Từ cảng biển xưa đến khát vọng trung tâm logistics tầm khu vực

Cảng Đà Nẵng xưa. Ảnh tư liệu

Dấu ấn những thương cảng cổ

Sở hữu các vịnh biển kín gió, có độ sâu tự nhiên thuận lợi, lại nằm trên tuyến hàng hải quốc tế nối Đông Bắc Á với Đông Nam Á, kết nối trực tiếp với Hành lang kinh tế Đông - Tây đã giúp vùng đất này sớm trở thành điểm trung chuyển hàng hóa giữa Việt Nam và các nước trong khu vực. Theo các nhà nghiên cứu trong suốt kỷ nguyên thương mại sớm ở Đông Nam Á (900 - 1300), hệ thống các thương cảng tại Đà Nẵng (bao gồm Hội An và các thương cảng vùng cửa sông Hàn, bến cảng trên đảo Cù Lao Chàm) đã tham gia tích cực vào mạng lưới giao thương biển của khu vực, và được ghi nhận là điểm đến thường xuyên của các đoàn thuyền buôn và thương nhân Trung Hoa, Arab và Đông Nam Á.

Đến giữa thế kỷ 16, khi Hội An là trung tâm buôn bán sầm uất ở phía nam thì Đà Nẵng nằm ở vị trí tiền cảng với vai trò trung chuyển hàng hóa, tu sửa tàu thuyền. Trong các thế kỷ tiếp theo, các thương cảng tại Đà Nẵng tiếp tục là đầu mối giao thương quan trọng của xứ Quảng, nơi tàu buôn Trung Hoa, Nhật Bản và phương Tây qua lại trao đổi hàng hóa.

Đến thế kỷ 19, Faifo/Hội An hoặc Hoài Phố, và Turon/Đà Nẵng còn được ghi nhận là hai trong 4 thương cảng lớn của Việt Nam lúc bấy giờ nằm trong nhóm các trung tâm thương mại hàng hải chính của châu Á. Khi người Pháp chọn Tourane làm cửa ngõ quân sự và thương mại ở Trung Kỳ, vai trò của vùng đất này trong thương mại biển lại càng được củng cố.

Khát vọng về một trung tâm logistics biển

Ngày nay, Đà Nẵng không chỉ được nhắc đến như một thành phố của du lịch và những bãi biển đẹp, mà còn đang dần hiện lên như một “điểm hẹn” mới của logistics miền Trung - Tây Nguyên. Nằm ở điểm cuối của Hành lang kinh tế Đông - Tây, trên tuyến giao thương nối Myanmar, Thái Lan, Lào với Biển Đông, Đà Nẵng từ lâu đã mang trong mình vai trò của một cửa biển mở ra khu vực.

Một góc cảng Tiên Sa. Ảnh: Kim Liên

Lợi thế ấy càng được bồi đắp khi Đà Nẵng sở hữu hệ thống hạ tầng giao thông - logistics khá đồng bộ, trải dài từ đường bộ, đường sắt, hàng không đến cảng biển nước sâu. Dọc dải duyên hải miền Trung, các cảng Tiên Sa, Liên Chiểu, Kỳ Hà, Chu Lai - Trường Hải đang dần tạo nên một trục logistics liên hoàn, kết nối Bắc Trung Bộ với Nam Trung Bộ và vươn tới điểm đầu của các tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Trong dòng chảy ấy, cảng Liên Chiểu được xem như một mắt xích nhiều kỳ vọng. Với lợi thế kết nối trực tiếp hệ thống đường sắt, quốc lộ và cao tốc Bắc - Nam, nơi đây được chờ đợi sẽ trở thành cửa ngõ hàng hải quốc tế mới của miền Trung, mở thêm một hướng ra biển lớn cho vùng đất vốn mang trong mình truyền thống thương cảng từ nhiều thế kỷ trước.

Dẫu mang nhiều lợi thế cửa biển, logistics biển Đà Nẵng vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy. Hạ tầng cảng biển chưa thật sự đáp ứng các nhu cầu trung chuyển quy mô lớn, trong khi hệ thống kho bãi, hậu cần và vận tải đa phương thức vẫn thiếu sự kết nối đồng bộ. Nguồn hàng chưa đủ mạnh cũng khiến chi phí logistics của thành phố còn cao hơn so với hai đầu đất nước.

Bên cạnh đó, bài toán nhân lực chất lượng cao và chuyển đổi số vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của ngành. Và phía trước, Đà Nẵng cũng sẽ phải bước vào cuộc cạnh tranh ngày càng rõ nét với những trung tâm cảng biển lớn như Hải Phòng hay Thành phố Hồ Chí Minh.

Dù còn nhiều thách thức, logistics biển Đà Nẵng vẫn được kỳ vọng sẽ bứt phá mạnh trong tương lai. Theo định hướng Quy hoạch chung đến năm 2050, tầm nhìn 2075, thành phố được định vị trở thành trung tâm quốc gia và khu vực về logistics, kinh tế biển và tài chính. Cùng với đó, sự hình thành của khu thương mại tự do gắn với trung tâm tài chính khu vực trong tương lai được xem như một cú hích mới, mở thêm động lực để logistics biển Đà Nẵng tăng tốc và từng bước vươn ra các chuỗi kết nối lớn của khu vực.

Các chuyên gia cho rằng, khi cảng Liên Chiểu vận hành đồng bộ với khu thương mại tự do, Đà Nẵng có cơ hội trở thành trung tâm logistics biển của miền Trung và mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng ASEAN. Cùng với xu hướng logistics xanh, cảng thông minh và chuyển đổi số, thành phố được kỳ vọng sẽ tạo thêm lợi thế mới trên hành trình vươn ra khu vực.

Theo GS.TS. Phạm Hồng Điệp, việc kết nối hạ tầng số với các dịch vụ logistics tài chính sẽ hỗ trợ triển khai hiệu quả cho Trung tâm tài chính quốc tế và Khu thương mại tự do trong tương lai, qua đó mở ra cơ hội để Đà Nẵng vươn thành trung tâm logistics - thương mại biển hàng đầu của khu vực Đông Nam Á.

Đồng thời sự liên kết đồng bộ giữa các cảng sẽ hình thành một mạng lưới logistics liên hoàn, không chỉ phục vụ miền Trung - Tây Nguyên mà còn mở rộng kết nối sang Lào và Đông Bắc Thái Lan, nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.