TP. Hồ Chí Minh ưu tiên metro kết nối sân bay và các đầu mối giao thông

Tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên). Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Dự kiến cuối năm 2026, thành phố khởi công 3 tuyến metro từ nguồn đầu tư công, góp phần mở rộng không gian phát triển đô thị và tăng cường liên kết vùng.

* Gấp rút triển khai các tuyến metro

Theo các chuyên gia, trong phát triển đô thị, hệ thống hạ tầng kết nối thông suốt không chỉ giúp mở rộng không gian phát triển, giảm áp lực cho khu vực trung tâm mà còn là đòn bẩy thu hút đầu tư, phát triển logistics, cảng biển, vận tải đa phương thức và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Thành phố dự kiến xây dựng mạng lưới đường sắt đô thị (metro) gồm 28 tuyến, tổng chiều dài khoảng 1.500 km, hướng đến đáp ứng 55-60% nhu cầu đi lại bằng giao thông công cộng vào năm 2050. Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu phát triển ít nhất 200 km metro đến năm 2030, trong khi mục tiêu thành phố đề ra hiện nay là khoảng 255 km. Để hiện thực hóa kế hoạch, thành phố đang tập trung chuẩn bị nguồn lực, phương thức đầu tư và các điều kiện triển khai dự án.

Ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho biết, kinh nghiệm từ các đô thị lớn trên thế giới cho thấy chỉ mở rộng đường bộ thì không thể giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc giao thông. Với quy mô của một siêu đô thị như TP. Hồ Chí Minh, phát triển metro là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng nhu cầu đi lại hằng ngày và tổ chức không gian đô thị hợp lý hơn.

Theo ông Trần Quang Lâm, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 255 km và đến năm 2035 đạt hơn 500 km đường sắt đô thị. Đây không chỉ là mục tiêu để quyết tâm thực hiện mà là nhiệm vụ phải hoàn thành, dựa trên các cơ chế đặc thù, nguồn lực của thành phố, sự hỗ trợ của Trung ương và khả năng huy động vốn từ nhiều nhà đầu tư.

Để hiện thực hóa mục tiêu, 5 dự án đường sắt đô thị được chuẩn bị khởi công cuối năm 2026 gồm 2 dự án thực hiện theo phương thức đối tác công tư (PPP) là metro số 2, đoạn Tham Lương – An Hạ và tuyến metro Thủ Thiêm – Long Thành; cùng 3 dự án đầu tư công là hai tuyến metro số 1 và số 2 trên địa bàn Bình Dương trước đây, giai đoạn 1 tuyến metro số 6, đoạn Tân Sơn Nhất – Phú Hữu. Trước đó, thành phố đã khởi công metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương và đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm), metro Bến Thành - Cần Giờ.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Hồng Thái (Trường Đại học Giao thông vận tải), trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển với không gian kinh tế - đô thị mở rộng, yêu cầu đối với hệ thống giao thông vận tải không còn dừng ở việc giải quyết ùn tắc và đáp ứng nhu cầu đi lại, mà phải trở thành một cấu phần chiến lược của quá trình tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao năng suất và tạo lập các động lực tăng trưởng mới.

Vì vậy, khả năng tiếp cận cần được xem là tiêu chí quan trọng trong tái cấu trúc hệ thống vận tải thành phố, qua đó gắn đầu tư giao thông với mục tiêu mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị. Đường sắt đô thị cần được xác định là xương sống của hệ thống vận tải hành khách khối lượng lớn, đồng thời là hạt nhân trong quá trình tổ chức lại không gian đô thị.

* Ưu tiên các dự án kết nối vùng

Trong giai đoạn 2026-2030, TP. Hồ Chí Minh xác định triển khai 8 dự án đường sắt đô thị ưu tiên đầu tư, trong đó có 4 dự án do Ban Quản lý đường sắt đô thị làm chủ đầu tư. Các dự án đang được triển khai ở nhiều giai đoạn, từ thi công xây dựng đến chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng tuyến, vị trí công trình, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các thủ tục liên quan.

Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh, các dự án có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị, tăng cường kết nối liên vùng, kết nối các đầu mối giao thông chiến lược và tạo động lực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Chủ đầu tư đang phối hợp với các sở, ngành và đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị các điều kiện để triển khai dự án theo kế hoạch.

Trong số các tuyến được ưu tiên, tuyến đường sắt đô thị số 1, đoạn thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên, có chiều dài khoảng 32,8 km, từ depot Phú Chánh, khu vực trung tâm thành phố mới Bình Dương trước đây, đến ga Bến xe Suối Tiên, kết nối với tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên. Tổng vốn đầu tư dự án khoảng 55.000 tỷ đồng. Tuyến đường sắt đô thị này sẽ góp phần hình thành trục vận tải công cộng khối lượng lớn, tăng cường kết nối khu vực Bình Dương trước đây với mạng lưới metro của thành phố.

Tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn thành phố Thủ Dầu Một – TP. Hồ Chí Minh, có chiều dài khoảng 35 km, từ ga S5 giao với tuyến đường sắt đô thị số 1, đoạn thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên, đến ga Tao Đàn để kết nối với tuyến metro Bến Thành – Tham Lương. Tổng vốn đầu tư khoảng 113.000 tỷ đồng.

Theo quy hoạch tỉnh Bình Dương trước đây, tuyến có chiều dài khoảng 23,3 km, từ ga kết nối với tuyến đường sắt đô thị số 1 (thành phố mới Bình Dương- Suối Tiên) đến khu vực giáp ranh TP. Hồ Chí Minh trước khi hợp nhất.

Tuy nhiên, để tăng cường kết nối và đồng bộ mạng lưới đường sắt đô thị liên vùng, UBND TP. Hồ Chí Minh đã điều chỉnh phạm vi nghiên cứu tuyến theo hướng kéo dài đến ga Tao Đàn, kết nối trực tiếp với tuyến metro Bến Thành – Tham Lương đang được đầu tư xây dựng. Sau điều chỉnh, tuyến dự kiến dài khoảng 35 km, gồm 24 nhà ga, trong đó có 12 ga trên cao, 12 ga ngầm và một depot tại phường Hiệp Bình.

Tuyến đường sắt đô thị số 6 giai đoạn 1, đoạn Tân Sơn Nhất – Phú Hữu, được kỳ vọng tăng cường kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với các khu vực phát triển phía Đông thành phố, đồng thời giảm áp lực giao thông trên các trục đường hiện hữu. Tuyến dự kiến bắt đầu từ khu vực đường Trường Chinh, kết nối với ga Bà Quẹo của tuyến metro số 2 (đoạn Bến Thành – Tham Lương) và kết thúc tại ga Phú Hữu, kết nối với tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành.

Tuyến dài khoảng 22,9 km, gồm 18,7 km đi ngầm và 4,2 km đi trên cao; bố trí 17 nhà ga, trong đó có 13 ga ngầm và 4 ga trên cao. Dự án có tổng vốn đầu tư hơn 86.500 tỷ đồng. Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị, với vai trò kết nối sân bay Tân Sơn Nhất, tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, các tuyến đường sắt đô thị khác và đường sắt quốc gia, tuyến số 6 được kỳ vọng trở thành một trục liên kết quan trọng trong mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn của thành phố.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh, cho biết, dự kiến cuối năm nay, đơn vị sẽ khởi công 3 tuyến metro do Ban Quản lý Đường sắt đ thị làm chủ đầu tư, gồm tuyến số 1 và tuyến số 2 trên địa bàn Bình Dương trước đây, cùng tuyến số 6 kết nối với sân bay Long Thành. Ông tin tưởng, với sự đồng hành của các sở, ngành và người dân, các dự án sẽ được triển khai theo kế hoạch, dù khối lượng công việc phía trước còn rất lớn.

Theo ông Bằng, tuyến số 2 từ ga Tao Đàn đi thành phố Thủ Dầu Một được đánh giá có khả năng sớm hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, trong khi hai tuyến còn lại vẫn đang được chủ đầu tư cùng các đơn vị liên quan gấp rút triển khai. Thành phố đặt mục tiêu khởi công các dự án vào cuối năm 2026 và đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030.

Để bảo đảm tiến độ, Ban Quản lý đường sắt đô thị đang tập trung triển khai các thủ tục chuẩn bị đầu tư, gồm hồ sơ phương án công nghệ, danh mục quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật chủ yếu áp dụng; báo cáo nghiên cứu khả thi, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hồ sơ hướng tuyến và vị trí công trình trên tuyến để trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt. Theo kế hoạch, ba dự án dự kiến được phê duyệt trong tháng 12/2026 và khởi công vào cuối năm 2026.

Song song với các tuyến dự kiến khởi công, thành phố tiếp tục chuẩn bị đầu tư tuyến đường sắt đô thị số 3 kết nối Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ. Ban Quản lý đường sắt đô thị đang tổ chức nghiên cứu, triển khai công tác chuẩn bị đầu tư; Sở Xây dựng đã có văn bản kiến nghị nghiên cứu bổ sung phương án kéo dài tuyến đến khu vực Cảng hàng không quốc tế Long Thành, nhằm tăng cường kết nối mạng lưới đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh với các đầu mối giao thông quan trọng trong vùng.

Theo ông Phan Công Bằng, thành phố đặt mục tiêu tuyến số 3 kết nối Vũng Tàu – Bà Rịa – Phú Mỹ phải kết nối vào sân bay Long Thành. Hiện đoạn trên địa bàn Đồng Nai chưa có quy hoạch, thành phố đang kiến nghị bổ sung quy hoạch. Bên cạnh đó, các đơn vị phải đánh giá lưu lượng để đầu tư hợp lý nhất, bởi hệ thống giao thông đường bộ hiện nay như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cao tốc Long Thành - Hồ Tràm cũng đã được triển khai.

Việc ưu tiên đầu tư các tuyến metro có tính kết nối cao được kỳ vọng từng bước hình thành mạng lưới giao thông công cộng đồng bộ, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng và giảm áp lực cho hệ thống đường bộ. Khi kết nối hiệu quả với các đầu mối giao thông chiến lược, mạng lưới đường sắt đô thị sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết kinh tế và tạo động lực phát triển mới cho TP. Hồ Chí Minh và khu vực./.