Tòa án – Từ bảo vệ công lý đến kiến tạo nguồn lực phát triển kinh tế

Hội nghị triển khai công tác Tòa án nhân dân năm 2026.

Mỗi tranh chấp được giải quyết là một nguồn lực được khai thông

Một dự án bất động sản vướng tranh chấp có thể khiến đất đai và dòng vốn bị “đóng băng”. Một khoản tín dụng không được xử lý dứt điểm ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn của ngân hàng. Một tranh chấp hợp đồng kéo dài có thể làm đình trệ chuỗi thanh toán, tài sản và hoạt động của nhiều doanh nghiệp.

Nhìn từ góc độ đó, hiệu quả xét xử không chỉ được đo bằng số vụ án đã giải quyết. Đằng sau mỗi vụ việc còn là tài sản, vốn, đất đai và cơ hội kinh doanh cần được đưa trở lại lưu thông.

Đây cũng là cách tiếp cận mới được đặt ra trong Chỉ thị số 02-CT/ĐU ngày 18/6/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy TANDTC về tăng cường đánh giá hiệu quả hoạt động, nâng cao chất lượng quản trị trong TAND phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Theo đó, việc đánh giá không dừng ở số vụ thụ lý hay tỷ lệ giải quyết mà hướng tới lượng hóa đóng góp của hoạt động Tòa án đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Đó là một chuyển biến đáng chú ý trong tư duy về vai trò của Tòa án: Xét xử không tách rời quá trình phát triển.

Gần 2 triệu bản án, quyết định tạo nên nguồn dữ liệu pháp lý lớn

Quy mô hoạt động tư pháp cũng phần nào cho thấy mức độ Tòa án tác động tới các quan hệ trong nền kinh tế và xã hội.

Theo Cổng công bố bản án, quyết định của TANDTC, hệ thống hiện đã công khai hơn 1,98 triệu bản án, quyết định, trong đó có hơn 409.000 vụ việc dân sự và gần 36.000 bản án, quyết định kinh doanh, thương mại.

Đằng sau các con số ấy là hàng loạt quan hệ về hợp đồng, tín dụng, đầu tư, đất đai, xây dựng, lao động, tài sản và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Quan trọng hơn, việc công khai bản án còn tạo nên một nguồn dữ liệu pháp lý để doanh nghiệp, luật sư và nhà đầu tư tham khảo thực tiễn xét xử. Một doanh nghiệp có thể từ các phán quyết đã công bố nhận diện những rủi ro về hợp đồng, thẩm quyền đại diện, tài sản bảo đảm hay chứng cứ giao dịch.

Theo nghĩa đó, bản án không chỉ khép lại một tranh chấp mà còn có thể cung cấp những tín hiệu giúp thị trường dự báo và phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng phát biểu tại Hội nghị triển khai công tác Tòa án năm 2026.

Bảo vệ quyền tài sản cũng là bảo vệ môi trường đầu tư

Đối với nền kinh tế, một trong những đóng góp quan trọng nhất của tư pháp là bảo đảm quyền tài sản và hiệu lực của cam kết.

Nhà đầu tư chỉ sẵn sàng bỏ vốn dài hạn khi có cơ sở tin rằng tài sản hợp pháp được bảo vệ, hợp đồng được tôn trọng và khi xảy ra tranh chấp sẽ có một cơ chế phân xử độc lập, công bằng, hiệu quả.

Chính vì vậy, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng đã đặt yêu cầu hoạt động của Tòa án và kết quả xét xử phải “góp phần thúc đẩy và kiến tạo phát triển đất nước”.

Tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng trong Tòa án nhân dân ngày 16/3/2026, Chánh án Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh Tòa án không chỉ thực hiện nhiệm vụ xét xử mà còn có vai trò kiến tạo môi trường pháp lý hướng tới sự minh bạch, công bằng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi Việt Nam đang hướng tới thu hút những dòng vốn có chất lượng cao và phát triển các lĩnh vực mới. Cạnh tranh về môi trường đầu tư ngày nay không chỉ nằm ở ưu đãi. Chất lượng thể chế và mức độ an toàn pháp lý cũng là một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ xử lý tranh chấp đến phòng ngừa rủi ro

Vai trò góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế đất nước của Tòa án còn thể hiện ở một chiều ít nhìn thấy hơn, đó là thông qua hoạt động xét xử để phát hiện những khoảng trống, bất cập của pháp luật và góp phần hoàn thiện thể chế.

Những tranh chấp lặp đi lặp lại về cùng một loại hợp đồng, cách hiểu khác nhau về một quy định hoặc những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn có thể trở thành dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng pháp luật, phát triển án lệ và hướng dẫn áp dụng thống nhất.

Khi pháp luật được áp dụng nhất quán, doanh nghiệp có khả năng dự báo tốt hơn hậu quả pháp lý của quyết định kinh doanh. Chi phí phòng ngừa rủi ro và chi phí tranh chấp từ đó cũng có điều kiện được giảm xuống.

Chỉ thị số 02-CT/ĐU ngày 18/6/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy TANDTC vì vậy đặt vấn đề không chỉ giải quyết đúng pháp luật, đúng thời hạn mà còn gắn hoạt động Tòa án với việc bảo vệ quyền tài sản, giải quyết dứt điểm tranh chấp đất đai, phát hiện kiến nghị hoàn thiện pháp luật và cải tiến thủ tục để người dân, doanh nghiệp tiếp cận công lý thuận lợi hơn.

Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng trong Tòa án nhân dân ngày 16/3/2026.

Công lý cũng là một nguồn lực phát triển

Trong nền kinh tế hiện đại, vốn cần được lưu chuyển, tài sản cần được xác lập rõ quyền sở hữu, hợp đồng cần được thực thi và tranh chấp cần được giải quyết trong khoảng thời gian hợp lý. Nếu một mắt xích bị đình trệ, chi phí cuối cùng không chỉ thuộc về các bên trong vụ kiện mà có thể lan sang thị trường.

Bởi vậy, đóng góp của Tòa án đối với kinh tế không nhất thiết được nhìn thấy dưới hình thức một con số GDP trực tiếp. Nó thể hiện ở giá trị tài sản được bảo vệ, nguồn lực được khai thông, chi phí pháp lý được giảm và niềm tin thị trường được củng cố.

Sau 81 năm xây dựng và trưởng thành, yêu cầu đối với Tòa án vì thế cũng đang được đặt ở một tầm cao hơn. Không chỉ xét xử đúng pháp luật, bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân, hoạt động tư pháp còn phải góp phần tạo dựng một môi trường pháp lý an toàn, minh bạch và có khả năng dự báo.

Khi quyền tài sản được bảo đảm, hợp đồng được tôn trọng và doanh nghiệp có thể tin tưởng vào cơ chế phân xử khi tranh chấp xảy ra, công lý không chỉ bảo vệ trật tự pháp luật mà còn trở thành một nguồn lực cho phát triển kinh tế đất nước.