Tín dụng xanh cho dự án tiết kiệm năng lượng: Cơ hội lớn nhưng vẫn 'kém vốn'

Triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng - Xu hướng tất yếu

Nhu cầu đầu tư cho các dự án tiết kiệm năng lượng trong doanh nghiệp công nghiệp hiện nay được đánh giá là rất lớn và ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh chi phí năng lượng gia tăng, yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe, cùng với áp lực từ các thị trường xuất khẩu về tiêu chuẩn xanh, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm giải pháp đổi mới công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp sản xuất, đây không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Chi phí năng lượng đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong giá thành sản phẩm, trong khi các tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc ngày càng được siết chặt. Nếu không đầu tư cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong trung và dài hạn.

Nhận diện rõ xu hướng này, các ngân hàng Việt Nam - tiêu biểu như Ngân hàng TMCP Bắc Á (BAC A BANK) đánh giá đây là phân khúc có tiềm năng phát triển tín dụng bền vững trong tương lai. Ngân hàng không chỉ tiếp cận dưới góc độ cung cấp vốn mà còn chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc định hình các phương án đầu tư hiệu quả, phù hợp với xu thế tài chính xanh.

“Kén vốn” vì đặc thù rủi ro và yêu cầu thẩm định khắt khe

Mặc dù tiềm năng lớn, các dự án tiết kiệm năng lượng vẫn được xem là nhóm dự án “kén vốn” trên thị trường tín dụng. Theo BAC A BANK, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc thù của loại hình đầu tư này: chi phí đầu tư ban đầu cao, thời gian hoàn vốn kéo dài, trong khi tài sản hình thành từ dự án không phải lúc nào cũng đáp ứng tiêu chí tài sản bảo đảm theo cách tiếp cận tín dụng truyền thống.

Thực tế thẩm định cho thấy doanh nghiệp thường gặp ba nhóm khó khăn chính:

· Thứ nhất, hồ sơ dự án tiết kiệm năng lượng chưa định lượng rõ ràng hiệu quả tài chính, đặc biệt là dòng tiền tiết kiệm được từ triển khai dự án

· Thứ hai, hạn chế về tài sản bảo đảm do đặc thù thiết bị và hạng mục đầu tư.

· Thứ ba, thời gian hoàn vốn dài khiến cả doanh nghiệp và ngân hàng phải cân nhắc kỹ về mức độ rủi ro.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, phải rất cân nhắc giữa nhu cầu đầu tư dài hạn và áp lực dòng tiền ngắn hạn. Trong khi đó, thủ tục vay vốn còn tương đối phức tạp, yêu cầu nhiều hồ sơ kỹ thuật và phương án tài chính, trong khi không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực hoặc đội ngũ chuyên môn để đáp ứng.

Ngoài ra, việc thiếu các chuẩn mực đo lường và kiểm chứng hiệu quả tiết kiệm năng lượng một cách độc lập cũng là một rào cản đáng kể trong quá trình thẩm định. Điều này khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc đánh giá chính xác hiệu quả tài chính và mức độ an toàn của dự án.

Từ phía ngân hàng, quyết định cấp tín dụng phụ thuộc vào các yếu tố then chốt như tính khả thi kỹ thuật, khả năng tạo dòng tiền ổn định, năng lực tài chính - quản trị của doanh nghiệp, cũng như mức độ chia sẻ rủi ro từ các cơ chế hỗ trợ. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuẩn bị dự án bài bản, minh bạch và có sự phối hợp chặt chẽ với ngân hàng để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Hệ thống điện áp mái của CTCP Thực phẩm sữa TH - Dự án do BAC A BANK cấp tín dụng.

Giải pháp từ ngân hàng và cơ chế chia sẻ rủi ro: Khơi thông dòng vốn xanh

Để tháo gỡ các rào cản trong tiếp cận vốn, bên cạnh các cơ chế hỗ trợ như Quỹ Chia sẻ rủi ro (RSF) thuộc Dự án VSUEE, vai trò chủ động của các ngân hàng ngày càng trở nên quan trọng.

Cơ chế RSF được thiết kế nhằm chia sẻ một phần rủi ro tín dụng với ngân hàng, qua đó tạo “vùng đệm an toàn” giúp các tổ chức tín dụng mạnh dạn hơn trong việc cấp vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Doanh nghiệp vẫn vay vốn theo quy trình thông thường, nhưng khoản vay có thể được hỗ trợ một phần rủi ro, giúp giảm áp lực về tài sản bảo đảm và nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Tuy nhiên, theo BAC A BANK, giải pháp không chỉ dừng lại ở các cơ chế hỗ trợ bên ngoài. Ngân hàng cũng phải chủ động hoàn thiện phương pháp tiếp cận tín dụng xanh thông qua việc nghiên cứu, xây dựng bộ tiêu chí riêng để đánh giá các dự án tiết kiệm năng lượng, phù hợp hơn với đặc thù dòng tiền và hiệu quả dài hạn của loại hình đầu tư này.

Song song với đó, BAC A BANK đặc biệt đẩy mạnh vai trò tư vấn, đồng hành cùng doanh nghiệp ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, giúp lượng hóa hiệu quả tiết kiệm năng lượng, hoàn thiện hồ sơ tài chính và nâng cao tính khả thi. Việc chuyển từ cách tiếp cận “tài sản bảo đảm” sang “hiệu quả dòng tiền” được xem là bước chuyển quan trọng trong hoạt động cấp tín dụng đối với các dự án xanh.

Hệ thống phát điện tận dụng nhiệt khí thải (WHR) của Nhà máy Xi măng Tân Thắng.

Thực tế cho thấy, khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ như RSF, quá trình thẩm định và giải ngân được rút ngắn đáng kể, đồng thời nâng cao chất lượng quyết định tín dụng. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn mà còn mở ra cơ hội để ngân hàng mở rộng danh mục tín dụng xanh một cách an toàn, hiệu quả.