Từ những viên ngói cũ, dựng lại ký ức Cổ Loa

Lễ Thượng lương (cất nóc) công trình đình Ngự Triều Di Quy và Am Mỵ Châu. Ảnh: Mai Khôi

Di sản nghìn năm trước áp lực thời gian

Trên diện tích hơn 860ha, Cổ Loa từng là kinh đô của nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương, với hệ thống thành lũy xoáy trôn ốc dài khoảng 16km cùng nhiều công trình kiến trúc đặc sắc.

Không chỉ có giá trị vật thể, nơi đây còn lưu giữ hệ thống lễ hội, tín ngưỡng và những truyền thuyết gắn bó với đời sống cộng đồng, tạo nên một “di sản sống” hiếm có.

Tuy nhiên, sau hàng nghìn năm tồn tại, nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng. Các công trình gỗ như đình Ngự Triều Di Quy, Am Mỵ Châu bị mục ruỗng, mái ngói dột nát, nhiều cấu kiện không còn khả năng chịu lực.

“Có những cột gỗ bị rỗng từ bên trong, nếu không tu bổ kịp thời thì nguy cơ hư hỏng là rất lớn”, ông Hoàng Công Huy, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa cho biết.

Trên cơ sở tuân thủ Luật Di sản văn hóa Việt Nam và quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt, công tác bảo tồn Cổ Loa đang được triển khai theo hướng đồng bộ, có lộ trình rõ ràng.

Các đại biểu dự lễ Thượng lương (cất nóc) công trình đình Ngự Triều Di Quy và Am Mỵ Châu. Ảnh: Mai Khôi

Theo ông Hoàng Công Huy, việc tu bổ, tôn tạo không thực hiện dàn trải mà được ưu tiên theo mức độ xuống cấp của từng hạng mục. Giai đoạn 2025-2026, nhiều công trình trọng điểm được tập trung triển khai, như đình Ngự Triều Di Quy, Am Mỵ Châu, đền Thượng, giếng Ngọc, đình Thu Cưu, cùng với cải tạo cảnh quan và hạ tầng phục vụ du khách.

“Chúng tôi xác định nguyên tắc xuyên suốt là bảo tồn tối đa yếu tố gốc của di tích. Những cấu kiện còn giá trị sẽ được giữ lại, gia cố; chỉ thay thế khi không còn khả năng sử dụng và phải bằng vật liệu tương đồng, đúng với đặc trưng kiến trúc cổ”, ông Hoàng Công Huy nhấn mạnh.

Tu bổ thận trọng, giữ hồn di tích

Không chỉ dừng ở tu bổ công trình, công tác quản lý di tích cũng được siết chặt. Ban Quản lý phối hợp với các đơn vị liên quan thực hiện cắm mốc giới bảo vệ, xây dựng quy chế quản lý, thường xuyên kiểm tra hiện trạng, kịp thời xử lý vi phạm.

Dù di tích được tu bổ, tôn tạo nhưng cơ quan chức năng và đơn vị thi công luôn giữ nguyên tắc không làm sai lệch giá trị gốc của di tích. Ảnh: Mai Khôi

Đáng chú ý, công tác tu bổ luôn gắn với nghiên cứu khoa học. Sự tham gia của Viện Khảo cổ học trong các đợt khảo sát, khai quật đã cung cấp thêm nhiều dữ liệu quan trọng, làm cơ sở cho việc lựa chọn phương án bảo tồn phù hợp.

Ở góc độ thi công, ông Phan Ngọc Thảo, Giám đốc Công ty cổ phần Công trình văn hóa Thủ đô cho biết, quá trình tu bổ di tích cổ đòi hỏi sự tỉ mỉ và linh hoạt.

“Nhiều hư hỏng chỉ bộc lộ sau khi hạ giải. Vì vậy, chúng tôi phải vừa làm vừa điều chỉnh, nhưng luôn giữ nguyên tắc không làm sai lệch giá trị gốc của di tích”, ông Thảo chia sẻ.

Song song với bảo tồn, Cổ Loa đang từng bước được phát huy giá trị thông qua phát triển du lịch và các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Hạ tầng được cải thiện, cảnh quan được chỉnh trang, ứng dụng công nghệ số giúp di tích trở nên gần gũi hơn với công chúng.

Mái đình được làm bằng gỗ chắc chắn. Ảnh: Mai Khôi

Theo ông Hoàng Công Huy, mục tiêu lâu dài là xây dựng Cổ Loa trở thành công viên lịch sử - sinh thái - nhân văn, nơi không gian di tích gắn với đời sống cộng đồng. “Di tích không chỉ để ngắm mà phải được sống trong đời sống hôm nay. Khi người dân tham gia gìn giữ và hưởng lợi từ di sản, việc bảo tồn mới thực sự bền vững”, ông Hoàng Công Huy cho hay.

Trong dòng chảy phát triển của Thủ đô, Cổ Loa không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Từ những viên ngói cũ, những cấu kiện được gìn giữ, một không gian văn hóa đang dần được hồi sinh - nơi lịch sử tiếp tục hiện diện và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Mai Khôi - Hồng Hạnh