Từ nông sản bản địa đến rau 'ngoại', người Mường ở Phú Thọ mở lối thoát nghèo
Chuyển đổi mô hình từ trồng lúa sang trồng su su lấy ngọn hay củ cải Hàn Quốc, người Mường ở xã Vân Sơn (Phú Thọ) dần có nguồn thu ổn định, từng bước cải thiện đời sống nhờ khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có của địa phương.
Đa dạng mô hình sinh kế mới
Cách TP Hà Nội 120km, xã Vân Sơn (khu vực 3 xã Ngổ Luông, Quyết Chiến và Vân Sơn, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình cũ) là địa bàn còn nhiều khó khăn của tỉnh Phú Thọ với 1.946 hộ dân, trong đó 99% là đồng bào dân tộc Mường.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, xã Vân Sơn đang ghi nhận những tín hiệu tích cực trong hoạt động phát triển kinh tế - xã hội nhờ khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế sẵn có.
Trong đó, nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã trở thành động lực quan trọng, giúp địa phương từng bước thay đổi diện mạo nông thôn, góp phần cải thiện thu nhập và điều kiện sống của người dân.
Thay vì chỉ dựa vào phương thức canh tác truyền thống, xã Vân Sơn đang chủ động đa dạng hóa mô hình sản xuất, lựa chọn những hướng đi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của bà con.
Ở nhiều thôn xóm, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi mô hình từ trồng lúa sang trồng rau màu, ưu tiên giống cây bản địa.
Các mô hình đã phát huy hiệu quả như trồng quýt cổ Vân Sơn, rau su su…


Mô hình trồng quýt cổ và rau su su lấy ngọn ở xã Vân Sơn mang lại hiệu quả kinh tế cao
Ngoài ra, những mô hình sinh kế mới cũng đang từng bước được đưa vào sản xuất và đẩy mạnh tại địa phương, mang lại tín hiệu tích cực như: trồng củ cải Hàn Quốc, nuôi vịt cổ xanh tại thôn Hưng; chăn nuôi ngựa sinh sản và sản xuất lúa giống Đài Bắc Tám tại thôn Bắc Sơn…
Việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng tập trung, sản xuất hàng hóa cũng được địa phương quan tâm, đẩy mạnh.
Trên địa bàn xã đã hình thành các vùng sản xuất chuyên canh các loại rau, củ, quả chủ lực như rau su su Quyết Chiến, quýt Nam Sơn; kết hợp ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất để tăng năng suất, nâng cao giá trị sản phẩm; khuyến khích ứng dụng nông nghiệp hữu cơ đối với sản phẩm nông nghiệp chủ lực.
Đến nay, xã Vân Sơn đã xây dựng 7 hợp tác xã: Hợp tác xã Rau An toàn Quyết Chiến với sản phẩm OCOP là rau su su lấy ngọn, củ cải; Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ V.Organic được chứng nhận VietGAP sản phẩm rau, củ, quả; Hợp tác xã Rau An toàn Tây Bắc với sản phẩm chủ lực là rau su su lấy ngọn, các loại rau, củ, quả; Chè shan tuyết Ngổ Luông của Hợp tác xã nông nghiệp Văn Bộ...
Trong đó, các sản phẩm rau an toàn như củ cải, rau su su, cà chua... đã được một số siêu thị, cửa hàng rau sạch ở Hà Nội ký hợp đồng tiêu thụ, giúp ổn định đầu ra của các thành viên trong HTX.
Chị Đinh Thị Thanh (xóm Khao, xã Vân Sơn) cho biết, khi tham gia HTX, gia đình chị không còn phải lo lắng về việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ riêng lẻ nhờ được hỗ trợ ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch và xuất khẩu; đảm bảo đầu ra ổn định, giá cả phải chăng và tránh tình trạng bị ép giá.
Bên cạnh đó, HTX cũng có các chính sách hỗ trợ để giúp các thành viên vượt qua khó khăn, giảm thiểu thiệt hại cho từng hộ gia đình khi xảy ra rủi ro về thời tiết, dịch bệnh. Đồng thời tạo điều kiện để các thành viên có cơ hội trao đổi, học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao tay nghề và năng suất.
"HTX chuẩn hóa quy trình sản xuất, đảm bảo chất lượng rau theo tiêu chuẩn hữu cơ và thực hiện các thủ tục để sản phẩm đạt chứng nhận, giúp nông sản của địa phương tạo được thương hiệu và uy tín trên thị trường, từ đó dễ dàng tiếp cận các kênh phân phối cao cấp, mở rộng cơ hội xuất khẩu, mang lại giá trị kinh tế cao hơn", chị Thanh nói.

Củ cải Hàn Quốc được trồng chủ yếu ở khu vực thôn Quyết Chiến, xã Vân Sơn
Đưa nông sản “ngoại” vào làm giàu
Chị Đinh Thị Quyết - Giám đốc HTX Sản xuất rau an toàn Quyết Chiến chia sẻ, mô hình trồng củ cải Hàn Quốc ở xã Vân Sơn là một trong những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng đang được địa phương đẩy mạnh sản xuất theo chuỗi liên kết để nâng tầm thành sản phẩm OCOP.
Đặc điểm của giống củ cải này là cây sinh trưởng, phát triển khỏe, bộ lá to, củ to dài, năng suất rất cao, chất lượng tốt và có khả năng chống chịu tốt với các loại sâu bệnh hại và đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Nhờ điều kiện khí hậu tự nhiên thuận lợi, thời tiết mát mẻ, củ cải Hàn Quốc trồng ở Vân Sơn đạt trọng lượng lớn, từ 2-3kg, thậm chí có củ to tới 4-5kg.
Giống củ cải này cho thu hoạch sau khoảng 70 ngày, ăn ngon giòn, không bị hăng hay xơ, có vị ngọt.
“Hiện khu vực trồng củ cải Hàn Quốc trên địa bàn có quy mô diện tích khoảng 3ha, sản lượng đạt khoảng 150 tấn/vụ, tạo việc làm cho khoảng 10 lao động là người dân tộc Mường tại địa phương.
Với giá bán hiện tại dao động 15.000 – 20.000 đồng/kg, loại nông sản có nguồn gốc nước ngoài này đang giúp bà con tăng thêm thu nhập, ổn định cuộc sống”, chị Quyết nói.

Cùng với su su, củ cải Hàn Quốc hay quýt cổ, xã Vân Sơn cũng kết hợp lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số để nhân rộng thêm nhiều mô hình sinh kế mới
Theo ông Nguyễn Duy Tư - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn, trong sản xuất nông nghiệp, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị đang được địa phương quan tâm.
Thay vì chỉ duy trì những cây trồng truyền thống, người dân từng bước lựa chọn các loại cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nhu cầu thị trường.
Các loại cây có giá trị kinh tế như cải mầm đá, nấm sò, củ cải và rau màu được khuyến khích phát triển.
Trong đó, tổng diện tích gieo trồng 9 tháng đầu năm 2026 đạt 2.201ha, bằng 100% kế hoạch năm. Sản xuất cơ bản bảo đảm thời vụ, công tác phòng trừ sâu bệnh được chú trọng, góp phần giữ ổn định năng suất và sản lượng cây trồng.
Ông Tư cũng nhấn mạnh, vài năm gần đây, mô hình trồng củ cải Hàn Quốc ở Vân Sơn mang lại giá trị kinh tế tốt cho bà con.
Bởi loại củ này có đặc tính phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương.
Đây cũng là loại nông sản phù hợp trong vụ mùa đông, mang đến nguồn thu lớn cho bà con.
Trong báo cáo công tác chuyển đổi số chín tháng đầu năm 2026, UBND xã Vân Sơn ghi nhận đã hỗ trợ 7 sản phẩm địa phương trong đăng ký, quản lý, khai thác tài sản trí tuệ hoặc phát triển OCOP gắn với bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Trong đó, củ cải Hàn Quốc ở thôn Quyết Chiến cũng là một trong 4 sản phẩm đã được công nhận OCOP, cùng với nem giòn Tây Bắc, rau su su Quyết Chiến và chè Shan tuyết Ngổ Luông.
"Để xã Vân Sơn phát huy lợi thế, biến tiềm năng, lợi thế về khí hậu trong lành, đất đai màu mỡ, con người cần cù thành động lực phát triển, xã đã xác định 3 khâu đột phá gồm phát triển hạ tầng đồng bộ, phát triển nông nghiệp sạch - hữu cơ gắn với du lịch và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, quyết tâm đưa địa phương trở thành vùng sản xuất nông sản sạch của tỉnh Phú Thọ", vị lãnh đạo chia sẻ.

