Vì sao mỏ khí South Pars quan trọng?

Cuộc không kích của Israel nhằm vào mỏ khí South Pars đã đẩy xung đột Trung Đông lên một nấc thang mới và khiến năng lượng trở thành trung tâm của cuộc đối đầu.

Đòn đánh này không chỉ khiến Iran lập tức trả đũa bằng các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng của các nước láng giềng vùng Vịnh và Israel, mà còn kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền trên thị trường toàn cầu.

Vì sao South Pars quan trọng?

Nằm ngoài khơi Vịnh Ba Tư, mỏ khí South Pars (hay phía Qatar gọi là mỏ khí North Dome) nắm giữ một phần trữ lượng khí tự nhiên lớn nhất thế giới, hiện được Iran và Qatar cùng khai thác. Với trữ lượng ước tính khoảng 51 nghìn tỷ mét khối, toàn bộ khu mỏ có thể đáp ứng nhu cầu năng lượng của thế giới trong hơn một thập kỷ.

Đối với Iran, South Pars tài sản chiến lược cũng như nền tảng của an ninh năng lượng quốc gia. Phần lớn điện năng, hoạt động công nghiệp và nhu cầu sưởi ấm trong nước phụ thuộc vào nguồn khí từ đây.

Vị trí của mỏ khí South Pars. Đồ họa: CNN.

Trong quá khứ, chỉ cần gián đoạn nguồn cung khí cũng đủ khiến nước này rơi vào tình trạng thiếu điện diện rộng. Vì vậy, bất kỳ tổn thất nào tại South Pars đều có thể tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh và năng lực kinh tế của Tehran.

Tuy nhiên, tầm quan trọng của South Pars không dừng ở phạm vi nội địa. Về phía Qatar, mỏ North Dome (theo cách gọi của quốc gia này) là nền tảng cho ngành công nghiệp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hàng đầu thế giới. Qatar hiện là nhà xuất khẩu LNG lớn thứ hai toàn cầu và phần lớn sản lượng này được xử lý tại thành phố công nghiệp Ras Laffan.

Sau đòn tấn công vào South Pars, Iran đã đáp trả bằng việc đánh vào Ras Laffan, gây thiệt hại nghiêm trọng cho trung tâm năng lượng này.

Đây là nơi xử lý gần như toàn bộ khí từ North Dome, đồng thời chiếm vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng LNG toàn cầu. Khi cơ sở này bị gián đoạn, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung ngay lập tức xuất hiện.

Theo CNN, khoảng 1/5 nguồn cung LNG toàn cầu đến từ Qatar, phần lớn đều đi qua Ras Laffan. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc khôi phục hoạt động cũng có thể đẩy giá khí đốt tăng mạnh và gây áp lực lên nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, từ châu Âu đến châu Á.

Toan tính riêng của các bên

Không chỉ dừng lại ở tác động kinh tế, các cuộc tấn công vào South Pars còn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược quân sự của các bên tham chiến.

Đối với Israel, việc nhắm vào mỏ khí này là một bước đi có tính toán nhằm đánh trực diện vào nguồn thu và nền tảng kinh tế của Iran.

Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt đã hạn chế xuất khẩu dầu, khí tự nhiên trở thành trụ cột quan trọng giúp Tehran duy trì ổn định trong nước. Đánh vào South Pars đồng nghĩa với việc làm suy yếu khả năng tài chính và kéo dài chiến tranh của đối thủ.

Theo đánh giá của các quan chức châu Âu, Israel theo đuổi chiến lược này với hy vọng Tehran phải nhượng bộ. Tuy nhiên, giới quan sát cảnh báo chiến lược trên có thể phản tác dụng.

Thay vì suy yếu, Iran nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh leo thang, tận dụng các năng lực còn lại như tên lửa và máy bay không người lái để tấn công vào những mục tiêu dễ tổn thương trong khu vực, ngay cả khi điều đó đi kèm rủi ro lớn.

Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Trái ngược với cách tiếp cận của Israel, chính quyền ông Donald Trump ưu tiên bảo toàn cơ sở hạ tầng dầu khí của Iran, đồng thời tìm cách ngăn Tehran mở rộng các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào hệ thống năng lượng tại vùng Vịnh, theo New York Times.

Trước tình hình hiện tại, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ đang cân nhắc giải phóng thêm dầu từ Kho Dự trữ Dầu chiến lược để trấn an thị trường. Đáng chú ý, Washington cũng xem xét tạm dừng trừng phạt đối với 140 triệu thùng dầu của Iran đang ở trên biển như một biện pháp tăng nguồn cung nhằm hạ nhiệt giá.

Dù thừa nhận động thái này có thể mang lại thêm nguồn thu cho Tehran, ông Bessent nhấn mạnh mục tiêu là sử dụng chính lượng dầu Iran đó để giữ giá thấp trong 10-14 ngày tới, trong khi chiến dịch vẫn tiếp diễn.

Cùng với đó, ông Trump và đội ngũ kinh tế liên tục phát tín hiệu trấn an rằng tình hình vẫn trong tầm kiểm soát, bất chấp nhiều dấu hiệu cho thấy nỗ lực kiềm chế phản ứng của Iran cũng như biến động của thị trường đang gặp khó. Đồng thời, ông Trump công khai phàn nàn với Thủ tướng Benjamin Netanyahu về cuộc tấn công. Tuy nhiên, các quan chức Israel lại khẳng định Washington đã được thông báo trước.

Về phía Iran, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết Mỹ đã tấn công hơn 7.000 mục tiêu tại Iran, tập trung vào các cơ sở công nghiệp quốc phòng nhằm ngăn nước này tái tạo năng lực tên lửa, bệ phóng và máy bay không người lái.

Ông cũng đề cập việc sử dụng bom hạng nặng nhằm vào các cơ sở nghi lưu trữ tên lửa gần Strait of Hormuz với mục tiêu ngăn Iran gây gián đoạn tuyến vận tải năng lượng then chốt này.

Tuy nhiên, tốc độ và quy mô đáp trả của Iran sau vụ tấn công vào South Pars gas field cho thấy Washington chưa đạt được mục tiêu.

Theo New York Times, tốc độ và quy mô đáp trả của Iran cho thấy nước này vẫn giữ được năng lực tấn công đáng kể, bất chấp hàng nghìn mục tiêu đã bị không kích.

Cùng với đó, việc South Pars trở thành mục tiêu tấn công cho thấy “lằn ranh đỏ” quan trọng đã bị xóa nhòa. Trước đây, cơ sở hạ tầng năng lượng thường được tránh nhắm tới do nguy cơ gây khủng hoảng toàn cầu. Nhưng khi chiến tranh kéo dài mà chưa có lối thoát, các bên dường như sẵn sàng chấp nhận rủi ro lớn hơn để giành lợi thế.

Nỗi lo lớn nhất hiện nay là khả năng xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát. Các nước vùng Vịnh, vốn đang kiềm chế, có thể thay đổi lập trường nếu tiếp tục bị tấn công. Khi đó, South Pars có thể từ một mục tiêu chiến lược trở thành “ngòi nổ” cho một cuộc đối đầu toàn diện.

Cháy ngùn ngụt tại mỏ khí South Pars của Iran Truyền thông Iran xác nhận Israel đã không kích mỏ khí đốt chiến lược South Pars vào ngày 18/3. Việc các cơ sở hạ tầng năng lượng liên tục bị nhắm mục tiêu trong những ngày gần đây cho thấy một giai đoạn xung đột mới. Các đòn tấn công này trực tiếp đe dọa sự ổn định của hệ thống năng lượng quốc gia Iran vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm.

Tường Ân