Tu-22: Vì sao Liên Xô muốn oanh tạc cơ bay nhanh hơn tốc độ âm thanh?
Tu-22 ra đời trong thời kỳ tốc độ siêu âm trở thành mục tiêu quan trọng của hàng không quân sự. Liên Xô muốn tạo ra một oanh tạc cơ phản lực có khả năng bay nhanh, thay thế những máy bay cận âm trước đó. Nhưng quá trình khai thác cho thấy thiết kế này cũng tồn tại nhiều hạn chế.
Cuối thập niên 1950, máy bay phản lực đã thay đổi nhanh chóng hàng không quân sự. Tốc độ trở thành một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng sống sót trước hệ thống phòng không. Liên Xô vì thế muốn có một oanh tạc cơ mới có thể vượt tốc độ âm thanh.
Tupolev bắt đầu phát triển một thiết kế hoàn toàn mới. Máy bay được trang bị 2 động cơ phản lực đặt phía trên phần đuôi thân. Cánh có góc cụp lớn, phù hợp với yêu cầu bay ở tốc độ cao.
Tu-22 thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 1959 và trở thành oanh tạc cơ siêu âm đầu tiên của Liên Xô được đưa vào sản xuất.
Thiết kế này mang theo nhiều thay đổi so với các oanh tạc cơ trước đó. Thân máy bay được tối ưu cho tốc độ siêu âm. Cánh cụp mạnh giúp giảm lực cản khi bay ở tốc độ cao. Đổi lại, máy bay phải đối mặt với những đặc tính khó kiểm soát hơn ở tốc độ thấp.
Tu-22 được đưa vào biên chế từ năm 1962. Tuy nhiên, khả năng hoạt động thực tế không đạt được toàn bộ kỳ vọng ban đầu.
Tốc độ và tầm bay thấp hơn những yêu cầu đặt ra trong quá trình phát triển. Máy bay cũng khó điều khiển và đòi hỏi công tác bảo dưỡng phức tạp.
Một trong những vấn đề đáng chú ý nằm ở quá trình cất và hạ cánh. Cánh cụp lớn giúp máy bay hoạt động tốt hơn ở tốc độ siêu âm nhưng lại làm tăng tốc độ hạ cánh.
Tu-22 vì vậy đòi hỏi đường băng dài và phi công phải xử lý máy bay cẩn thận ở tốc độ thấp.
Thiết kế cũng gặp vấn đề về động cơ. Động cơ VD-7M ban đầu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về lực đẩy và vẫn tồn tại những khiếm khuyết trong quá trình thử nghiệm.
Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đạt được các thông số dự kiến.
Những hạn chế của Tu-22 cho thấy việc đưa một oanh tạc cơ vào kỷ nguyên siêu âm không đơn giản chỉ là tăng lực đẩy.
Tốc độ cao kéo theo những yêu cầu mới về khí động học, điều khiển, kết cấu, động cơ và huấn luyện phi công.
Tu-22 vì vậy là một bước chuyển quan trọng nhưng chưa hoàn hảo của hàng không ném bom Liên Xô.
Những kinh nghiệm từ chương trình này sau đó trở thành cơ sở cho sự phát triển của dòng máy bay Tu-22M, một thiết kế hoàn toàn khác dù mang tên gọi có liên quan.