Truy xuất nguồn gốc quốc gia: 'Áo giáp số' giúp nông sản Việt vượt rào cản xuất khẩu

Trong bối cảnh minh bạch chuỗi cung ứng trở thành "luật chơi" mới của thương mại toàn cầu, đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

Chuẩn hóa trên toàn quốc

Từ hôm nay (1/7), Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức đưa vào vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia sau thời gian thí điểm với 8 đơn vị cung cấp giải pháp, 16 doanh nghiệp và 5 địa phương.

Từ ngày 1/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia.

Điểm khác biệt lớn nhất của hệ thống không nằm ở việc tạo thêm một nền tảng công nghệ mới, mà ở chỗ lần đầu tiên dữ liệu truy xuất nguồn gốc được chuẩn hóa trên cùng một hệ thống quốc gia. Thay vì mỗi doanh nghiệp, địa phương hay đơn vị cung cấp giải pháp xây dựng một hệ thống riêng, toàn bộ thông tin về vùng trồng, cơ sở sản xuất, đóng gói, chế biến và phân phối sẽ được kết nối theo tiêu chuẩn thống nhất.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là nền tảng quan trọng để tăng cường quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất minh bạch hóa toàn bộ chuỗi giá trị.

Là một trong những người tiên phong ứng dụng truy xuất nguồn gốc trong sản xuất nông nghiệp, anh Đặng Dương Minh Hoàng, Giám đốc Hợp tác xã Thương mại dịch vụ Thiên Nông (tỉnh Đồng Nai) với tổng diện tích hơn 50ha, cho biết nhiều năm qua hợp tác xã đã dán tem truy xuất đến từng cây bơ, cầy sầu riêng.

Theo anh Hoàng, việc ứng dụng công nghệ giúp HTX mang về doanh thu hơn 6 tỷ đồng mỗi năm, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Thành quả này khẳng định con đường mà anh đã lựa chọn là hoàn toàn đúng đắn.

Tuy nhiên, để truy xuất nguồn gốc thực sự phát huy giá trị, cần một hệ thống thống nhất trên phạm vi cả nước thay vì mỗi doanh nghiệp, địa phương triển khai theo cách riêng.

Ông Tô Nguyễn Thành, Công ty Cổ phần Netacom - Đại diện đơn vị công nghệ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản cho biết, hệ thống chính thức vận hành đáp ứng yêu cầu triển khai ở quy mô quốc gia và quốc tế.

Nếu như trước đây việc tiến hành truy xuất nguồn gốc chỉ được tiến hành đơn lẻ, mỗi một đơn vị, một doanh nghiệp tự làm cho hệ thống của mình. Đến nay, khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra những tiêu chuẩn, quy chuẩn thông qua một hệ thống chung, để các doanh nghiệp và đơn vị cung cấp giải pháp cùng tuân thủ, qua đó bảo đảm tính kết nối và khả năng chia sẻ dữ liệu.

"Đây hoàn toàn là dữ liệu, là tài sản của Nhà nước, của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống truy xuất nguồn gốc ra mắt lần này chính là lời khẳng định cho tinh thần đổi mới, chuyển đổi số quốc gia và nâng tầm nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế", ông Thành nói thêm.

Đáp ứng “luật chơi” quốc tế

Các chuyên gia khẳng định, truy xuất nguồn gốc là xu hướng tất yếu để minh bạch thông tin, nâng cao giá trị nông sản và thu nhập của người nông dân. Chỉ với một lần quét mã QR trên bao bì sản phẩm, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin về nơi sản xuất, doanh nghiệp, quy trình sản xuất, chế biến và đóng gói.

Truy xuất nguồn gốc đã trở thành “luật chơi” mới của thương mại toàn cầu.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng đây không còn là xu hướng ngắn hạn mà đã trở thành “luật chơi” mới của thương mại toàn cầu. Trong lĩnh vực rau quả, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho rằng, áp lực lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở tính minh bạch của toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng trồng, quy trình canh tác đến cơ sở đóng gói và vận chuyển.

Tương tự, ngành thủy sản cũng đang chịu sức ép lớn từ yêu cầu truy xuất nguồn gốc khai thác và kiểm soát đánh bắt bất hợp pháp (IUU).

Với Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), đại diện Hiệp hội cho rằng, việc hiện đại hóa hệ thống giám sát hành trình tàu cá, nhật ký khai thác điện tử và dữ liệu nguồn gốc nguyên liệu sẽ là điều kiện quan trọng để duy trì xuất khẩu bền vững.

Trong khi đó, ngành gỗ tiếp tục chịu áp lực từ các quy định liên quan đến nguồn gốc gỗ hợp pháp và phát thải môi trường.

Nhiều doanh nghiệp cho biết nếu không đáp ứng được yêu cầu minh bạch dữ liệu chuỗi cung ứng, nguy cơ mất thị trường sẽ ngày càng rõ rệt trong vài năm tới. Không chỉ xuất hiện ở các thị trường châu Âu, xu hướng kiểm soát dữ liệu sản xuất hiện cũng được nhiều quốc gia châu Á áp dụng mạnh hơn.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, ông Hoàng Đức Minh, chuyên viên Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, cho biết, các mặt hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu dù có nhiều lợi thế, song việc đáp ứng yêu cầu chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại các thị trường Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc,… đang là thách thức lớn khi khối lượng hồ sơ nhiều, tiêu chuẩn xác minh ngày càng khắt khe.

Theo ông Minh, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở quy định về xuất xứ mà ở việc chứng minh tính xác thực của nguồn gốc hàng hóa. Đối với nông sản, việc thu mua nguyên liệu từ nhiều vùng trồng và nhiều thương nhân khiến công tác xác minh trở nên phức tạp, nhất là khi các thị trường xuất khẩu liên tục nâng tiêu chuẩn kiểm soát.

Trong bối cảnh đó, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất từng bước chuẩn hóa, cập nhật và chia sẻ dữ liệu về vùng trồng, cơ sở sản xuất, đóng gói, chế biến, phân phối và xuất khẩu.

Không chỉ đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu, hệ thống còn hướng tới hình thành một hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp thống nhất, phục vụ quản lý nhà nước, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng đặt nặng tính minh bạch và khả năng truy xuất.