TP.HCM trước bài toán quản trị đô thị mới

Ngày 23/10, tại Hội nghị Bàn tròn BPC năm 2026 do UBND TP.HCM phối hợp với Hội đồng Thành phố Đối tác Kinh tế Osaka tổ chức, với chủ đề "Đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững: Thúc đẩy tăng trưởng và hợp tác quốc tế giữa các thành phố BPC", ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM, cho rằng những biến động của kinh tế toàn cầu trong thập kỷ qua đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với quá trình phát triển đô thị.

Duy trì tăng trưởng kinh tế không còn là yếu tố quyết định

Công nghệ phát triển nhanh, chuỗi cung ứng liên tục tái cấu trúc, trong khi các tiêu chuẩn về phát triển bền vững ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp phải đổi mới để duy trì năng lực cạnh tranh và các thành phố phải tìm kiếm những phương thức phát triển hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC.

Theo ông Hà, thách thức của các đô thị hiện nay không chỉ nằm ở câu chuyện duy trì tăng trưởng kinh tế mà còn phải sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm phát thải, phát triển hạ tầng đồng bộ và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Điều này đòi hỏi các thành phố phải đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, từ ứng dụng công nghệ đến cải tiến phương thức quản trị, hoàn thiện cơ chế và huy động sự tham gia của nhiều nguồn lực trong xã hội.

Theo lãnh đạo UBND TP.HCM, thành phố đang triển khai kiểm kê khí nhà kính tại 360 cơ sở, trong đó 240 cơ sở đã lập kế hoạch giảm phát thải giai đoạn 2026-2030. Khoảng 68% xe buýt đang sử dụng điện, năng lượng xanh, hướng tới 100% vào đầu năm 2027. Đồng thời, TP.HCM tham gia lộ trình vận hành thị trường carbon quốc gia.

Cũng tại sự kiện, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho biết thành phố đã xây dựng kế hoạch hành động và đặt mục tiêu thực hiện 18 chỉ tiêu về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu

Đến năm 2030, tỷ trọng kinh tế xanh của thành phố đạt tối thiểu 10% GRDP, giảm phát thải nhà kính tối thiểu 9% so với kịch bản thông thường, có tối thiểu 500 công trình xanh được chứng nhận và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào 2045.

Ngoài ra, thành phố cũng sẽ tăng trồng rừng ngập mặn ở Cần Giờ, chuyển từ xử lý chất thải chôn lấp sang đốt thu hồi năng lượng để phát điện.

Cần sự phối hợp đặc biệt của quốc tế

Với TP.HCM, kế hoạch trên gắn liền với bài toán chuyển đổi mô hình phát triển công nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Tại hội nghị, ông Hà Văn Út, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho biết công nghiệp chiếm 35,2% trong cơ cấu kinh tế thành phố.

Trong 6 tháng đầu năm, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn 10%, riêng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng trên 11%. Sau sáp nhập, TP.HCM có một khu công nghệ cao, 105 khu công nghiệp và 66 cụm công nghiệp, với tổng diện tích trên 55.000 ha, tạo dư địa cho phát triển công nghiệp trong thời gian tới.

Ông Hà Văn Út, Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM. Ảnh: BTC.

Tuy nhiên, theo ông Út, những lợi thế về vị trí địa lý, thị trường lao động, hệ sinh thái doanh nghiệp và hạ tầng vẫn chưa được khai thác hết do thành phố còn đối mặt với nhiều điểm nghẽn.

Trước hết, quy hoạch các khu, điểm và cụm công nghiệp cần được tích hợp sau sáp nhập để tăng cường kết nối giữa các khu vực. Trong khi đó, hạ tầng giao thông và hạ tầng công nghiệp chưa đồng bộ, còn chất lượng và sự phân bổ nguồn lực chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển của các ngành công nghệ cao.

Bên cạnh những hạn chế về hạ tầng và nguồn lực, năng lực của doanh nghiệp công nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn hạn chế. Liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa đủ mạnh, trong khi sức lan tỏa từ khu công nghệ cao đến các khu vực xung quanh còn hạn chế.

Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải phát triển công nghiệp theo hướng nâng cao hàm lượng công nghệ, tăng cường liên kết và tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn.

Từ thực tế trên, ông Út cho biết TP.HCM định hướng lấy đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và chuyển đổi số làm nền tảng, từng bước phát triển mô hình công nghiệp thông minh.

Để làm được như vậy, thành phố cần chuẩn bị quỹ đất và nguồn nhân lực chất lượng cao cho công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và các ngành chủ lực; đồng thời hướng tới tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững.

Theo ông Út, quá trình chuyển đổi này không thể chỉ dựa vào nỗ lực của chính quyền hay từng doanh nghiệp riêng lẻ mà cần sự phối hợp giữa nhiều bên, đặc biệt là các đối tác quốc tế.

Đây cũng là cơ sở để TP.HCM tăng cường kết nối với các thành phố thành viên BPC, tiếp cận kinh nghiệm phát triển và tìm kiếm những nguồn lực có thể hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, chỉ rõ đối với các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thành phố triển khai hỗ trợ theo 3 giai đoạn từ hình thành ý tưởng, ươm tạo đến tăng tốc, đồng thời xây dựng chính sách cho doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ số.

Với số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa nhiều, TP.HCM cần có thêm giải pháp giúp nhóm doanh nghiệp này củng cố nội lực, nâng cao tiềm lực và khả năng tiếp cận, hấp thụ công nghệ mới để thích ứng với xu hướng phát triển.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM. Ảnh: BTC.

Về nguồn lực tài chính, ông Tuyên cho biết thành phố đã thành lập Quỹ Đầu tư mạo hiểm TP.HCM vào tháng 4, với quy mô vốn ban đầu 500 tỷ đồng và dự kiến nâng lên 5.000 tỷ đồng vào năm 2035, nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong quá trình phát triển và tăng tốc.

Tuy nhiên, theo ông, ngoài công nghệ và nguồn vốn, doanh nghiệp còn cần cơ chế hỗ trợ để giảm bớt rủi ro khi thử nghiệm và ứng dụng những giải pháp mới.

Trên thực tế, trở ngại không nằm ở tâm lý e ngại công nghệ mà ở việc doanh nghiệp có thể phải tự gánh chịu toàn bộ rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai. Vì vậy, Nhà nước và các chủ thể trên thị trường cần có cơ chế đồng hành, chia sẻ rủi ro, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới và đưa công nghệ vào thực tiễn.

Ông Tuyên nhấn mạnh thành phố sẵn sàng về cơ chế, chính sách, nguồn lực và tâm thế để thúc đẩy mô hình hợp tác này, đồng thời kỳ vọng các đối tác quốc tế cùng tham gia xây dựng bài toán, tìm kiếm giải pháp, thử nghiệm công nghệ và chia sẻ rủi ro. Qua đó, TP.HCM hướng tới phát triển thị trường khoa học công nghệ, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.