TPHCM sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp: Bài 1: Bộ máy gần dân, sát dân, phục vụ hiệu quả hơn

Phát biểu tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ngày 28/5, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh: “Việc chuyển từ chính quyền địa phương ba cấp sang chính quyền địa phương hai cấp sau 80 năm là “một cuộc Cách mạng”, khiến bộ máy đối mặt với áp lực lớn về nhân sự, khối lượng công việc và phương thức điều hành.

“HIỆU NĂNG - HIỆU LỰC - HIỆU QUẢ - GẦN DÂN - SÁT DÂN”

Sau sáp nhập (01/7/2025), có một TPHCM khác, với tiềm năng kinh tế rất lớn, với 3 cực tăng trưởng, có diện tích khoảng 6.773 km² (gấp khoảng 3,2 lần so với diện tích TPHCM cũ trước đây), 168 xã, phường, đặc khu, 173 Đảng bộ trực thuộc, dân số hơn 14 triệu người. Đây là một địa bàn rộng lớn - một “siêu đô thị”, trong đó có nhiều vùng là nông thôn, vùng sâu vùng xa, cũng là thách thức rất lớn trong công tác vận hành hệ thống hành chính của chính quyền 2 cấp.

TPHCM mới hội tụ 3 cực tăng trưởng: Kết hợp trung tâm tài chính - dịch vụ (TPHCM cũ), thủ phủ công nghiệp (Bình Dương cũ) và trung tâm kinh tế biển - năng lượng - logistics (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Chuỗi cung ứng khép kín: Cảng biển nước sâu (Cái Mép - Thị Vải), sân bay quốc tế (Long Thành cận kề, Tân Sơn Nhất) kết nối trực tiếp với các khu công nghiệp trọng điểm mà không bị chia cắt địa giới hành chính. TPHCM đã hình thành một “siêu đô thị” có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Để điều hành, vận hành một hệ thống hành chính, một nền kinh tế có quy mô rất lớn như vậy, công tác vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu bộ máy phải gần dân, sát dân, phục vụ hiệu quả hơn cho mục tiêu phát triển kinh tế và các dịch vụ hành chính công, đặc biệt phải bảo đảm các dịch vụ công trực tuyến vận hành thông suốt. Đó là những thách thức rất lớn của chính quyền 2 cấp ở TPHCM.

Tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị thành phố, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tổ chức ngày 28/5, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM Văn Thị Bạch Tuyết cho biết, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã đạt nhiều kết quả quan trọng, ngày càng thể hiện rõ tính “hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả - gần dân - sát dân”.

Đội xung kích hỗ trợ người dân tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Hòa Hưng, TPHCM

MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 2 CẤP KẾT HỢP VỚI TRUNG TÂM PHỤC VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG

Theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, với quan điểm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính, TPHCM đã tổ chức vận hành rất tốt mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc vận hành chính quyền 2 cấp sau khi kết thúc hoạt động của cấp quận/huyện giúp cắt giảm tầng nấc trung gian, giảm bớt hàng trăm đầu mối quản lý hành chính. Thúc đẩy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ: Quyền hạn giải quyết công việc được đẩy trực tiếp về cấp xã/phường/đặc khu, giúp chính quyền sát dân và phản ứng nhanh hơn với các vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp kết hợp với Trung tâm phục vụ hành chính công mang lại hiệu quả tích cực. Trung tâm đóng vai trò đầu mối duy nhất để tiếp cận, giải quyết thủ tục hành chính, bên cạnh đó, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp giúp tinh gọn bộ máy, giảm bớt khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công cũng như tăng sự hài lòng của người dân.

Theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, việc phân cấp, phân quyền và giải quyết thủ tục hành chính thực hiện thông suốt. Trên cơ sở 1.065 nhiệm vụ được phân cấp tại 28 Nghị định của Chính phủ, thành phố đã ban hành nhiều quyết định về phân cấp, ủy quyền trên các lĩnh vực. Cụ thể, phân cấp, ủy quyền 900 nhiệm vụ của sở, ngành và 108 nhiệm vụ của UBND, Chủ tịch UBND TPHCM cho cấp xã chủ động hơn trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ.

Chất lượng cung ứng các dịch vụ công thiết yếu tại cấp xã cơ bản được duy trì ổn định. Các lĩnh vực giáo dục, y tế, vệ sinh môi trường, văn hóa, thể thao, tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính được bảo đảm. Công tác an sinh xã hội được thực hiện tốt.

Công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số là nhiệm vụ rất quan trọng để vận hành chính quyền 2 cấp, đã đạt nhiều kết quả tích cực, thể hiện qua việc giải quyết khối lượng lớn hồ sơ thủ tục hành chính với tỷ lệ đúng hạn đạt trên 99,5%, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 88%, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt trên 96%; 100% văn bản trao đổi dưới dạng điện tử, góp phần nâng cao tính chủ động của cơ sở, rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Lấy ví dụ ở phường Tân Định, từ ngày 01/7/2025 đến hết tháng 5/2026, có 899 nhiệm vụ mới được phân cấp, phân quyền, ủy quyền; 372 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của phường; 225 thủ tục thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình, phường đã tiếp nhận 14.807 hồ sơ, giải quyết 14.776 hồ sơ và 100% hồ sơ giải quyết đúng hạn và trước hạn.

Đặc biệt việc áp dụng giải quyết hồ sơ phi địa giới hành chính, giúp người dân có thể thực hiện thủ tục tại bất kỳ đâu trên địa bàn, không bị giới hạn bởi nơi cư trú; giảm đáng kể thời gian và chi phí, thể hiện sự quyết tâm xây dựng một nền hành chính phục vụ.

PHÁT HUY MÔ HÌNH “MỘT CỬA - MỘT QUYẾT ĐỊNH - MỘT ĐẦU MỐI CHỊU TRÁCH NHIỆM”

Xương sống của chính quyền 2 cấp là phải tổ chức cho được dịch vụ công trực tuyến, liên thông. Thành phố đã triển khai mô hình “một cửa - một quyết định - một đầu mối chịu trách nhiệm”, cho phép người dân và doanh nghiệp nộp, theo dõi và nhận kết quả hồ sơ trực tuyến. Đặc biệt thành phố đã áp dụng giải quyết hồ sơ phi địa giới hành chính, giúp người dân có thể thực hiện thủ tục tại bất kỳ đâu trên địa bàn, không bị giới hạn bởi nơi cư trú. Mô hình trực tuyến này giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí, thể hiện sự quyết tâm xây dựng một nền hành chính phục vụ.

Các nền tảng số, hệ thống thông tin dùng chung được bảo đảm duy trì vận hành ổn định; nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu luôn được duy trì kết nối thông suốt trong nội bộ thành phố và với hệ thống quốc gia. Hệ thống hạ tầng mạng, ứng dụng, phần mềm và thiết bị công nghệ thông tin đầu cuối đáp ứng tốt yêu cầu hoạt động liên thông, đồng bộ, thông suốt giữa các cơ quan, đơn vị và 168 xã, phường, đặc khu.

Từ ngày 01/7/2026, TPHCM tiến hành sáp nhập khu phố, ấp, giảm từ 5.947 đơn vị xuống còn 3.944 khu phố, ấp (giảm 2.003 khu phố, ấp) và kết thúc hoạt động gần 10.800 tổ nhân dân tự quản, tổ dân cư. Với mô hình mới áp dụng từ ngày 01/7, mỗi khu phố, ấp bố trí không quá 3 người, đảm nhận 3 chức danh bí thư chi bộ, trưởng ban công tác Mặt trận và trưởng khu phố, ấp.

Việc sắp xếp, tinh gọn lại bộ máy khu phố, ấp tại TPHCM mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả bộ máy quản lý nhà nước lẫn người dân. Bộ máy được tinh gọn, bỏ cấp trung gian Tổ dân phố, Tổ nhân dân. Thông tin và chính sách từ chính quyền đến người dân nhanh chóng, chính xác hơn. Giảm hàng chục nghìn tổ chức và nhân sự không chuyên trách giúp tiết kiệm khoản chi phí lớn cho quỹ phụ cấp và kinh phí hoạt động chi thường xuyên mỗi năm. Chuẩn hóa quy mô quản lý, phân chia lại ranh giới theo số hộ chuẩn (khu phố từ 500 - 700 hộ, ấp từ 350 - 500 hộ tùy khu vực) giúp công tác quản lý địa bàn, an ninh trật tự, hộ khẩu và hỗ trợ an sinh xã hội đồng đều, sát thực tế hơn. Nâng cao hiệu quả chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giúp giao tiếp giữa Trưởng khu phố/ấp và người dân thuận tiện, hiện đại hơn.

Đánh giá chung về việc vận hành chính quyền 2 cấp, bà Văn Thị Bạch Tuyết nhìn nhận hiệu quả của mô hình thể hiện rõ qua kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026. Hầu hết các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, thu ngân sách nhà nước, xây dựng Đảng đạt và vượt; bộ mặt đô thị thành phố, hạ tầng đô thị đổi thay nhanh chóng.

Thành phố cũng đã triển khai thực hiện một số chính sách mới mang lại hiệu quả thiết thực như tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người dân, miễn phí xe buýt; triển khai xây dựng, cải tạo công trình phục vụ nhu cầu sinh hoạt của Nhân dân; đẩy nhanh tiến độ thực hiện ít nhất 200 công trình, dự án trọng điểm chào mừng các kỳ đại hội và ngày lễ lớn, ưu tiên các hạ tầng chiến lược có sức lan tỏa và tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ...

Về công tác sắp xếp đội ngũ cán bộ, trên một địa bàn rộng lớn cũng là một thách thức. Ban Thường vụ Thành ủy đã tập trung lãnh đạo thực hiện nghiêm túc, bố trí, phân công, sắp xếp, điều động, luân chuyển cán bộ đúng quy trình, tiêu chuẩn; rà soát, bổ sung quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ gắn với yêu cầu nhiệm vụ chính trị và định hướng phát triển của thành phố. Thành phố tăng cường các biện pháp nhằm hỗ trợ các địa phương thực hiện tốt nhiệm vụ: tổ chức biệt phái cán bộ có chuyên môn tại các sở, ngành về thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở, cụ thể như nhiệm vụ đền bù giải phóng mặt bằng, thực hiện công tác quy hoạch, bảo đảm trật tự xây dựng; đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ công chức, nhất là cấp xã.

Bà Văn Thị Bạch Tuyết đánh giá tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn hơn, giảm đầu mối quản lý, giảm cấp trung gian, tinh gọn tổ chức bộ máy bên trong, tăng cường tính trực tiếp giữa chính quyền và người dân, tăng tính chủ động và trách nhiệm cho chính quyền cấp xã.

Mô hình chính quyền 2 cấp không chỉ nằm ở con số vài nghìn tỷ đồng ngân sách giảm chi trực tiếp cho bộ máy hằng năm, mà cốt lõi là việc giải phóng nguồn lực xã hội, giảm 22% chi phí giao dịch hành chính và đẩy nhanh tốc độ luân chuyển dòng vốn kinh tế cho toàn TPHCM, góp phần đưa TPHCM trở thành một “siêu đô thị” xứng tầm khu vực - đó là nhận định của Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM (HIDS) khi khảo sát tác động của mô hình chính quyền đô thị và phân cấp, ủy quyền.