Trung Quốc cảnh báo AI là đấu trường cạnh tranh mới giữa các cường quốc

29 quốc gia ký thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 16/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 14/9, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Trung Quốc Trần Nhất Tân cho rằng AI đã trở thành một đấu trường mới trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. Ông kêu gọi xây dựng cơ chế phòng ngừa rủi ro chặt chẽ hơn, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong quản trị công nghệ này.

Quan điểm trên quan chức này đưa ra trong một bài viết đăng ngày 13/9 trên tài khoản mạng xã hội của China Cyberspace, tạp chí do Cơ quan Quản lý Không gian mạng Trung Quốc điều hành.

Ông Trần cho rằng các quốc gia cần tận dụng những cơ hội do AI mang lại nhưng vẫn phải duy trì các giới hạn an ninh cần thiết. Theo ông, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này có thể tác động trên diện rộng đến an ninh tư tưởng, cơ sở hạ tầng thông tin trọng yếu và hoạt động bảo vệ dữ liệu.

Nguy cơ rò rỉ dữ liệu và tấn công mạng

Một trong những rủi ro được ông Trần nhấn mạnh là khả năng AI bị các lực lượng mà Bắc Kinh coi là thù địch lợi dụng để tạo tin đồn và sản xuất hàng loạt nội dung có hại. Điều này có thể làm gia tăng sức ép đối với công tác kiểm soát thông tin và bảo đảm an ninh tư tưởng tại Trung Quốc.

Trong lĩnh vực an ninh mạng, ông cảnh báo những mô hình thế hệ mới do các công ty Mỹ phát triển, như Claude Mythos của Anthropic và GPT-5.5-Cyber của OpenAI, có thể làm giảm đáng kể yêu cầu về kỹ thuật cũng như chi phí thực hiện các cuộc tấn công mạng.

Theo ông, các cơ quan tình báo nước ngoài đang tăng cường sử dụng công cụ tự động thu thập dữ liệu trên mạng, công nghệ khai thác dữ liệu và lập hồ sơ để tìm kiếm thông tin nhạy cảm. Những mục tiêu được nhắm tới có thể bao gồm dữ liệu trọng yếu của nhà nước, bí mật kinh doanh và thông tin cá nhân.

Ông cũng cảnh báo nguy cơ rò rỉ dữ liệu ngay trong nước khi người dùng thiếu thận trọng đưa thông tin nhạy cảm vào các công cụ AI của nước ngoài. Một số công cụ AI mã nguồn mở đang phổ biến như OpenClaw được cho là tồn tại lỗ hổng trong cấu trúc, có thể khiến thiết bị bị điều khiển từ xa hoặc làm lộ dữ liệu nhạy cảm.

Lo ngại chuỗi cung ứng AI bị chia cắt

Ở phạm vi rộng hơn, ông Trần cho rằng tình trạng độc quyền trong lĩnh vực AI đang làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các quốc gia. Ông cáo buộc một số cường quốc công nghệ sử dụng biện pháp hạn chế, kiểm soát công nghệ, quyền chi phối tiêu chuẩn ngành và các hệ sinh thái mã nguồn đóng để chia cắt chuỗi cung ứng AI toàn cầu.

Ông Trần không nêu đích danh quốc gia, nhưng những phát biểu này được cho là phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa Trung Quốc và Mỹ trong lĩnh vực AI. Washington đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế đối với ngành công nghệ Trung Quốc, từ nguồn cung chip, đầu tư và tiếp cận thị trường đến trao đổi nhân tài.

Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo rằng nếu Mỹ để Trung Quốc vượt lên trong cuộc đua AI, những lợi thế khác của Washington cũng sẽ không còn nhiều ý nghĩa.

Trong bối cảnh đó, ông Trần Nhất Tân đề nghị Trung Quốc tăng cường cơ chế cảnh báo sớm và công bố rộng rãi những nguy cơ từ việc nước ngoài sử dụng AI để tiến hành hoạt động gián điệp, đánh cắp bí mật nhà nước, phát tán thông tin sai lệch hoặc kiềm chế Trung Quốc về mặt chiến lược.

Ông đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế phản đối chủ nghĩa bá quyền, các rào cản công nghệ và việc hình thành những khối khép kín, hướng tới một hệ thống quy tắc AI công bằng và cởi mở hơn.

Những cảnh báo của Trần được đưa ra khi Trung Quốc đang tìm cách mở rộng vai trò trong quá trình xây dựng khuôn khổ quản trị AI toàn cầu. Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Ấn Độ vừa qua, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất một sáng kiến ứng dụng AI nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa và tăng cường hợp tác chuỗi cung ứng giữa các thành viên.

Tháng 7/2026, tổng cộng 29 quốc gia, trong đó có Nga, Kazakhstan, Lào, Pakistan và Indonesia, đã ký thỏa thuận tại Thượng Hải để thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) do Trung Quốc hậu thuẫn. Tổ chức này hướng tới hỗ trợ các nước thuộc Nam bán cầu nâng cao năng lực công nghệ và xây dựng khuôn khổ quản trị AI toàn cầu phù hợp với khác biệt chính sách giữa các quốc gia.