Tiết kiệm điện: Giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững tại Việt Nam

Gia tăng thách thức vận hành hệ thống điện

Chia sẻ tại tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 11/6, ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, năm 2026, El Nino quay trở lại với cường độ mạnh, gây nắng nóng kéo dài, nhiệt độ nhiều nơi lên tới 41°C, khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến.

Theo ông Đức, nắng nóng kéo theo hàng loạt kỷ lục về công suất và sản lượng điện bị phá vỡ. Công suất cực đại toàn quốc đạt khoảng 58.100 MW, sản lượng 1,2 tỷ kWh. Đây là những con số kỷ lục. So với cùng kỳ năm 2025, lượng điện tiêu thụ miền Bắc tăng 25,7%, công suất tăng 27,5%, phản ánh sức ép tiêu thụ điện rất lớn.

“So với năm 2025, công suất đỉnh ở miền Bắc năm 2026 đã tăng khoảng gần 1.800 MW, gần tương đương với công suất của nhà máy thủy điện Hòa Bình hiện nay. Còn nếu so với công suất cùng kỳ năm 2025, con số đó là gần 6.400 MW, bằng tổng công suất của toàn bộ các thủy điện lớn trên sông Đà bao gồm: Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu và Hòa Bình mở rộng, thêm một tổ máy nhiệt điện than công suất lớn ở miền Bắc. Với áp lực như vậy gây ra những áp lực rất lớn cho hệ thống điện và việc vận hành hệ thống điện”, ông Đức cho hay.

Tiêu thụ điện tăng mạnh gây áp lực lớn cho hệ thống điện trong đợt nắng nóng vừa qua

Theo ông Đức, lượng điện tiêu thụ gia tăng chóng mặt kéo theo những thách thức về việc đảm bảo an ninh năng lượng. Cụ thể, trong điều kiện nắng nóng vừa qua của miền Bắc, mặc dù đã huy động tối đa nguồn điện ở khu vực miền Bắc, tuy nhiên vẫn xuất hiện những thời điểm hệ thống miền Bắc thiếu hụt công suất đỉnh. NSMO đã phải liên tục huy động điều tiết hàng ngàn MW từ các nguồn điện từ phía miền Trung, miền Nam truyền tải sang miền Bắc thông qua trục xương sống 500 kV Bắc Nam. NSMO trong giai đoạn vừa qua cũng đã phải liên tục phối hợp với các cấp điều độ hệ thống điện miền cũng như các Tổng công ty để phối hợp đóng cắt các thiết bị tụ bù nhằm nâng cao độ ổn định điện áp cho hệ thống miền Bắc, duy trì ở mức vận hành ổn định và an toàn.

“Việc duy trì truyền tải dòng công suất lớn trong thời gian dài cũng như trong điều kiện nắng nóng gia tăng áp lực cho hệ thống truyền tải. Trong giai đoạn vừa qua, NSMO cũng đã phải huy động tối đa tất cả các nguồn lực điện trên hệ thống để đảm bảo và đáp ứng phụ tải tăng cao cực đoan vừa qua. Bên cạnh các nguồn thủy điện, nhiệt điện than, chúng tôi đã phải huy động các nguồn đắt tiền như: LNG, các tổ máy nhiệt điện chạy dầu DO như Cần Thơ, Thủ Đức, Ô Môn và huy động cả các nhà máy tuabin khí chạy dầu”, ông Đức nói.

Ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)

Tiết kiệm điện để hướng tới phát triển bền vững

Từ thực tế các đợt nắng nóng của tháng 5 vừa qua, ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng, đẩy mạnh tiết kiệm điện cùng với việc triển khai các chương trình quản lý nhu cầu điện trong thời điểm nắng nóng gay gắt, đặc biệt là khi hệ thống đang trước nguy cơ bị mất cân bằng về cung cầu, đóng một vai trò hết sức quan trọng.

Theo ông Nguyên, Tập đoàn Điện lực Việt Nam xem tiết kiệm điện là một trong những giải pháp chiến lược ưu tiên hàng đầu cần phải triển khai. EVN, vừa là đơn vị cung ứng điện cũng vừa dùng điện, nên cũng làm rất tốt vai trò về tuyên truyền tới mọi người dân, khách hàng sử dụng điện về sử dụng các thiết bị điện một cách hiệu quả và tiết kiệm.

“Công tác tiết kiệm điện cũng như quản lý phía cầu đóng vai trò quan trọng là vì năng lượng sơ cấp là hữu hạn, sẽ ngày càng giảm dần. Ở Việt Nam, chúng ta đã bắt đầu phải nhập khẩu nhiên liệu từ nhiều năm nay rồi. Chúng ta càng dùng nhiều năng lượng thứ cấp như điện thì đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ phải khai thác nhiều nguồn năng lượng sơ cấp”, ông Nguyên nói.

Theo đại diện EVN, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, vai trò của tiết kiệm điện được nhìn nhận là nguồn năng lượng đầu tiên. Chỉ cần thay đổi hành vi nhỏ thôi cũng đã tiết kiệm 1 đến 2 KWh điện rồi và nó đóng góp cho hệ thống rất lớn. Ngân hàng Thế giới và nhiều chuyên gia đã thống kê, chi phí để thực hiện 1 KWh điện tiết kiệm ở phía cầu chỉ bằng 1/4 đến 1/5 chi phí để tạo ra 1 KWh điện từ khâu phát điện, truyền tải, phân phối đến người dân. Cùng với đó, tiết kiệm điện sẽ tạo một thói quen để giúp cho mọi người dân, mọi khách hàng dùng điện có trách nhiệm đối với xã hội. Đây là việc giúp đảm bảo an ninh năng lượng, duy trì bảo vệ môi trường bền vững và xu thế đang là chuyển dịch năng lượng.

“Chúng tôi đánh giá, vai trò của tiết kiệm điện luôn luôn được ưu tiên hàng đầu. Ở Việt Nam chúng ta, thực hiện theo đúng các chính sách chủ trương của chính phủ. Tiết kiệm năng lượng là giải pháp đầu tiên mà chúng ta thực hiện. Ở Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chúng tôi cũng đã và đang tích cực, chủ động, tổ chức triển khai rất sâu rộng hoạt động này”, ông Nguyên cho hay.

Theo EVN, đợt nắng nóng vừa rồi từ ngày 23, 24/5 cho đến cuối tháng 5, lượng công suất tối đa mà tập đoàn dịch chuyển được lên tới gần 1.000 MW.

Cũng theo ông Trần Viết Nguyên, thời gian qua, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã triển khai sâu rộng các chương trình tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu điện và tuyên truyền sử dụng điện hiệu quả đi kèm tư vấn về các giải pháp sử dụng điện hiệu quả và tiết kiệm theo các nhóm khách hàng sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ, hành chính sự nghiệp, trường học, bệnh viện, chiếu sáng công cộng, rất cụ thể, rất nhiều các giải pháp cụ thể đối với các nhóm ngành.

Tập đoàn cũng trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp thuộc danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và các doanh nghiệp có mức tiêu thụ điện năng lớn từ 1 triệu KWh trên năm trở lên để tham gia sâu rộng vào các chương trình quản lý phía cầu, thực hiện các chương trình dịch chuyển phụ tải, điều chỉnh nhu cầu điện giờ cao điểm. Như trong đợt nắng nóng vừa rồi từ ngày 23, 24/5 cho đến cuối tháng 5, lượng công suất tối đa mà EVN dịch chuyển được lên tới gần 1.000 MW công suất. Con số đấy rất ý nghĩa trong thời điểm hệ thống đang rất căng về nguồn cung và có nguy cơ mất cân bằng cung cầu.

“Kết quả thời gian vừa qua, theo chúng tôi đánh giá, về mặt nhận thức, Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố, các bộ, ngành đã tổ chức triển khai hiện thực hóa rất nhiều các chính sách. Đặc biệt, trong công tác tuyên truyền, các cơ quan truyền thông từ trung ương đến địa phương đều đã vào cuộc và thực thi các quy định theo Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả, Luật điện lực, và nhiều văn bản khác”, ông Nguyên cho hay.

Đại diện EVN cũng cho biết, đến nay hầu hết người dân, khách hàng sử dụng điện đều đã có những chuyển biến rất tích cực, đều đã nhận thức rõ được vai trò và trách nhiệm của việc tiết kiệm điện đóng góp cho an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường. Người dân cũng như doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai khá nhiều các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả. Đặc biệt là các doanh nghiệp, vì chi phí năng lượng chiếm cỡ 10 thậm chí đến 20% chi phí đầu vào của doanh nghiệp. Cho nên doanh nghiệp nhận thức rất tốt trong việc thực thi các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả.

Ông Lưu Kim Long - Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam cho rằng, ý thức việc tiết kiệm điện là nhu cầu tự thân, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cho phép giám sát chi tiết mức tiêu thụ điện tại từng khu vực, từng thiết bị và từng công đoạn sản xuất. Thông qua việc đo lường, phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành, Crystal Martin đã tiết kiệm khoảng 20% năng lượng tiêu thụ so với trước đây. Đặc biệt, một số dự án có thời gian hoàn vốn dưới 6 tháng.

“Nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng thực tế không đòi hỏi chi phí đầu tư quá lớn nhưng mang lại hiệu quả cao. Chẳng hạn, tối ưu hệ thống khí nén, tận dụng nhiệt thải, kiểm soát vận hành điều hòa hay tận dụng nước ngưng đều có thể giúp giảm đáng kể chi phí năng lượng. Quan trọng hơn, doanh nghiệp đã xây dựng được văn hóa tiết kiệm năng lượng với sự tham gia của toàn bộ hơn 10.000 lao động. Việc nâng cao nhận thức và đào tạo đội ngũ quản lý năng lượng được xem là yếu tố quyết định thành công”, ông Long cho hay.