Từ 'Mơ Show' đến một sản phẩm công nghiệp văn hóa của TP.HCM

"Mơ Show" ứng dụng nhiều công nghệ, kỹ thuật kết hợp nghệ thuật xiếc, rối. Ảnh: TTNT

Khi thiết chế văn hóa được “đánh thức” bằng sản phẩm

Một công trình văn hóa dù hiện đại đến đâu cũng chỉ thực sự phát huy giá trị khi bên trong đó có nghệ sĩ, tác phẩm và công chúng. Từ góc độ này, việc TP.HCM đưa Mơ Show vào khai thác tại Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ là một bước đi có ý nghĩa không chỉ đối với nghệ thuật biểu diễn, mà còn đối với cách thành phố khai thác những nguồn lực mới cho phát triển văn hóa.

Mơ Show kết hợp nhiều loại hình như xiếc, múa, rối cạn, rối nước, âm nhạc và công nghệ trình diễn; tận dụng khả năng chuyển đổi giữa sân khấu khô và sân khấu nước của một thiết chế biểu diễn được đầu tư hiện đại. Những yếu tố này tạo nên một không gian nghệ thuật có tính thị giác cao, phù hợp với trẻ em, gia đình và công chúng trẻ - những nhóm khán giả có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển lâu dài của thị trường nghệ thuật.

Điểm đáng ghi nhận là Mơ Show không đơn thuần đặt cạnh nhau những tiết mục xiếc, múa hay rối, mà đã có nỗ lực kết nối chúng thông qua hành trình của nhân vật Mơ. Việc xây dựng một nhân vật trung tâm là lựa chọn hợp lý, bởi công nghiệp văn hóa cần những câu chuyện và hình tượng mà công chúng có thể nhận diện, ghi nhớ và hình thành tình cảm.

Dĩ nhiên, với một sản phẩm đang ở giai đoạn đầu, Mơ Show vẫn còn nhiều dư địa để hoàn thiện. Câu chuyện có thể được tổ chức chặt chẽ hơn; hành trình, tính cách và sự trưởng thành của nhân vật Mơ cần rõ nét hơn. Bản sắc Việt Nam cũng có thể được thể hiện sâu sắc và tinh tế hơn, không phải bằng việc gia tăng những biểu tượng truyền thống một cách cơ học, mà để chất Việt thấm vào âm nhạc, mỹ thuật, nghệ thuật rối, ký ức tuổi thơ, quan hệ gia đình và cách kể chuyện.

Một chương trình càng hướng tới khách quốc tế càng cần bản sắc. Bởi trong thị trường giải trí toàn cầu, công nghệ có thể mua, kỹ thuật có thể học hỏi, nhưng điều khiến một tác phẩm được nhớ đến lâu dài chính là câu chuyện riêng và dấu ấn văn hóa không dễ thay thế.

Những tín hiệu thị trường ban đầu của Mơ Show cũng đáng chú ý. Các suất diễn ngày 18 và 19.7 ghi nhận hơn 1.700 lượt vé mỗi suất; suất ngày 25.7 đạt hơn 1.600 lượt. Những con số này chưa đủ để khẳng định sức sống lâu dài của một sản phẩm, nhưng cho thấy nhu cầu của công chúng đối với loại hình biểu diễn được đầu tư nghiêm túc, có tính giải trí cao và phù hợp với đời sống đô thị là có thật.

Điều này rất quan trọng đối với TP.HCM. Trong nhiều năm, bài toán của các thiết chế văn hóa thường được đặt ở câu hỏi làm sao xây dựng được công trình tốt hơn. Trong giai đoạn phát triển mới, câu hỏi cần được mở rộng: Làm thế nào để công trình ấy tạo ra sản phẩm hấp dẫn, hình thành thị trường, thu hút công chúng và tạo nên những giá trị kinh tế - xã hội mới?

Mơ Show vì thế có thể được xem như một thử nghiệm đáng khích lệ. Thành phố không chỉ xây dựng một địa điểm biểu diễn, mà đang từng bước tạo nội dung cho địa điểm ấy. Đây cũng chính là cách để đầu tư công cho văn hóa tạo hiệu ứng lan tỏa, thay vì dừng lại ở giá trị của công trình vật chất.

Tuy nhiên, từ một chương trình có đông khán giả đến một sản phẩm công nghiệp văn hóa bền vững vẫn còn một khoảng cách khá lớn. Sức sống của Mơ Show trong những năm tới sẽ phụ thuộc vào khả năng liên tục hoàn thiện chất lượng nghệ thuật, xây dựng thương hiệu, phát triển công chúng và từng bước vận hành theo những nguyên tắc của thị trường.

Nhà nước có thể tạo cú hích ban đầu, nhưng về lâu dài, một sản phẩm văn hóa chỉ có thể sống khỏe khi được công chúng lựa chọn.

Để“Mơ”đi xa hơn sân khấu

Điểm cần được tính đến ngay từ bây giờ là giá trị của Mơ Show không nên kết thúc khi một suất diễn khép lại.

Nếu Mơ chỉ tồn tại trong khoảng 70- 75 phút trên sân khấu, tiềm năng kinh tế của sản phẩm vẫn còn rất giới hạn. Nhưng nếu nhân vật Mơ có thể tiếp tục xuất hiện trong sách tranh, đồ chơi, âm nhạc, phim hoạt hình ngắn, sản phẩm lưu niệm, hoạt động giáo dục nghệ thuật hay không gian trải nghiệm dành cho trẻ em, khi đó một chương trình biểu diễn bắt đầu chuyển hóa thành một tài sản trí tuệ.

Đây chính là logic quan trọng của công nghiệp văn hóa. Trên thế giới, nhiều thương hiệu văn hóa lớn được hình thành từ một nhân vật hay một câu chuyện ban đầu, sau đó được mở rộng sang nhiều loại hình sản phẩm. Điều đáng học hỏi không phải là sao chép một mô hình cụ thể, mà là tư duy coi sáng tạo văn hóa như một tài sản có thể được bảo hộ, đầu tư và phát triển lâu dài.

Vì thế, Mơ Show cần sớm xây dựng một chiến lược riêng cho thương hiệu Mơ, từ hệ thống nhận diện, tính cách nhân vật, thế giới câu chuyện, âm nhạc đặc trưng đến đăng ký và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Cùng với đó là nghiên cứu những sản phẩm phái sinh phù hợp, trước hết tập trung vào trẻ em và gia đình - nhóm công chúng đang có sự kết nối rõ nhất với chương trình.

Khi một đứa trẻ muốn mang một món đồ có hình Mơ về nhà, khi gia đình muốn mua một cuốn truyện để tiếp tục câu chuyện sau khi rời nhà hát, giá trị của vở diễn đã vượt khỏi chiếc vé.

Một hướng phát triển khác cần được ưu tiên là đưa Mơ Show vào hệ sinh thái du lịch TP.HCM. Một đô thị có sức hấp dẫn không chỉ bởi di tích, cảnh quan hay ẩm thực, mà còn bởi những trải nghiệm mà du khách khó tìm thấy ở nơi khác. TP.HCM vì thế rất cần những chương trình nghệ thuật có lịch diễn ổn định, chất lượng được bảo đảm và đủ bản sắc để trở thành một phần trong hành trình của khách du lịch.

Mục tiêu lâu dài nên là khi du khách đặt câu hỏi “buổi tối ở TP.HCM có gì đáng xem?”, Mơ Show hoặc những chương trình nghệ thuật tương tự có thể trở thành những lựa chọn được nhắc tới đầu tiên.

Để đạt được điều đó, lịch diễn phải đủ ổn định để doanh nghiệp du lịch có thể bán sản phẩm trước nhiều tháng; hệ thống bán vé phải thuận tiện cho khách quốc tế; nội dung truyền thông cần có nhiều ngôn ngữ; đồng thời hình thành sự liên kết giữa đơn vị biểu diễn với công ty lữ hành, khách sạn, hàng không và các nền tảng du lịch.

Xa hơn, cần nhìn Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ trong một không gian phát triển rộng hơn. Với Nhà thi đấu Phú Thọ và các thiết chế lân cận, khu vực này có tiềm năng từng bước trở thành một tổ hợp nghệ thuật - thể thao - sáng tạo - giải trí. Một khán giả đến xem Mơ Show có thể đồng thời tham gia workshop, tham quan không gian hậu trường, mua sản phẩm sáng tạo, thưởng thức ẩm thực, tham gia hoạt động dành cho trẻ em hoặc trải nghiệm những chương trình văn hóa khác.

Thay vì chỉ giữ khán giả trong 70-75 phút của một suất diễn, có thể hướng tới việc tạo ra một hành trình trải nghiệm kéo dài vài giờ. Khi ấy, giá trị kinh tế cũng không chỉ nằm ở tiền vé mà còn lan tỏa sang du lịch, thương mại, giáo dục nghệ thuật, ẩm thực và các ngành dịch vụ sáng tạo.

Đây cũng là lúc cần phát huy mạnh hơn vai trò của doanh nghiệp và xã hội. Sự đầu tư của Thành phố trong giai đoạn đầu là cần thiết để hình thành hạ tầng và tạo sản phẩm. Nhưng sự trưởng thành của Mơ Show phải gắn với một mô hình trong đó Nhà nước kiến tạo, nghệ sĩ sáng tạo, doanh nghiệp mở rộng thị trường và công chúng quyết định sức sống của sản phẩm.

Các chính sách hỗ trợ học sinh, sinh viên, công nhân, người lao động và những nhóm cần được tăng cường cơ hội tiếp cận văn hóa vẫn cần được duy trì. Nhưng đồng thời phải từng bước hình thành cơ cấu doanh thu lành mạnh, đa dạng hóa nguồn thu ngoài vé và tạo điều kiện để nguồn lực xã hội tham gia vào sáng tạo, quảng bá, du lịch và khai thác tài sản trí tuệ.

Mơ Show mới ở điểm khởi đầu. Vì vậy, sẽ là quá sớm nếu coi đây là một mô hình đã thành công. Nhưng những bước đi ban đầu cho thấy TP.HCM đang có một cơ hội đáng quý để thử nghiệm cách phát triển khác cho nghệ thuật biểu diễn: Từ đầu tư thiết chế sang kiến tạo sản phẩm; từ một vở diễn sang xây dựng thương hiệu; từ phục vụ khán giả trong nhà hát sang kết nối với du lịch, thương mại và kinh tế sáng tạo.

Nếu làm được điều đó, thành quả lớn nhất của Mơ Show sẽ không chỉ là những khán phòng đông người. Từ một nhân vật Mơ có thể hình thành một thương hiệu; từ một vở diễn có thể hình thành một chuỗi giá trị; từ một nhà hát có thể hình thành một không gian sáng tạo. Và từ những sản phẩm cụ thể như vậy, giấc mơ đưa công nghiệp văn hóa trở thành một động lực phát triển mới của TP.HCM sẽ từng bước được hiện thực hóa.