Trao quyền cho đô thị đặc biệt: Thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát, trách nhiệm giải trình

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và có tính đột phá cho phát triển các thành phố, đặc biệt là TP.HCM và các đô thị đặc biệt; góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: Media Quốc hội.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định, dài hạn để giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

Dự thảo Luật cũng tạo hành lang pháp lý mới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 66 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn, trong đó có việc đẩy mạnh phân quyền cho các thành phố là đô thị đặc biệt và xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy phát triển các đô thị này.

Trong đó, mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý những vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị.

Cùng với đó, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp; tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, logistics, kinh tế biển, giáo dục, y tế, du lịch; thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đáng chú ý, dự thảo Luật thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; đồng thời quy định cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đi đôi với xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tham gia thẩm tra đều tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị.

Theo cơ quan thẩm tra, việc xây dựng luật theo định hướng là đạo luật khung về phân quyền là phù hợp, trong đó Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền TP.HCM và các thành phố được công nhận là đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của luật, tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng. Trường hợp cần mở rộng đối tượng áp dụng, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của luật hoặc nghiên cứu bổ sung trong các luật chuyên ngành có liên quan.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra tán thành chủ trương phân quyền mạnh cho địa phương nhưng đề nghị xác định rõ nguyên tắc, giới hạn để Chính phủ quy định phạm vi vận dụng các cơ chế, chính sách đặc thù; đồng thời thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất trong quá trình tổ chức thi hành luật.