là nền tảng để hình thành hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ có năng lực thực chất, góp phần đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.