Tinh hoa Phi công thử nghiệm: Những chuyến bay sinh tử vào bầu trời thẳm xanh

Khi nhắc đến những người làm chủ bầu trời, phần lớn mọi người sẽ nghĩ ngay đến các phi công chiến đấu với những màn không chiến tốc độ cao hoặc các phi hành gia chinh phục không gian. Tuy nhiên, trong giới hàng không, có một nhóm người còn được đánh giá đặc biệt hơn. (ảnh NASA: Nhóm phi công thử nghiệm tiến về máy bay. Trước khi cất cánh, họ phải cùng các kỹ sư rà soát hàng trăm hạng mục kỹ thuật và mục tiêu thử nghiệm).

Họ là phi công thử nghiệm (Test Pilot) – những người được giao nhiệm vụ thực hiện các chuyến bay đầu tiên trên những chiếc máy bay hoàn toàn mới hoặc sau những thay đổi lớn về thiết kế, động cơ và hệ thống điều khiển. (Ảnh NASA: Bell X-1 – chiếc máy bay thử nghiệm đã đưa con người lần đầu tiên vượt tốc độ âm thanh năm 1947, mở ra kỷ nguyên bay siêu thanh).

Có một câu nói nổi tiếng trong ngành hàng không: “Phi công chiến đấu sử dụng giới hạn của máy bay, còn phi công thử nghiệm là người đi tìm giới hạn ấy.” Câu nói này phần nào phản ánh bản chất công việc của họ.

Nếu phi công chiến đấu thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi mà chiếc máy bay đã được chứng minh là an toàn, thì phi công thử nghiệm lại phải xác định chính xác chiếc máy bay có thể bay nhanh đến đâu, lên cao đến mức nào, chịu được tải trọng bao nhiêu và sẽ phản ứng ra sao khi gặp những tình huống cực hạn. (Ảnh: X-59 Quesst của NASA – chương trình thử nghiệm công nghệ bay siêu thanh với mục tiêu giảm tiếng nổ sonic boom)

Mỗi mẫu máy bay mới đều trải qua quá trình tính toán bằng máy tính, thử nghiệm trong hầm gió và kiểm tra trên mặt đất. Nhưng tất cả những điều đó chỉ là bước chuẩn bị. Chỉ khi chiếc máy bay thực sự rời đường băng, các kỹ sư mới có câu trả lời cuối cùng. Người mang đến câu trả lời ấy chính là phi công thử nghiệm. (Ảnh:Nguyên mẫu X-35 trong quá trình bay thử. Từ chương trình này, tiêm kích F-35 Lightning II sau đó được phát triển và đưa vào trang bị)

Trong buồng lái, họ không chỉ điều khiển máy bay mà còn là “đôi mắt” và “cảm biến” của cả nhóm thiết kế. (Ảnh: Buồng lái máy bay thử nghiệm với hệ thống thiết bị đo chuyên dụng).

Từng rung động bất thường, từng phản ứng nhỏ của cần lái, từng thay đổi của động cơ hay hệ thống điều khiển đều được họ cảm nhận, ghi nhớ và báo cáo chi tiết sau chuyến bay. Nhờ những dữ liệu đó, các kỹ sư sẽ tiếp tục điều chỉnh thiết kế trước khi máy bay được đưa vào sản xuất hoặc trang bị cho lực lượng không quân. (Ảnh: Phi công và kỹ sư họp trước chuyến bay thử)

Không phải ai lái máy bay giỏi cũng có thể trở thành phi công thử nghiệm. Hầu hết họ đều là những phi công quân sự hoặc phi công thử nghiệm dân sự có hàng nghìn giờ bay trên nhiều loại máy bay khác nhau. (Ảnh NASA: Phòng điều khiển telemetry theo dõi dữ liệu trực tiếp từ máy bay)

Ngoài kỹ năng điều khiển xuất sắc, họ còn phải được đào tạo sâu về khí động học, động cơ, điện tử hàng không, kết cấu máy bay và phương pháp phân tích dữ liệu. Ở nhiều quốc gia, các trường đào tạo phi công thử nghiệm có chương trình học tương đương trình độ sau đại học, kết hợp giữa kỹ thuật và nghệ thuật điều khiển máy bay. (Ảnh NASA: Tiêm kích F-35 trong một chuyến bay thử cùng máy bay hộ tống ghi hình).

Chính vì thường xuyên phải làm việc với những công nghệ chưa được kiểm chứng, nghề phi công thử nghiệm luôn được xếp vào nhóm nghề nguy hiểm nhất thế giới. Trong lịch sử hàng không, nhiều nguyên mẫu đã gặp sự cố ngay trong những chuyến bay đầu tiên.

Không ít phi công thử nghiệm đã hy sinh khi cố gắng đưa máy bay tránh khu dân cư hoặc thu thập thêm dữ liệu giúp các kỹ sư xác định nguyên nhân tai nạn. Mỗi sự cố, dù đau thương, lại trở thành bài học quý giá để những thế hệ máy bay sau an toàn hơn.

Điều đáng chú ý là những người hùng này lại rất ít xuất hiện trước công chúng. Khi một tiêm kích như F-35, Su-57 hay một máy bay chở khách thế hệ mới được đưa vào khai thác, tên tuổi của các phi công thử nghiệm gần như không được nhắc đến.

Tuy nhiên, chính họ là những người đầu tiên chấp nhận bước vào vùng chưa ai từng đặt chân, đối mặt với những rủi ro lớn nhất để bảo đảm rằng hàng nghìn phi công khác sau này có thể cất cánh trong điều kiện an toàn.

Trong loạt bài này, chúng tôi sẽ giới thiệu những phi công thử nghiệm huyền thoại đã làm thay đổi lịch sử hàng không thế giới.

Đó là những con người không chỉ sở hữu kỹ năng điều khiển máy bay ở đẳng cấp hiếm có, mà còn góp phần đưa loài người vượt qua rào cản âm thanh, chinh phục tốc độ siêu vượt âm và phát triển những thế hệ máy bay hiện đại đang làm chủ bầu trời ngày nay. (Còn tiếp....)