'Trước khi chữa bệnh, phải học bài học về trách nhiệm với sự sống'

Nhân ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, Lộc đã có những chia sẻ với PV Gia đình Việt Nam về bước chuyển từ những kỳ thi học thuật đến môi trường lâm sàng, về những “người thầy không bao giờ đứng lớp” nơi giường bệnh và cách một sinh viên năm hai đang tự rèn mình mỗi ngày để xứng đáng với hai chữ “thầy thuốc”.

“Trước khi chữa bệnh, phải học bài học về trách nhiệm với sự sống"

Khi nhắc đến hai chữ “thầy thuốc”, Nguyễn Tiến Lộc không bắt đầu bằng những thuật ngữ chuyên môn hay kỹ thuật điều trị. Điều đầu tiên em nghĩ tới là chữ “thầy” – và phía sau chữ ấy là hành trình học tập không ngừng.

“Trước khi là người chữa bệnh, mình phải là người học. Học từ sách vở, từ thầy cô và từ chính người bệnh mình gặp mỗi ngày”, Lộc chia sẻ.

Nguyễn Tiến Lộc hiện là sinh viên trường Đại học Y Hà Nội

Ở năm hai, Lộc mới bắt đầu được vào phòng bệnh để hỏi bệnh và quan sát. Chưa thể kê đơn, chưa thể đưa ra chẩn đoán độc lập, vai trò của em chủ yếu là lắng nghe. Nhưng chính vị trí đứng ngoài điều trị ấy lại giúp em hiểu sâu hơn về nghề.

Trong sách, một ca bệnh là tập hợp của triệu chứng, phác đồ và tiên lượng. Còn trong đời thực, đó là một con người bằng xương bằng thịt mang theo nỗi lo tiền viện phí, nỗi lo cho gia đình, cho công việc và cả một tương lai chưa biết sẽ đi về đâu. Có những câu hỏi được lặp đi lặp lại không phải vì người bệnh không hiểu mà vì họ cần thêm một chút yên tâm, một sự trấn an tinh thần để chữa bệnh

Từ những buổi đứng bên giường bệnh như thế, Lộc nhận ra học giỏi chỉ là điều kiện cần. Muốn trở thành một “thầy thuốc” đúng nghĩa, người ta phải học cách đặt con người vào trung tâm của mọi quyết định y khoa, trước cả phác đồ và chẩn đoán.

Từng chinh phục đỉnh cao Olympic Sinh học quốc tế, Nguyễn Tiến Lộc quen với những cơ chế vi mô của sinh học phân tử, với những biến đổi nhỏ có thể tạo nên thay đổi lớn trong cơ thể. Nhưng càng học sâu, em càng tự hỏi những hiểu biết đó sẽ dừng lại ở đâu? Ở một bài thi? Một công trình nghiên cứu? Hay phải được đặt trong bối cảnh của một người bệnh đang chờ được giúp đỡ?

“Quyết định vào Trường Đại học Y Hà Nội đến với em không phải vì em muốn thử thách bản thân ở một môi trường khó, mà vì em muốn đi đến tận cùng của câu hỏi của chính mình. Nghề y đòi hỏi tri thức để hiểu bệnh, nhưng cũng đòi hỏi đạo đức để hiểu người. Em không muốn chỉ dừng lại ở việc giải thích cơ chế của sự sống mà hơn nữa trực tiếp tham gia vào hành trình bảo vệ và gìn giữ nó”, Lộc nói.

Nguyễn Tiến Lộc đoạt Huy chương Vàng Olympic Sinh học quốc tế năm 2024, Huy chương Bạc kỳ thi Olympic Sinh học quốc tế 2023 được tổ chức ở Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) năm 2023.

Bài học không chấp nhận sự hời hợt

Nhìn lại chặng đường chinh phục Olympic, điều in đậm trong ký ức Lộc không phải là khối lượng kiến thức đồ sộ hay những giờ ôn luyện căng thẳng, mà là hình ảnh các thầy cô – những chuyên gia, giáo sư tận tụy đến từ nhiều tỉnh thành.

"Khoa học tuyệt đối không có chỗ cho sự hời hợt. Nếu chưa hiểu bản chất, không được phép hài lòng với một lời giải tạm ổn. Nếu một kết quả chưa đủ chắc chắn, phải biết tự nghi ngờ và kiểm chứng lại”, Lộc nói về bài học lớn nhất mình nhận được.

Ngày trước, một sai sót có thể chỉ trả giá bằng điểm số. Nhưng khi bước vào môi trường y khoa, Lộc hiểu rằng sự hời hợt có thể trở thành ranh giới giữa sự sống và cái chết. Một phút chủ quan, một lần “nghĩ là”, “tưởng là” có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn.

Từ các thầy, em học được kỷ luật trong từng chi tiết nhỏ, sự trung thực với dữ liệu và thái độ khiêm tốn trước những gì mình chưa biết. Đây những phẩm chất quan trọng không kém kiến thức chuyên môn.

Người thầy không bao giờ đứng lớp

Một trong những trải nghiệm khiến Lộc nhớ nhất là buổi đầu tiên đi hỏi bệnh tại Bệnh viện Bạch Mai.

Em gặp một bệnh nhân nam khoảng 50 tuổi, mắc đa u tủy – một dạng ung thư máu. Sau hai năm điều trị với nhiều phác đồ và thuốc đích khác nhau, gần như không còn nhiều lựa chọn phù hợp.

Điều khiến Lộc xúc động không chỉ là diễn tiến bệnh phức tạp mà là thái độ của người bệnh. Trong khi nhiều bệnh nhân khác ngại sinh viên vào hỏi, bác lại rất nhiệt tình hợp tác. Bác cho hỏi kỹ từng chi tiết, thực hiện lại đầy đủ các nghiệm pháp dù đã quá quen với việc được thăm khám. Khi thấy sinh viên lúng túng, bác còn cười động viên.

“Hôm đó, em thực sự học được một buổi lâm sàng đúng nghĩa. Không còn là những con số trong sách, mà là một hành trình bệnh tật thật sự từ đổi phác đồ đến khái niệm không còn đáp ứng điều trị, từ biến đổi sinh học đến ảnh hưởng cụ thể trong sinh hoạt hằng ngày”, Lộc kể.

Với Lộc, những bệnh nhân như vậy chính là “người thầy lâm sàng” – những người không bao giờ đứng trên bục giảng nhưng dạy những bài học sâu sắc nhất.

Theo Lộc, một học sinh giỏi được đánh giá chủ yếu qua khả năng giải quyết vấn đề trong một hệ quy chiếu rõ ràng: đề bài xác định, dữ kiện đủ, đáp án có thể kiểm chứng. Thành công phụ thuộc nhiều vào tư duy logic, tốc độ xử lý và độ chính xác. Nhưng một bác sĩ giỏi thì khác. Trong lâm sàng, đề bài không bao giờ trọn vẹn.

Bệnh nhân đến với triệu chứng đôi khi mơ hồ, hoàn cảnh xã hội phức tạp và cảm xúc rất thật. Không phải lúc nào cũng có một đáp án đúng tuyệt đối. Có những quyết định được đưa ra trong điều kiện thiếu thông tin và mỗi lựa chọn đều đi kèm trách nhiệm đối với một con người cụ thể.

“Để trở thành một bác sĩ giỏi, em hiểu mình cần thời gian, trải nghiệm lâm sàng, sự hướng dẫn của những người thầy và sự tự rèn luyện mỗi ngày, không chỉ nâng cao chuyên môn mà còn là khả năng chịu đựng áp lực, trách nhiệm và tu dưỡng nhân cách nghề nghiệp", Lộc tâm sự.

Trong môi trường đào tạo y khoa với khối lượng kiến thức lớn và áp lực thực hành cao, Lộc cho rằng điều giúp em giữ được lòng biết ơn và sự khiêm nhường là luôn ý thức rõ vị trí của mình.

“Em mới chỉ là sinh viên năm hai. Những gì em biết còn rất hạn chế. Mỗi lần bước vào phòng bệnh, em hiểu mình đang được học trên thời gian và sự hợp tác của thầy cô và người bệnh”, Lộc nói.

Với Lộc, lòng biết ơn không chỉ thể hiện trong một ngày 27/2 bằng những lời chúc, mà thể hiện ở việc chuẩn bị bài kỹ hơn, hỏi bệnh cẩn thận hơn, cư xử tử tế và thấu hiểu hơn với người bệnh.

Làm tốt phần việc của mình hôm nay, đó chính là lời tri ân thiết thực nhất.

Trên hành trình hướng tới hình mẫu “bác sĩ có tâm, có tầm”, Nguyễn Tiến Lộc tin rằng sự rèn luyện không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ những việc nhỏ, hiểu bản chất thay vì ghi nhớ máy móc, kiên nhẫn sửa sai từng kỹ năng lâm sàng, trung thực với kiến thức và có trách nhiệm với cơ hội học tập mình đang có.

Thùy Linh - Nam Anh