Trọng dụng nhân tài thực chất

Ảnh minh hoạ.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, chính sách thu hút nhân tài từ Trung ương đến các địa phương chủ yếu vẫn vận hành theo mô thức truyền thống là dùng tiền lương, phụ cấp, hỗ trợ nhà ở hoặc các chế độ đãi ngộ vật chất để mời gọi người tài. Không thể phủ nhận rằng nền tảng vật chất và môi trường làm việc ban đầu là điều kiện cần, song chưa bao giờ là điều kiện đủ để giữ chân và kích hoạt chất xám. Giá trị cao quý nhất của một nhân tài không nằm ở việc nhận được bao nhiêu ưu đãi, mà cốt lõi là năng lực sáng tạo của họ phải được đặt đúng nơi, phát huy đúng lúc và tạo ra những chuyển biến cụ thể cho sự phát triển của xã hội. Nếu chỉ dừng lại ở đãi ngộ vật chất mà thiếu đi không gian cống hiến, dòng chảy chất xám rất dễ rơi vào tình trạng “chảy máu ngầm” hoặc xơ cứng theo thời gian.

Bản chất của sự trọng dụng không dừng lại ở danh xưng, mà là sự dũng cảm trao quyền và giao nhiệm vụ tương xứng. Thực tế đã chỉ ra nghịch lý nhức nhối: không ít nhân tài được “trải thảm đỏ” đón về, nhưng sau “ngày hội hoa đăng” rực rỡ lại rơi vào cảnh thiếu quyền quyết định, thiếu không gian hành động, thậm chí bị mài mòn nhiệt huyết khi buộc phải xếp hàng bước qua từng nấc thang thâm niên hành chính. Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, không hiếm nhà khoa học trẻ xuất sắc, nắm giữ công nghệ lõi và đủ sức làm chủ nhiệm đề tài tầm cỡ quốc gia nhưng lại bị gạt sang bên chỉ vì thiếu năm tuổi nghề hay thâm niên biên chế. Ở lĩnh vực công nghệ cao, các chuyên gia tài năng có thể vận hành những dự án chuyển đổi số hàng trăm tỷ đồng lại phải lần lượt đi qua từng chức danh trung gian mang tính thủ tục. Sự kìm hãm bởi những “chiếc áo đồng phục” quy trình ấy chính là nguồn cơn gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực chất xám quý báu của đất nước.

Để hóa giải nút thắt này, yêu cầu cấp thiết là phải thay đổi căn bản hệ quy chiếu trong nhận diện và đánh giá nhân tài. Nhân tài phải được đo lường bằng phẩm chất đạo đức, năng lực thực tiễn, tư duy đổi mới sáng tạo, sản phẩm cụ thể và uy tín cống hiến; tuyệt đối không thể đánh đồng giá trị người tài với bằng cấp, học hàm, học vị, chức vụ hay thâm niên công tác lâu năm. Bằng cấp phản ánh quá trình đào tạo, thời gian công tác phản ánh quá trình tích lũy, nhưng năng lực thực tiễn chỉ có thể được chứng minh qua những gì họ thực sự làm được và cống hiến cho Tổ quốc. Việc cố níu giữ những tiêu chuẩn xơ cứng vô hình trung đã tạo nên rào cản ngăn bước những cá nhân dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Tất nhiên, tháo gỡ rào cản không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn hay tạo ra những con đường đặc quyền, đặc cách thiếu kiểm soát. Bỏ rào cản là để mở rộng đường đi cho người tài, chứ không phải mở cửa cho sự tùy tiện. Cơ chế mới phải dựa trên sự minh bạch, công khai với bốn câu hỏi cốt lõi: Ai là nhân tài? Căn cứ vào đâu để xác định? Ai chịu trách nhiệm lựa chọn? Kết quả công việc được đo lường ra sao? Trao quyền phải đi liền với trách nhiệm giải trình và cơ chế đánh giá, nghiệm thu công việc khách quan, minh bạch. Quyền lực và cơ hội chỉ thực sự có giá trị bền vững khi được đặt trong khuôn khổ kỷ cương chặt chẽ và gắn kết mật thiết với hiệu quả thực thi.

Đứng trước kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và cuộc đua cạnh tranh toàn cầu dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế tri thức, chúng ta không thể để những rào cản hành chính vô hình tiếp tục kìm hãm bước tiến của các bộ óc tinh hoa. Đất nước đang rất cần những đột phá mang tính cách mạng. Trọng dụng nhân tài thực chất chính là khi đã phát hiện ra người giỏi, người có tâm, có tầm, bộ máy phải mạnh dạn giao việc lớn, trao quyền tương xứng và tin tưởng tạo cho họ một bệ phóng xứng tầm để thỏa sức cống hiến vì sự phồn vinh của quốc gia.