Tinh hoa Kinh Bắc tỏa sáng cùng di sản thế giới

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh phỏng vấn đồng chí Mai Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh về ý nghĩa và điểm nhấn của sự kiện.

Thưa đồng chí, vừa qua, tỉnh Bắc Ninh đón nhận hai tin vui lớn khi UNESCO công nhận Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới và ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đồng chí có thể chia sẻ về những giá trị nổi bật của hai di sản được vinh danh lần này?

Đồng chí Mai Sơn: Việc hai di sản tiêu biểu của Bắc Ninh và vùng lân cận được UNESCO vinh danh là niềm tự hào lớn của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân trong tỉnh đồng thời khẳng định những giá trị nổi bật toàn cầu của hệ thống di sản văn hóa nơi đây trong dòng chảy văn minh nhân loại. Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là không gian văn hóa - tôn giáo đặc biệt gắn liền với sự ra đời và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Quần thể di sản không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử, tư tưởng và triết lý nhân sinh của dân tộc mà còn là minh chứng sinh động cho quá trình giao thoa, tiếp biến văn hóa, tinh thần hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa đạo và đời. Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thể hiện ở sự kết nối giữa cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và hệ thống di tích lịch sử - tôn giáo đặc sắc, tạo nên một chỉnh thể vừa linh thiêng vừa giàu tính nhân văn.

Đồng chí Mai Sơn tặng tranh dân gian Đông Hồ cho đại biểu dự kỳ họp của UNESCO ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ là Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ là sự kết tinh độc đáo của tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công truyền thống và cảm quan thẩm mỹ của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng. Từ chất liệu giấy điệp, màu sắc chế tác hoàn toàn từ thiên nhiên đến kỹ thuật in khắc gỗ tinh xảo, mỗi bức tranh phản ánh sinh động đời sống xã hội, phong tục, tín ngưỡng, gửi gắm triết lý nhân sinh sâu sắc, ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Sau khi các di sản được thế giới vinh danh, chúng tôi xác định, cùng với việc gìn giữ tính nguyên gốc của di sản thì còn thực hiện làm giàu thêm di sản.

Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; công bố Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới và khai mạc Festival “Về miền di sản - 2026” (gọi tắt là Lễ đón nhận Bằng UNESCO và khai mạc Festival) sẽ được tổ chức như thế nào để góp phần lan tỏa giá trị di sản, thưa đồng chí?

Đồng chí Mai Sơn: Sự kiện chính trị - văn hóa - đối ngoại có ý nghĩa đặc biệt này dự kiến diễn ra tại Quảng trường 3/2 với sự tham dự của khoảng 1.600 đại biểu là lãnh đạo trung ương, đại diện các tổ chức quốc tế, các tỉnh, thành phố bạn cùng đông đảo Nhân dân và du khách. Chương trình được truyền hình trực tiếp trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam và tiếp sóng trên các cơ quan báo chí địa phương. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển mới trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Bắc Ninh. Thông qua đó, tỉnh mong muốn tôn vinh, khẳng định tầm vóc và giá trị đặc sắc của các di sản đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận đồng thời tăng cường truyền thông để Nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế thêm hiểu và chung tay bảo vệ, gìn giữ các giá trị quý báu ấy.

Tại Festival “Về miền di sản - 2026” bên cạnh các chương trình nghệ thuật đặc sắc tái hiện chiều sâu văn hóa Kinh Bắc còn là không gian trình diễn di sản văn hóa phi vật thể với sự tham gia của nhiều địa phương có di sản được UNESCO ghi danh như Huế, Đắk Lắk, Lào Cai, Cà Mau, Phú Thọ… Thông qua đó quảng bá bản sắc văn hóa đa dạng của các vùng miền; tăng cường kết nối giữa các nghệ nhân, cộng đồng thực hành di sản và cơ quan quản lý nhà nước; chia sẻ kinh nghiệm bảo vệ, truyền dạy và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại. Đây cũng là cơ hội quan trọng để tỉnh giới thiệu tiềm năng, thế mạnh về văn hóa, du lịch; thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Thưa đồng chí, những nét văn hóa đặc sắc, đặc trưng của Bắc Ninh - Kinh Bắc sẽ được thể hiện ra sao thông qua chương trình nghệ thuật tại Lễ đón nhận Bằng UNESCO và Festival “Về miền di sản - 2026”?

Đồng chí Mai Sơn: Điểm nhấn của sự kiện là chương trình nghệ thuật chủ đề “Tinh hoa di sản - Ngàn năm tỏa rạng” tái hiện không gian văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc - nơi hội tụ chiều sâu lịch sử, truyền thống văn hiến và tinh thần nhân văn bền bỉ qua nhiều thế kỷ. Từ đời sống làng quê trù phú, phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian đến các loại hình nghệ thuật diễn xướng tiêu biểu như: Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ, hệ thống làng nghề truyền thống… được dàn dựng công phu, vừa đậm bản sắc vừa mang hơi thở đương đại. Hình tượng các dòng sông được thể hiện như mạch nguồn biểu tượng của “dòng chảy di sản”, kết nối quá khứ - hiện tại - tương lai trong một chỉnh thể văn hóa thống nhất. Trên nền không gian ấy, tinh thần Trúc Lâm, triết lý nhân nghĩa, truyền thống hiếu học, lòng tự tôn dân tộc và tâm thế hòa hiếu của con người Kinh Bắc được khắc họa như những giá trị cốt lõi đã vượt lên tính nhất thời để trở thành bản sắc bền vững.

Nghệ nhân làng tranh Đông Hồ hướng dẫn thanh thiếu nhi trải nghiệm in tranh.

Đặc biệt, chương trình không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh di sản mà còn nhấn mạnh sự trao truyền và sáng tạo. Thế hệ trẻ Bắc Ninh hôm nay tiếp nhận, làm mới và lan tỏa những giá trị truyền thống bằng nhiều hình thức nghệ thuật đa dạng, góp phần đưa bản sắc Kinh Bắc hội nhập mạnh mẽ vào đời sống đương đại và vươn ra thế giới.

Xin đồng chí cho biết các hoạt động hưởng ứng Festival sẽ được triển khai như thế nào để tạo không khí sôi động, lan tỏa di sản tới cộng đồng và thu hút du khách?

Đồng chí Mai Sơn: Các hoạt động hưởng ứng Festival sẽ được tổ chức đồng loạt tại nhiều địa phương trong tỉnh, cao điểm từ ngày 20/3 đến hết tháng 3/2026, tạo nên không gian sôi động và giàu trải nghiệm. Tại các điểm di tích trọng tâm như chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà và những khu văn hóa đặc trưng, tỉnh tổ chức chuỗi hoạt động trình diễn, trải nghiệm di sản, giới thiệu sản phẩm văn hóa - du lịch và các tour tham quan miễn phí kết nối các điểm di sản tiêu biểu. Đây là dịp để du khách trực tiếp cảm nhận chiều sâu lịch sử, không gian tâm linh và giá trị đặc sắc của các di sản đã được vinh danh. Tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ (phường Thuận Thành) sẽ trưng bày chuyên đề tranh Đông Hồ với chủ đề kháng chiến; triển lãm giới thiệu các dòng tranh dân gian Việt Nam; phục dựng chợ tranh dân gian tái hiện sinh động nét văn hóa truyền thống độc đáo của vùng quê Kinh Bắc.

Không khí lễ hội cũng sẽ lan tỏa trên các tuyến phố đi bộ với hoạt động biểu diễn nghệ thuật đường phố, ẩm thực, vẽ tranh, xiếc, múa rối nước Đồng Ngư, trò chơi dân gian và trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP… Festival không chỉ là sự kiện tôn vinh di sản mà còn trở thành không gian mở để Nhân dân và du khách cùng tham gia, trải nghiệm và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại. Xác định đây còn là dịp quảng bá hình ảnh Bắc Ninh thân thiện, năng động, giàu bản sắc nên tỉnh chú trọng tổ chức các hoạt động trải nghiệm tại chính không gian di sản. Du khách, nhất là khách quốc tế sẽ có cơ hội đến tận các điểm di tích, làng nghề; trực tiếp tham quan, tìm hiểu quy trình làm tranh Đông Hồ cũng như các sản phẩm làng nghề khác; gặp gỡ nghệ nhân, cảm nhận chiều sâu văn hóa Kinh Bắc. Mục tiêu của chúng tôi là để mỗi du khách khi rời Bắc Ninh sẽ ấn tượng về một sự kiện quy mô, được tổ chức chuyên nghiệp, nhất là cảm nhận được sức sống của di sản và trở thành những “đại sứ” lan tỏa giá trị văn hóa Kinh Bắc tới bạn bè, người thân...

Du khách thăm di tích chùa Vĩnh Nghiêm.

Đồng chí cho biết sự kiện lần này có ý nghĩa như thế nào đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản cũng như phát triển văn hóa - du lịch của tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới?

Đồng chí Mai Sơn: Thông qua chuỗi hoạt động phong phú tại Lễ đón nhận Bằng UNESCO và Festival, chúng tôi mong muốn nhận thức của các cấp, các ngành và toàn thể Nhân dân về vai trò của di sản sẽ tiếp tục được nâng lên một bước mới. Di sản phải thực sự “sống” trong đời sống cộng đồng, trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển. Khi di sản được bảo tồn đúng cách, được khai thác hợp lý, gắn với du lịch trải nghiệm, với công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, thì giá trị ấy sẽ được nhân lên nhiều lần. Chúng tôi cũng xác định rõ: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản phải đi đôi với nâng cao đời sống của người dân. Di sản chỉ bền vững khi người dân - chủ thể sáng tạo và gìn giữ di sản có thể sống tốt, có thêm việc làm, tăng thu nhập và tự hào về chính giá trị văn hóa của quê hương mình. Biến di sản thành tài sản, thành động lực phát triển là hướng đi lâu dài mà tỉnh đang kiên trì thực hiện.

Bắc Ninh kỳ vọng sau sự kiện này sẽ mở ra một giai đoạn mới trong phát triển văn hóa - du lịch, trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch văn hóa của Việt Nam và quốc tế; đồng thời góp phần lan tỏa sâu rộng hơn nữa những giá trị đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc ngàn năm văn hiến.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!

Vi Lệ Thanh (thực hiện)