Trời trở heo may, miên man miền nhớ

Giữa thiên nhiên, hoa bông lau mềm mại, thướt tha theo gió.

1. Ngày ấy, nhà tôi còn nhiều khó khăn. Nhưng cái nghèo chẳng chỉ riêng gia đình tôi. Ở làng quê thuở ấy, bố mẹ quanh năm lam lũ, chỉ mong lo đủ ba bữa, cho các con được đến trường cũng đã đủ nhọc nhằn. Bữa ăn cốt để no bụng, còn ăn ngon là chuyện hiếm hoi, thường chỉ có đôi ba dịp trong năm. Bởi thế, những đứa trẻ như chị em tôi vẫn thường mong ngóng mỗi độ trời trở gió mùa. Dĩ nhiên là chị em tôi có lý do cho sự ngóng đợi ấy.

Cuối thu. Ruộng đồng cạn nước, mặt đất se lại, nứt nẻ dưới nắng hanh hao. Trên bầu trời, từng đàn chim nối nhau bay về phương Nam tránh rét. Có đàn chỉ mươi con, lại có đàn đông tựa hồ phải cả trăm, ngàn con, tôi cứ ngước cổ đếm mãi, đếm mãi mà chẳng xuể. Cho đến khi mắt mỏi nhòe, đàn chim khuất dần, để lại khoảng trời chiều xám dần.

Ngày ấy, tôi không biết thói quen đếm những cánh chim thiên di ấy rồi sẽ trở thành một phần “ký ức”. Đứa trẻ là tôi khi ấy, mỗi lần ngước nhìn những cánh chim bay không mỏi, lại mường tượng về những miền đất mà mình chưa từng được đặt chân tới.

2. Trước đấy, vào độ thu hoạch lúa vụ mùa, mẹ đã lựa riêng - gặt trước khoảng một bì nhỏ lúa nếp hạt chỉ mới bắt đầu trứng cá - chưa thực chín vàng. Lúa đem về, mẹ vò sạch, luộc chín tới, rửa lại rồi phơi khô trước khi cất. Đợi trời trở heo may, bố mang bì lúa nhỏ đi xát. Gạo nếp không nhiều song là sự chắt chiu mẹ dành dụm, chuẩn bị cho một món ngon - mỗi năm chỉ nấu một lần.

Lúa nếp đã luộc rồi, nên gạo xát ra sẽ có màu đặc biệt. Gạo chỉ ngâm một lát rồi để ráo. Buổi sáng hôm đó, mẹ dậy sớm đi chợ, mua về một miếng thịt lợn, băm nhỏ cùng hành khô, gừng tươi và chút gia vị, trộn đều cùng gạo đã ráo nước. Trước khi bắc bếp đồ xôi, mẹ không quên hái thêm nắm lá gừng, rửa sạch rồi đặt lên trên mặt gạo.

Hơn nửa giờ đồng hồ, mùi nếp thơm quện với vị béo của thịt, hương gừng cay ấm tỏa khắp gian bếp củi, chị em tôi ở ngoài sân cũng xốn xang bụng đói.

Xôi chín rồi, mẹ cẩn thận đơm thành nhiều đĩa. Một phần dâng cúng thần linh, gia tiên. Một phần mang ra đền dâng Thành hoàng làng, gọi là đi “tết cơm mới”. Lại một phần mẹ gói ghém để chị em tôi mang biếu ông bà nội và bà ngoại. Mẹ cũng không quên đơm thêm một đĩa để mang sang biếu ông cụ hàng xóm vẫn thường sang nhà tôi chơi.

Khi mẹ đi lễ Thành hoàng làng trở về, cũng vừa lúc hương trên ban thờ gia tiên cháy hết, chị em tôi được thụ lộc. Chao ôi, cái vị xôi nếp của “tết cơm mới” ngon đến thế! Hạt xôi dẻo, quyện vị béo của thịt, hành khô và hương thơm nồng của gừng băm nhuyễn. Món ăn không cao sang nhưng đủ cầu kì, là “mỹ vị” mà chị em tôi mong đợi suốt cả một năm, vào mỗi độ trời trở heo may.

Bây giờ, cuộc sống đủ đầy hơn, muốn ăn xôi nếp thịt chẳng khó. Nhưng đi qua bao mùa thu, tôi vẫn cứ nhớ mãi hương vị đó. Tôi nhớ cả dáng mẹ trong gian bếp nhỏ, sự cẩn thận, chịu thương chịu khó của người phụ nữ thôn quê lam lũ và cả những háo hức của chị em chúng tôi ngày đó.

Tôi còn nhớ củ khoai vùi trong than đỏ, nồi sắn luộc thơm, trắng muốt chấm cùng chút muối vừng... Trưởng thành rồi, vẫn cứ chênh chao nhớ về hương vị tuổi thơ.

Trời trở heo may. Một làn khói lam chiều nhè nhẹ đủ khiến ta nhớ nhà; một mùi thơm nhẹ giữa phố đông bất chợt “gọi” ký ức tuổi thơ. Giữa bộn bề mưu sinh, đôi khi ta bỗng thèm một khoảng lặng bình yên. Có thể chỉ để bình thản ngước lên bầu trời chiều, lặng đếm từng đàn chim thiên di...

Chiều về, trên con đường về nhà, ta bắt gặp vạt bông lau nở trắng ven đường. Những bông lau mềm mại, thướt tha, nghiêng mình theo gió. Nắng chiều dần nhạt, gió ru nhẹ, vạt hoa bông lau đẹp nhưng cũng thật mong manh.

Cây bông lau mọc hoang chẳng cần ai chăm sóc, hoa cũng chẳng bởi ai tán thưởng mà nở. Giữa thiên nhiên rộng mở, hoa bông lau đẹp theo cách riêng. Và trong khoảnh khắc lặng thinh, ta bất giác chợt hiểu, hóa ra, vạn vật đẹp nhất khi là chính mình, giống như những hoa bông lau....