Tư vấn cai nghiện thuốc lá: 'Chìa khóa' giúp hàng trăm nghìn người từ bỏ khói thuốc

Cuộc gọi thay đổi cuộc đời

"Tôi từng nghĩ mình sẽ không bao giờ bỏ được thuốc"- ở tuổi ngoài 50, anh Nguyễn Văn H. (Hà Nội) đã có hơn 20 năm hút thuốc lá. Mỗi ngày, từ một đến hai bao thuốc trở thành thói quen không thể thiếu trong công việc và cuộc sống. Những cơn ho kéo dài, khó thở khi leo cầu thang hay cảm giác tức ngực xuất hiện ngày càng nhiều nhưng anh vẫn tự trấn an rằng đó chỉ là dấu hiệu của tuổi tác.

"Mọi chuyện chỉ thực sự thay đổi khi tôi được chẩn đoán mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Bác sĩ nói thẳng, nếu tiếp tục hút thuốc, chức năng hô hấp sẽ suy giảm nhanh hơn, nguy cơ nhập viện và tử vong cũng tăng lên"- anh H. kể lại.

Cán bộ tư vấn cai nghiện thuốc lá. Ảnh: Bệnh viện Bạch Mai

Ngay tại phòng khám, anh H. được giới thiệu đến dịch vụ tư vấn cai nghiện thuốc lá và sau đó tiếp tục được các chuyên gia của tổng đài hỗ trợ qua điện thoại theo dõi, động viên từng giai đoạn.

"Những ngày đầu rất khó chịu. Tôi cáu gắt, mất ngủ, lúc nào cũng thèm thuốc. Nhưng mỗi khi muốn bỏ cuộc, tôi lại gọi điện hoặc nhận được cuộc gọi nhắc nhở từ chuyên gia tư vấn. Sau gần một năm, tôi đã cai hoàn toàn. Giờ hít thở dễ hơn, ăn ngon hơn và quan trọng nhất là không còn ám ảnh vì khói thuốc", anh H. chia sẻ.

Câu chuyện của anh H. không phải trường hợp cá biệt. Đó cũng là mục tiêu mà ngành y tế đang theo đuổi trong nhiều năm qua: biến việc cai thuốc lá từ quyết tâm của từng cá nhân thành một hệ thống hỗ trợ chuyên nghiệp, dễ tiếp cận và miễn phí cho người dân.

Mạng lưới hỗ trợ cai nghiện ngày càng mở rộng

Theo Bộ Y tế, từ năm 2015 đến nay, hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá đã được triển khai đồng bộ với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Hiện nay, bất kỳ người dân nào có nhu cầu đều có thể tiếp cận dịch vụ tư vấn miễn phí thông qua hai tổng đài cai nghiện thuốc lá 1800 6606 và 1800 1214. Song song với đó, hoạt động tư vấn trực tiếp được triển khai tại 10 bệnh viện trên cả nước, tạo điều kiện để người hút thuốc được hỗ trợ ngay trong quá trình khám, chữa bệnh.

Không chỉ dừng ở các bệnh viện tuyến trung ương, nhiều mô hình tư vấn cũng đã được thí điểm và nhân rộng tại các bệnh viện tuyến quận, huyện ở TP Hồ Chí Minh như Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện huyện Bình Chánh, Bệnh viện huyện Cần Giờ, Bệnh viện khu vực Hóc Môn...

Giai đoạn 2021-2025, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tiếp tục phối hợp với Bệnh viện Bạch Mai xây dựng mô hình phòng khám tư vấn cai thuốc lá lồng ghép với quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản tại một số cơ sở y tế tuyến huyện.

Theo các chuyên gia, đây là hướng đi phù hợp bởi phần lớn người hút thuốc chỉ thực sự quyết tâm bỏ thuốc khi đã xuất hiện các bệnh lý liên quan đến thuốc lá. Việc tích hợp tư vấn ngay trong quá trình điều trị giúp người bệnh dễ tiếp cận dịch vụ hơn và tăng khả năng cai thuốc thành công.

Không chỉ tập trung trong bệnh viện, hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá còn từng bước được mở rộng đến tận tuyến y tế cơ sở.

Từ năm 2014, mô hình tư vấn cai thuốc tại trạm y tế xã, phường đã được thí điểm tại tỉnh Thái Nguyên. Sau đó, ngành y tế tiếp tục nghiên cứu và triển khai hệ thống tin nhắn điện thoại hỗ trợ cai thuốc lá, tạo thêm một kênh đồng hành với người hút thuốc trong suốt quá trình cai nghiện.

Trên cơ sở các mô hình thí điểm, mạng lưới cán bộ y tế cơ sở, nhân viên y tế thôn bản và cộng tác viên y tế đã được đào tạo về tư vấn ngắn cai thuốc lá.

Đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận người dân ngay tại cộng đồng, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa - nơi người dân ít có điều kiện tiếp cận các cơ sở y tế chuyên khoa.

Theo các chuyên gia, việc mở rộng mạng lưới tư vấn xuống tuyến cơ sở giúp người hút thuốc nhận được hỗ trợ kịp thời ngay khi xuất hiện mong muốn bỏ thuốc, thay vì phải chờ đến khi bệnh nặng mới tìm đến bệnh viện.

Truyền thông về tư vấn cai nghiện thuốc lá. Ảnh: Bệnh viện Bạch Mai

Kết hợp y học cổ truyền để tăng cơ hội cai thuốc

Một điểm đáng chú ý trong hoạt động hỗ trợ cai nghiện thuốc lá của Việt Nam là việc nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp y học cổ truyền.

Từ năm 2015, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương đã triển khai nhiều nghiên cứu thử nghiệm với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Các phương pháp được nghiên cứu gồm cả điều trị bằng thuốc như viên ngậm, trà thảo dược hỗ trợ cai thuốc và các phương pháp không dùng thuốc như dán nhĩ áp kết hợp xoa bóp, bấm huyệt.

Theo các bác sĩ, ưu điểm của các phương pháp này là chi phí thấp, dễ tiếp cận và phù hợp với điều kiện kinh tế của nhiều người dân, đồng thời góp phần giảm các triệu chứng khó chịu trong giai đoạn cai nicotine như bứt rứt, mất ngủ, lo âu hay thèm thuốc.

Việc kết hợp giữa tư vấn hành vi với các biện pháp hỗ trợ bằng y học cổ truyền cũng mở thêm lựa chọn cho người hút thuốc, đặc biệt với những người chưa thể tiếp cận các thuốc điều trị chuyên biệt.

Sau hơn 10 năm triển khai, hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực.

Theo điều tra Toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (PGATS), tỷ lệ người hút thuốc được cán bộ y tế tư vấn bỏ thuốc đã tăng mạnh từ 40,5% năm 2015 lên khoảng 90% năm 2023.

Báo cáo từ các bệnh viện nhận hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy, trong giai đoạn 2015-2025 đã có hơn 275.000 lượt người bệnh được tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Đáng chú ý, nghiên cứu của Bệnh viện Bạch Mai về hiệu quả tư vấn cai thuốc qua tổng đài ghi nhận 20,3% người hút thuốc cai thành công và duy trì không hút thuốc trong ít nhất 12 tháng.

Theo các chuyên gia, đây là tỷ lệ khả quan đối với một bệnh lý nghiện mạn tính như nghiện nicotine, bởi nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng cho thấy việc cai thuốc thường cần nhiều lần cố gắng trước khi thành công...