Tọa đàm 'Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới' Biến dữ liệu thành lập luận rõ và có căn cứ

Kỹ năng đầu tiên của đại biểu Quốc hội là lắng nghe

Cho rằng kỹ năng đầu tiên của ĐBQH là lắng nghe, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Hoàng Anh Công nêu quan điểm, đại biểu của Nhân dân phải lấy dân làm gốc và phải luôn lắng nghe Nhân dân.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Hoàng Anh Công phát biểu tại Tọa đàm

Theo Phó Chủ nhiệm Hoàng Anh Công, muốn có quyết sách đúng, đại biểu phải lắng nghe thông tin từ nhiều nguồn, đa dạng, đa chiều để từ đó, phân tích, đánh giá, lựa chọn được thông tin chính xác, vì lợi ích của đất nước, lợi ích của nhân dân.

“Đại biểu phải tổng hợp thông tin, không phải nói theo bất cứ ai. Tất cả thông tin từ cử tri là "đầu vào" để đại biểu xử lý”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát nhấn mạnh.

Ở góc độ xây dựng pháp luật, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba nêu rõ, hiện nay, tư duy lập pháp đã chuyển từ quản lý sang kiến tạo, phục vụ phát triển. Nhiệm vụ lập pháp của Quốc hội bên cạnh tháo gỡ các điểm nghẽn, cần phải tập trung đưa thể chế pháp luật thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển, thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia.

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba phát biểu tại Tọa đàm

"Tuy nhiên, lập pháp là cả một quá trình mang tính tập thể, tính hệ thống rất cao và dựa trên trí tuệ xã hội, cho nên, kỹ năng của ĐBQH cũng phải gắn với những đặc thù này".

Nhấn mạnh như vậy, đại biểu Đồng Ngọc Ba chỉ rõ, một ĐBQH phải có năng lực, kỹ năng phân tích chính sách. Theo đó, ĐBQH phải đặt ra được câu hỏi, phân tích và làm rõ những vấn đề cốt lõi như: chính sách, quy định này tác động đến ai, chi phí tuân thủ như thế nào, lợi ích và rủi ro, phân bổ như thế nào? ĐBQH phải trang bị tư duy dựa trên sở cứ, dữ liệu thực, chuẩn xác và định lượng được các ưu tiên.

Bên cạnh đó, đại biểu phải có kỹ năng đọc luật, nghiên cứu luật một cách hệ thống. Không phải ĐBQH nào cũng là chuyên gia pháp luật nhưng đại biểu phải có kỹ năng nghiên cứu luật đặt trong hệ thống và có khả năng phát hiện ra những xung đột, chồng chéo, những khoảng trống pháp lý, những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực thi... Qua đó, đại biểu đóng góp ý kiến để bảo đảm các quy định pháp luật không chỉ đúng về kỹ thuật, quy trình mà phải đi được vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, tiết kiệm được cả thời gian và chi phí.

Cũng theo đại biểu Đồng Ngọc Ba, khi ĐBQH phản biện chính sách, đề xuất giải pháp chính sách thì phải có khả năng phân tích, thảo luận, phản biện, tranh luận dựa trên những bằng chứng, lập luận chuẩn mực, phải có văn hóa lắng nghe, trách nhiệm xây dựng chính sách vì cái chung.

Tác nghiệp trên nền tảng số của Quốc hội

Chuyển đổi số đang thay đổi sâu sắc cách Quốc hội vận hành, vì vậy, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải, ĐBQH trong kỷ nguyên số phải coi năng lực số là cốt lõi.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Trần Văn Khải, có 5 kỹ năng để ĐBQH thích ứng kịp thời với kỷ nguyên số.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải phát biểu tại Tọa đàm

Thứ nhất, về dữ liệu - bằng chứng, đại biểu cần biết tìm nguồn dữ liệu chuẩn, đọc hiểu chỉ số, đặt câu hỏi về phương pháp, đối chiếu đa nguồn để tránh “ảo giác thông tin”. Từ đó, biến dữ liệu thành lập luận rõ và có căn cứ (vấn đề – tác động – lựa chọn chính sách).

"Đây là yêu cầu nhất quán với định hướng đột phá khoa học - công nghệ - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số và mục tiêu phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh.

Thứ hai, tác nghiệp trên nền tảng số của Quốc hội. ĐBQH cần thành thạo hệ thống quản lý văn bản/hồ sơ, chữ ký số, tra cứu dự án luật, theo dõi kiến nghị cử tri và việc thực hiện nghị quyết sau giám sát, chất vấn.

Các mục tiêu như phổ cập chữ ký số và chuyển đổi hạ tầng số theo lộ trình trong Nghị quyết 1343 cho thấy kỹ năng tác nghiệp số không còn là “khuyến khích”, mà là điều kiện vận hành.

Quang cảnh Tọa đàm

Thứ ba, an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật. ĐBQH phải thực hành “vệ sinh số” (mật khẩu, xác thực đa lớp, quản trị thiết bị, phân loại tài liệu) và nắm chắc yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước, an ninh mạng khi xử lý hồ sơ, tiếp xúc cử tri, hoặc sử dụng công cụ số/AI. Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy an ninh mạng là ưu tiên nổi bật trong chuyển đổi số nghị viện.

Thứ tư, tương tác, truyền thông với cử tri trong môi trường số, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng, cần lắng nghe số có phương pháp, trả lời có kỷ luật, công khai quy trình tiếp nhận, xử lý kiến nghị; sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, tôn trọng người dân.

Thứ năm, AI và tư duy đổi mới, AI có thể hỗ trợ tổng hợp và soạn thảo, nhưng đại biểu phải kiểm chứng, trích dẫn và chịu trách nhiệm cuối cùng; không “ủy quyền tư duy” cho AI.

H.Ngọc; Ảnh: Quang Khánh