Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nhiều ngành nghề

Trong bối cảnh nhiều công việc mang tính lặp lại có nguy cơ được tự động hóa, người lao động cần chuẩn bị gì để thích ứng và tận dụng những cơ hội mới mà AI mang lại?

Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội chủ đề này.

Ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội.

Theo ông, AI đang tác động mạnh nhất đến những nhóm ngành nghề nào?

Theo Báo cáo Việc làm tương lai của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), AI đang tái định hình nhiều lĩnh vực việc làm, đặc biệt là những công việc mang tính lặp lại hoặc có quy trình chuẩn hóa. Có 5 nhóm ngành đang chịu tác động rõ nét nhất.

Đầu tiên là dịch vụ khách hàng, telesales và tổng đài. Các chatbot và trợ lý giọng nói thế hệ mới có thể xử lý phần lớn những yêu cầu lặp lại của khách hàng, khiến nhu cầu tuyển dụng ở các vị trí tuyến đầu giảm đáng kể. Vai trò của con người chuyển sang giải quyết những tình huống phức tạp, cần sự thấu cảm và kỹ năng thương lượng.

Tiếp theo là hành chính, kế toán và nhập liệu. AI kết hợp với tự động hóa quy trình có thể xử lý chứng từ, hóa đơn hay ghi sổ kế toán sơ cấp rất nhanh. Điều này buộc người lao động phải chuyển từ công việc tác nghiệp sang phân tích và ra quyết định.

Ở lĩnh vực marketing, sáng tạo nội dung và dịch thuật, AI tạo sinh có thể viết, dịch, thiết kế hay dựng video chỉ trong thời gian rất ngắn. Những công việc mang tính lặp lại sẽ chịu áp lực lớn, trong khi người có tư duy sáng tạo sẽ có thêm công cụ để nâng cao năng suất.

Ngay cả công nghệ thông tin cũng chịu tác động mạnh. Các trợ lý lập trình AI có thể viết mã, sửa lỗi và tối ưu chương trình, khiến yêu cầu đối với lập trình viên ngày càng cao hơn.

Bên cạnh đó, sản xuất và logistics cũng đang thay đổi khi robot và AI được ứng dụng rộng rãi trong kho bãi, dây chuyền sản xuất, kéo theo sự dịch chuyển nhu cầu lao động từ công việc phổ thông sang vận hành và quản lý hệ thống.

Những thay đổi này đang khiến doanh nghiệp điều chỉnh tiêu chí tuyển dụng như thế nào, thưa ông?

Có thể thấy doanh nghiệp đang thay đổi rất nhanh.Nếu trước đây biết ngoại ngữ hay tin học văn phòng là yêu cầu cơ bản thì hiện nay khả năng ứng dụng AI đang trở thành tiêu chuẩn mới. Việc sử dụng các công cụ như ChatGPT hay những nền tảng AI chuyên ngành không còn là điểm cộng mà dần trở thành yêu cầu tối thiểu ở nhiều vị trí.

Song song với đó, doanh nghiệp đánh giá cao hơn những kỹ năng mà AI khó có thể thay thế như tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, giao tiếp, trí tuệ cảm xúc và năng lực phối hợp.

Phiên giao dịch việc làm trực tuyến các tỉnh thành ứng dụng công nghệ mới.

Một xu hướng khác là doanh nghiệp giảm dần việc đánh giá ứng viên theo số năm kinh nghiệm mà chuyển sang đánh giá bằng kết quả công việc và sản phẩm thực tế. Một nhân sự trẻ nếu biết khai thác AI hiệu quả hoàn toàn có thể đạt năng suất tương đương những người nhiều năm kinh nghiệm.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng ưu tiên những nhân sự đa nhiệm, có khả năng tự học và thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.

Theo ông, những ngành nghề có nhiều lao động nữ hiện nay đang chịu ảnh hưởng của AI ra sao?

Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy lao động nữ có nguy cơ chịu tác động từ AI tạo sinh cao gần gấp đôi lao động nam.

Nguyên nhân là phụ nữ đang tập trung nhiều ở các lĩnh vực hành chính, văn phòng, dịch vụ khách hàng hay kế toán - những công việc có khả năng tự động hóa cao. Có thể kể đến bốn nhóm ngành chịu tác động lớn.

Thứ nhất là hành chính, văn thư và kế toán cơ bản, nơi AI có thể xử lý nhiều công việc như phân loại văn bản, lập lịch, đối chiếu chứng từ.

Thứ hai là dịch vụ khách hàng, bán lẻ và thu ngân, khi chatbot, Voice AI hay hệ thống thanh toán tự động đang thay thế dần các công việc mang tính lặp lại.

Thứ ba là dệt may, da giày và lắp ráp điện tử, nơi robot và AI thị giác ngày càng được ứng dụng trong kiểm tra chất lượng và tự động hóa dây chuyền.

Cuối cùng là dịch thuật, viết lách và sáng tạo nội dung phổ thông, bởi AI hiện đã có khả năng tạo ra các bản dịch hay nội dung cơ bản với tốc độ rất nhanh.

Bên cạnh những thách thức, AI mở ra những cơ hội việc làm mới nào,thưa ông?

Tôi cho rằng không nên nhìn AI như một mối đe dọa mà nên coi đây là động lực thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường lao động.

Thực tế, AI đang tạo ra cả một hệ sinh thái nghề nghiệp mới liên quan đến phát triển, huấn luyện, kiểm thử và vận hành các hệ thống AI.

Đồng thời, AI giúp người lao động nâng cao năng suất khi đảm nhận những công việc mang tính lặp lại, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho sáng tạo, hoạch định chiến lược và tạo ra giá trị mới.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự phát triển của nền kinh tế trải nghiệm, trong đó những công việc đòi hỏi sự thấu cảm, chăm sóc con người hay sáng tạo mang bản sắc cá nhân sẽ ngày càng được coi trọng.

Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc người lao động phải chủ động học tập, nâng cấp kỹ năng nếu không muốn bị tụt lại phía sau.

Theo ông, đâu là những kỹ năng AI có thể thay thế và đâu là năng lực con người vẫn giữ lợi thế?

AI đặc biệt hiệu quả đối với các công việc có quy trình rõ ràng như nhập liệu, tổng hợp dữ liệu, lập báo cáo, dịch thuật, lập trình cơ bản hay sản xuất các nội dung theo khuôn mẫu.

Trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng trong nhiều công việc.

Tuy nhiên, AI rất khó thay thế những năng lực cốt lõi của con người.

Đó là tư duy phản biện, khả năng đánh giá thông tin và đưa ra quyết định trong bối cảnh thực tế.

Đó còn là trí tuệ cảm xúc, khả năng kết nối, thấu hiểu và xây dựng niềm tin giữa con người với con người.

Bên cạnh đó là khả năng sáng tạo đột phá, tạo ra những ý tưởng mới thay vì chỉ tổng hợp dữ liệu có sẵn.

Cuối cùng, vai trò quan trọng nhất vẫn là con người biết sử dụng AI như một công cụ để nâng cao năng suất nhưng vẫn giữ được bản sắc, trách nhiệm và khả năng kiểm soát công nghệ.

Xin trân trọng cám ơn ông!