Toàn cảnh đợt bùng phát dịch bệnh Ebola mới nhất

Theo kênh CNN, các xét nghiệm cho thấy chủng Bundibugyo là nguyên nhân gây ra đợt bùng phát này và hiện chưa có phương pháp điều trị hoặc vaccine đặc hiệu.

WHO đã chính thức tuyên bố đây là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế”.

Số người tử vong hoặc mắc bệnh tại DRC

Nhân viên y tế kiểm tra thân nhiệt cho người dân để phát hiện các ca nhiễm virus Ebola tại Goma, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

Hiện rất khó xác định chính xác số người mắc Ebola. Ngày 19/5, đại diện WHO tại DRC, bà Anne Ancia, nói rằng có trên 500 ca nghi nhiễm, trong đó có 130 ca tử vong, nhưng mới chỉ có 30 ca được xác nhận chính thức. Bà Ancia nói: “Chúng tôi vẫn còn nhiều điều chưa rõ về số ca nhiễm và mức độ lây lan của virus”.

Cùng ngày, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết ông vô cùng lo ngại về quy mô và tốc độ của đợt bùng phát chết người này.

Con đường lây lan

Ebola lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh, như máu hoặc chất nôn. Virus cũng có thể lây qua đồ vật hoặc bề mặt nhiễm dịch cơ thể của người bệnh hoặc qua phân. Người nhiễm bệnh thường chưa có khả năng lây truyền cho tới khi xuất hiện triệu chứng.

Thời gian ủ bệnh, tức khoảng thời gian từ lúc phơi nhiễm đến khi xuất hiện triệu chứng, kéo dài từ hai tới 21 ngày.

Các quốc gia đã xuất hiện dịch bệnh

Người dân rửa tay để phòng tránh lây nhiễm virus Ebola tại Goma, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

Tại Uganda, tính tới ngày 19/5, đã có hai ca được xác nhận. Ca đầu tiên là một bệnh nhân từ DRC được điều trị tại một cơ sở y tế ở Uganda nhưng sau đó đã tử vong. Ca thứ hai cũng được xem là ca nhập cảnh từ DRC.

Giới chức y tế Uganda cho biết đã kích hoạt các biện pháp kiểm soát dịch bệnh, gồm giám sát dịch tễ, sàng lọc và chuẩn bị ứng phó.

Thời điểm dịch Ebola bùng phát

Ngày 5/5, WHO nhận được cảnh báo về một căn bệnh chưa rõ nguyên nhân có tỷ lệ tử vong cao tại Mongbwalu thuộc tỉnh Ituri của DRC, trong đó có bốn nhân viên y tế tử vong trong vòng bốn ngày.

Thông tin về “bệnh nhân số 0”

WHO cho biết đã có khoảng thời gian nghiêm trọng kéo dài bốn tuần mà bệnh không được phát hiện hoặc xác định. Đó là thời gian giữa thời điểm bệnh nhân đầu tiên phát bệnh vào tháng 4 và thời điểm căn bệnh được xác định, tạo điều kiện để Ebola lây lan ngoài tầm kiểm soát.

Bà Ancia cho biết cuộc điều tra hiện chưa xác định được “bệnh nhân số 0”. Tuy nhiên, bà nói rằng tại khu vực vốn quen thuộc với các đợt bùng phát Ebola (đợt gần nhất mới kết thúc hồi tháng 12/2025), việc xác nhận chủng Bundibugyo diễn ra chậm, một phần do biểu hiện triệu chứng ban đầu của bệnh nhân và các xét nghiệm hiện có.

Tình hình ca bệnh được xác nhận đầu tiên

Bệnh nhân đầu tiên được xác nhận mắc Ebola chủng Bundibugyo trong đợt dịch này là một trong bốn nhân viên y tế tại Mongbwalu. Người này tới bệnh viện ở Bunia ngày 24/4 với các triệu chứng mơ hồ có thể giống nhiều loại bệnh khác.

Ban đầu, bệnh nhân bị sốt, nôn mửa và suy nhược nghiêm trọng. Theo bà Ancia, bệnh nhân không có biểu hiện xuất huyết vốn là dấu hiệu điển hình của Ebola cho tới ngày thứ năm sau khi nhiễm bệnh. Bệnh viện đã xét nghiệm chủng Zaire, dạng virus phổ biến nhất liên quan tới gần như toàn bộ các đợt bùng phát trước đây tại DRC, nhưng kết quả âm tính. Bệnh nhân tử vong ngày 5/5.

Không biết bệnh nhân mắc Ebola và việc tiếp xúc với thi thể có thể khiến người khác nhiễm bệnh, những người đưa tang tin rằng cái chết do một căn bệnh huyền bí gây ra và đã tập trung tổ chức tang lễ.

Theo phong tục địa phương, người đưa tang thường chạm vào thi thể người chết theo nghi thức tưởng niệm. Gia đình cũng thường tắm rửa và mặc quần áo cho thi thể trước khi chôn cất. Thi thể đã được đưa từ bệnh viện trở lại Mongbwalu và đặt trong quan tài để mai táng, nhưng nhiều người tiếp tục phơi nhiễm khi gia đình quyết định không sử dụng quan tài. Theo phong tục địa phương, do nguồn cung quan tài thường hạn chế, thi thể thường được quấn trong vải truyền thống thay thế.

Bà Ancia nói: “Họ đã thay quan tài. Sau đó diễn ra tang lễ và từ đó dịch bệnh bắt đầu”.

Chỉ tới khi mẫu bệnh phẩm được gửi tới Kinshasa để xét nghiệm bổ sung, giới chức mới xác định bệnh nhân nhiễm chủng Bundibugyo.

Nguồn gốc virus

Nhân viên y tế làm việc tại trung tâm điều trị Ebola ở Bulape, CHDC Congo. Ảnh: THX/TTXVN

Các ca Ebola đầu tiên được phát hiện năm 1976 trong hai đợt bùng phát đồng thời tại Sudan và DRC, khi đó mang tên Zaire. Các nhà khoa học tin rằng con người ban đầu nhiễm Ebola sau khi tiếp xúc với động vật mắc bệnh như dơi ăn quả và khỉ, thường qua việc ăn thịt thú rừng sống hoặc chưa được chế biến kỹ.

Đợt bùng phát lớn nhất diễn ra tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016. Có trên 28.600 ca mắc, nhưng chỉ 15.261 ca được xác nhận; số ca tử vong vượt 11.000 người.

Một đợt bùng phát lớn khác xảy ra tại DRC giai đoạn 2018-2020 khi có 3.481 ca mắc và 2.299 ca tử vong tại DRC. Một số ca bệnh cũng được ghi nhận tại Uganda.

DRC chính thức ghi nhận 17 đợt bùng phát Ebola kể từ năm 1976, trong đó đợt gần nhất diễn ra năm ngoái.

Mức độ nguy hiểm của Ebola

Dù hiếm gặp, nhưng các nhà khoa học xem Ebola là căn bệnh nghiêm trọng và thường gây tử vong ở người và động vật linh trưởng.

Theo WHO, tỷ lệ tử vong dao động từ 25% tới 90%. Trong đợt bùng phát đầu tiên của chủng Bundibugyo năm 2007, tỷ lệ tử vong là 32%.

Khác biệt ở chủng virus trong đợt dịch lần này

Các bệnh nhân trong đợt dịch lần này có kết quả dương tính với chủng Bundibugyo.

Có sáu chủng virus Ebola đã được biết, trong đó ba chủng từng gây ra các đợt bùng phát lớn. Các nhà khoa học lần đầu xác định chủng Bundibugyo năm 2007 tại quận Bundibugyo ở miền Tây Uganda, khu vực giáp biên giới DRC. Chủng này từng gây ra hai đợt bùng phát được ghi nhận: đợt năm 2007 và một đợt khác tại DRC năm 2012.

Các nghiên cứu cho thấy Bundibugyo có tốc độ nhân lên chậm hơn và dường như làm suy yếu tế bào miễn dịch chậm hơn các chủng khác, điều có thể lý giải vì sao các đợt bùng phát liên quan tới chủng này ít gây chết người hơn. Tuy nhiên, virus phát triển chậm đôi khi có thể tồn tại lâu hơn trong cơ thể và gây triệu chứng kéo dài.

Phương pháp điều trị và vaccine

Điểm tiêm vaccine phòng Ebola tại Kampala, Uganda. Ảnh: THX/TTXVN

Khác với chủng Zaire, hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu cho chủng Bundibugyo. Điều này có thể khiến việc kiểm soát đợt bùng phát trở nên khó khăn hơn.

WHO cho biết chăm sóc hỗ trợ vẫn có thể mang lại hiệu quả, gồm điều trị mất nước, duy trì nồng độ oxy và huyết áp, kiểm soát cơn đau và cung cấp dinh dưỡng.

Biện pháp đối phó của các nước

Ngày 18/5, Mỹ áp đặt hạn chế nhập cảnh với mọi người không phải công dân Mỹ từng ở trong khu vực gồm Uganda, Cộng hòa Dân chủ Congo, Congo và Nam Sudan trong vòng 21 ngày qua.

Mỹ cũng nâng cảnh báo đối với DRC lên cấp độ 3, khuyến cáo không thực hiện các chuyến đi không cần thiết tới khu vực bùng phát dịch. Khuyến cáo xếp tỉnh Ituri của DRC ở cấp độ 4 (Không đi tới) do nguy cơ gia tăng và khuyến cáo công dân Mỹ không tới khu vực này vì bất kỳ lý do nào.

Phó Giám đốc Hội đồng Chính sách Nội địa Nhà Trắng Heidi Overton phát biểu tại một sự kiện ở Nhà Trắng: “Hiện không có ca Ebola nào tại Mỹ. Chúng tôi muốn duy trì tình trạng đó và đang làm mọi thứ có thể để hỗ trợ công dân Mỹ trong khu vực”.

Ngày 19/5, Bahrain công bố lệnh cấm kéo dài 30 ngày đối với du khách đến từ DRC, Nam Sudan và Uganda. Trong thông cáo chính thức, Cơ quan Hàng không dân dụng Bahrain nêu rõ quyết định đình chỉ nhập cảnh sẽ có hiệu lực ngay lập tức đối với tất cả hành khách không mang quốc tịch Bahrain trên tất cả các chuyến bay đến từ ba quốc gia này.

Chính phủ Pháp vừa thông báo triển khai các biện pháp phòng ngừa ban đầu tại đảo Mayotte. Do vị trí địa lý của đảo Mayotte nằm gần khu vực Đông Phi và Ấn Độ Dương, Chính phủ Pháp cho biết đã đặt chính quyền địa phương và Cơ quan Y tế vùng của Mayotte trong tình trạng cảnh giác từ ngày 17/5, đồng thời tăng cường giám sát y tế tại vùng lãnh thổ này. Tuy nhiên, Paris nhận định nguy cơ dịch xâm nhập hiện rất thấp.

Bộ Y tế Italy ngày 19/5 đã ban hành công điện khẩn kích hoạt các biện pháp giám sát y tế tăng cường nhằm phòng ngừa nguy cơ virus Ebola xâm nhập nước này. Theo quy định mới của Italy, các biện pháp giám sát tập trung vào nhóm nhân sự thuộc các tổ chức chính phủ, phi chính phủ và lực lượng cứu trợ trở về từ vùng dịch. Các bên chủ quản phải thông báo cho Bộ Y tế Italy ít nhất 48 giờ trước khi nhân viên nhập cảnh, đồng thời cung cấp lịch trình di chuyển chi tiết và cam kết bằng văn bản rằng người trở về không có triệu chứng bệnh cũng như không tiếp xúc với nguồn lây trong vòng 21 ngày trước đó.

Cũng trong ngày 19/5, Bộ Y tế Mexico đã phát đi cảnh báo dịch tễ đối với virus Ebola và Hanta, đồng thời khẳng định đang duy trì cơ chế giám sát chủ động cùng năng lực xét nghiệm nhằm phát hiện kịp thời các ca bệnh nghi nhiễm, mặc dù đến nay nước này chưa ghi nhận trường hợp mắc nào liên quan đến hai loại virus trên.