'Tư duy chiến lược' để tạo dựng 'tự chủ chiến lược'

Nhìn lại những năm qua, nền kinh tế nước ta vận hành tương đối hiệu quả dựa trên tư duy quản lý. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng bộc lộ những giới hạn khi bước sang giai đoạn phát triển mới. Nguồn lực được huy động ngày càng lớn nhưng không phải lúc nào cũng được phân bổ theo các ưu tiên chiến lược dài hạn. Nhiều cơ hội mang tính đột phá chưa được tận dụng. Các “điểm nghẽn” về thể chế, hạ tầng và năng lực nội tại chưa được tháo gỡ một cách căn cơ...

Cốt lõi của vấn đề nằm ở sự khác biệt giữa tư duy quản lý và tư duy chiến lược. Tư duy quản lý thiên về vận hành hệ thống hiện có, bảo đảm sự ổn định và tuân thủ. Trong khi đó, tư duy chiến lược đòi hỏi phải trả lời những câu hỏi lớn hơn: Nền kinh tế sẽ phát triển dựa trên những trụ cột nào trong trung và dài hạn? Lợi thế cạnh tranh mới sẽ hình thành từ đâu? Việt Nam định vị mình ở đâu trong cấu trúc kinh tế toàn cầu đang tái định hình…? Không trả lời được những câu hỏi này, việc phân bổ nguồn lực khó tránh khỏi dàn trải; trả lời được, nguồn lực mới thực sự trở thành động lực.

Đặc biệt, như Tổng Bí thư đã chỉ ra, chính tư duy chiến lược là tiền đề để kiến tạo "tự chủ chiến lược" - một mục tiêu cốt lõi và cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Những biến động gần đây của kinh tế thế giới - như biến động năng lượng, chiến tranh thương mại, xung đột địa chính trị... đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào bên ngoài.

Với độ mở cao, nền kinh tế nước ta càng dễ chịu tác động lan truyền từ các cú sốc này. Điều đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn, trong đó nội lực giữ vai trò quyết định.

Tự chủ chiến lược không nên được hiểu theo nghĩa thu hẹp hội nhập hay tự cung tự cấp, mà là khả năng chủ động lựa chọn con đường phát triển và giảm thiểu sự phụ thuộc vào những yếu tố bên ngoài mang tính rủi ro cao. Đó là tự chủ về năng lực sản xuất, về công nghệ, về năng lượng, cũng như về vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nói cách khác, hội nhập vẫn là xu thế chủ đạo, nhưng phải là hội nhập trên nền tảng nội lực đủ mạnh.

Khi tư duy chiến lược được xác lập, việc phân bổ nguồn lực sẽ có định hướng rõ ràng hơn. Đầu tư công không chỉ nhằm mục tiêu giải ngân hay kích cầu ngắn hạn, mà phải tập trung vào những hạ tầng then chốt, có khả năng mở rộng không gian phát triển.
Chính sách công nghiệp không chỉ dừng ở ưu đãi, mà cần hướng tới hình thành các ngành, lĩnh vực có năng lực cạnh tranh quốc tế. Các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp cũng phải chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất...

Một trụ cột quan trọng khác của tự chủ chiến lược là năng lực thể chế. Một nền kinh tế chỉ có thể tự chủ khi thể chế đủ linh hoạt để thích ứng với biến động, đồng thời đủ minh bạch và ổn định để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách, không chỉ ở cấp độ chính sách, mà cả trong cách thức tổ chức và vận hành bộ máy. Và ở góc độ này, nâng cao năng lực của chính quyền địa phương là hết sức quan trọng.
Khi được trao quyền phù hợp, đi kèm với trách nhiệm giải trình rõ ràng, các địa phương có thể chủ động hơn trong khai thác lợi thế, thử nghiệm mô hình phát triển mới và đóng góp vào động lực tăng trưởng chung.

Trong một thế giới mà sự ổn định không còn là trạng thái mặc định, khả năng thích ứng và tự chủ sẽ quyết định vị thế của mỗi quốc gia. Với Việt Nam, chuyển sang tư duy chiến lược để xây dựng tự chủ chiến lược vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là điều kiện để bảo đảm cho một chu kỳ tăng trưởng mới - nhanh và bền vững - để hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của dân tộc.

Hà Lan