Tiết kiệm năng lượng trong doanh nghiệp gắn với trách nhiệm chống lãng phí

Tiết kiệm năng lượng gắn với trách nhiệm chống lãng phí

Điện năng, nhiên liệu và các nguồn năng lượng khác là đầu vào thiết yếu của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khi máy móc chạy không tải, hệ thống điều hòa vận hành quá mức cần thiết, khí nén rò rỉ hoặc thiết bị xuống cấp mà không được bảo dưỡng kịp thời, doanh nghiệp vẫn phải trả chi phí cho phần năng lượng không tạo ra giá trị tương xứng.

Từ góc độ pháp lý và quản trị, tiết kiệm năng lượng vì thế không nên chỉ được xem là một phong trào ngắn hạn nhằm giảm hóa đơn tiền điện. Đây cần là một phần trong chiến lược quản lý chi phí, sử dụng tài sản và tổ chức sản xuất có hiệu quả.

Tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp giảm hóa đơn tiền điện mà còn gắn với trách nhiệm sử dụng hiệu quả nguồn lực của doanh nghiệp. Ảnh minh hoạ: Thanh Tuấn

Theo luật sư Đoàn Viết Ngọc, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 đặt ra khuôn khổ pháp lý mới cho việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Đối với doanh nghiệp, tinh thần của luật cần được cụ thể hóa bằng việc rà soát cách sử dụng các nguồn lực, hạn chế những khoản chi không cần thiết và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Trong thực tiễn, lãng phí năng lượng có thể không xuất hiện thành một khoản mục riêng trên báo cáo tài chính. Nhưng điện tiêu thụ khi dây chuyền không sản xuất, nhiên liệu hao hụt do thiết bị vận hành kém hiệu quả hay chi phí làm mát tăng vì nhà xưởng thiết kế chưa phù hợp đều làm gia tăng giá thành sản phẩm.

Chuyên gia pháp lý đưa lưu ý, không phải mọi trường hợp tiêu thụ năng lượng cao đều đồng nghĩa với hành vi vi phạm pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí. Việc đánh giá phải dựa trên đặc điểm sản xuất, định mức kỹ thuật, yêu cầu vận hành và các nghĩa vụ pháp lý cụ thể của từng cơ sở. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không kiểm soát các nguồn tiêu hao bất hợp lý, hiệu quả sử dụng vốn và tài sản chắc chắn có thể bị ảnh hưởng.

“Vì vậy, lãnh đạo doanh nghiệp nên đưa mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả vào quy chế quản trị nội bộ, kế hoạch sản xuất và cơ chế đánh giá hiệu quả công việc. Khi trách nhiệm được phân công rõ ràng, tiết kiệm năng lượng sẽ trở thành công việc thường xuyên thay vì chỉ được nhắc đến khi chi phí tăng cao”, luật sư Đoàn Viết Ngọc cho hay.

Quy định của pháp luật về sử dụng năng lượng hiệu quả

Bên cạnh Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, doanh nghiệp cần quan tâm đến Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2026. Đây là hệ thống quy định trực tiếp về trách nhiệm sử dụng năng lượng trong các lĩnh vực, trong đó có sản xuất công nghiệp.

Theo Điều 9 Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, cơ sở sản xuất công nghiệp có trách nhiệm xây dựng, thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hằng năm; áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức có liên quan; lựa chọn công nghệ, thiết bị có hiệu suất năng lượng cao; thực hiện quy trình vận hành, duy tu, bảo dưỡng nhằm hạn chế tổn thất năng lượng.

Những yêu cầu này cho thấy, pháp luật không chỉ khuyến khích doanh nghiệp tắt thiết bị khi không sử dụng, mà còn hướng đến quản lý năng lượng bằng kế hoạch, quy trình kỹ thuật và giải pháp công nghệ.

Đáng chú ý, Nghị định số 30/2026/NĐ-CP, có hiệu lực thi hành từ ngày 21-1-2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành pháp luật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo đó, tùy quy mô và loại hình hoạt động, doanh nghiệp cần rà soát các yêu cầu áp dụng đối với cơ sở của mình, đặc biệt là quy định liên quan đến cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, quản lý năng lượng và kiểm toán năng lượng.

Luật sư Đoàn Viết Ngọc cho rằng: “Quy định của pháp luật là vậy nhưng không nên hiểu một cách máy móc rằng, mọi doanh nghiệp đều phải thực hiện cùng một bộ nghĩa vụ hoặc đều thuộc diện kiểm toán năng lượng bắt buộc. Việc xác định trách nhiệm cụ thể cần căn cứ vào loại hình cơ sở, mức tiêu thụ năng lượng, ngưỡng pháp luật quy định và các điều kiện liên quan”.

Luật Thủ đô 2026 và yêu cầu quản trị doanh nghiệp theo hướng bền vững

Chuyên gia pháp lý cho rằng, đối với doanh nghiệp hoạt động tại Hà Nội, Luật Thủ đô 2026 là một căn cứ pháp lý cần được nghiên cứu khi xây dựng định hướng phát triển và tuân thủ pháp luật tại địa phương.

Trong bối cảnh Hà Nội hướng đến phát triển đô thị hiện đại, nâng cao chất lượng môi trường và sử dụng nguồn lực hiệu quả, tiết kiệm năng lượng nên được doanh nghiệp xem xét cùng với các yêu cầu về công nghệ, môi trường và tổ chức sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt định hướng quản trị với nghĩa vụ bắt buộc: Doanh nghiệp chỉ phải thực hiện những yêu cầu cụ thể khi có quy định pháp luật tương ứng áp dụng cho hoạt động của mình.

Đối với cơ sở sản xuất, việc lựa chọn máy móc có hiệu suất năng lượng cao, cải thiện hệ thống thông gió, chiếu sáng, làm mát và giảm hao hụt trong vận hành có thể đem lại lợi ích đồng thời về kinh tế và môi trường. Đối với văn phòng, cửa hàng và cơ sở dịch vụ, những biện pháp như điều chỉnh thời gian sử dụng điều hòa, thay thế đèn hiệu suất thấp và kiểm soát thiết bị ngoài giờ làm việc cũng có thể giúp giảm chi phí vận hành.

Điều quan trọng là doanh nghiệp cần căn cứ vào quy định hiện hành, điều kiện thực tế và hiệu quả đầu tư để lựa chọn giải pháp phù hợp, thay vì chỉ chạy theo những khẩu hiệu tiết kiệm chung chung.

Theo luật sư Đoàn Viết Ngọc, tiết kiệm năng lượng không đồng nghĩa với việc cắt giảm chiếu sáng đến mức ảnh hưởng an toàn lao động, hạn chế thông gió gây bất lợi cho sức khỏe hoặc tắt thiết bị cần thiết làm giảm chất lượng sản phẩm. Một biện pháp tiết kiệm chỉ thực sự hiệu quả khi không làm phát sinh chi phí lớn hơn ở khâu khác và vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, an toàn, môi trường.

Doanh nghiệp cũng nên đánh giá kết quả bằng những chỉ số có thể kiểm chứng, chẳng hạn như lượng điện tiêu thụ trên một đơn vị sản phẩm hoặc chi phí năng lượng trên doanh thu. Khi so sánh, cần tính đến thay đổi về sản lượng, thời tiết, cơ cấu sản phẩm và thời gian vận hành để tránh kết luận sai lệch.

“Từ một bóng đèn trong phòng làm việc đến cả dây chuyền sản xuất, tiết kiệm năng lượng cần bắt đầu bằng việc nhận diện đúng nguồn lãng phí, tuân thủ quy định pháp luật và tổ chức quản trị có trách nhiệm. Khi được triển khai bài bản, đây không chỉ là cách giảm chi phí trước mắt mà còn là giải pháp nâng cao năng suất, sử dụng vốn hiệu quả và xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Và đó cũng là cách doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng gắn với trách nhiệm chống lãng phí”, luật sư Đoàn Viết Ngọc cho hay.