Tùy tiện uống giảm đau, hạ sốt: 'Bẫy' ngộ độc khó lường

Thuốc không phải thứ được dùng tùy tiện. Ảnh: Xuân Lộc

Thuốc quen, họa bất ngờ

Đau đầu, đau họng, sốt nhẹ hay đau nhức cơ thể thường bị xem là những triệu chứng không đáng ngại. Nhiều người chỉ cần vài viên thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc thuốc cảm là yên tâm, thậm chí uống thêm loại khác khi chưa thấy đỡ mà không biết các sản phẩm mang tên khác nhau có thể chứa cùng một hoạt chất, âm thầm đẩy người bệnh vào nguy cơ quá liều và tổn thương gan.

Thực tế này đang được ghi nhận tại Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) khi các bác sĩ tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc sau khi tự sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc những loại thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc.

Một trường hợp điển hình là nam bệnh nhân 46 tuổi ở Hà Nội, được chuyển đến Trung tâm Chống độc điều trị ngộ độc paracetamol do dùng liều lặp lại, kèm viêm gan cấp, sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp.

Nam bệnh nhân điều trị ngộ độc paracetamol tại Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai). Ảnh: BVCC

Trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi và vã mồ hôi. Anh tự sử dụng Taisho Pabron Gold A - một thuốc trị cảm cúm của Nhật Bản có nhiều thành phần, trong đó mỗi viên chứa 300 mg paracetamol. Sau đó, người bệnh vẫn mệt, đau đầu, đau họng và sốt.

Người nhà không biết anh đã sử dụng thuốc cảm có chứa paracetamol nên tiếp tục cho uống thêm paracetamol 500 mg mua trong nước. Việc sử dụng nhiều sản phẩm có chung hoạt chất đã dẫn đến quá liều, gây viêm gan và phải nhập viện điều trị.

Một trường hợp khác là người đàn ông 73 tuổi ở tỉnh Thái Nguyên. Khoảng hai tuần trước khi vào viện, ông xuất hiện đau nhức các khớp bàn tay, bàn chân và ho có đờm. Thay vì đi khám để xác định nguyên nhân, ông lại sử dụng một loại thuốc giảm đau không rõ tên, được người quen mua hộ, nghiền sẵn và chia thành từng gói nhỏ.

Ban đầu, ông cảm thấy thuốc có tác dụng rõ rệt, hết đau nhức các khớp tay chân, ho giảm, thậm chí cảm thấy thèm ăn, ăn uống tốt hơn. Nhưng sau một thời gian sử dụng, người bệnh bắt đầu mệt mỏi, chán ăn, ho nhiều đờm đục, chóng mặt và phải đến bệnh viện.

Theo các chuyên gia y tế, paracetamol có mặt trong rất nhiều sản phẩm thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc cảm. Vì phổ biến, dễ tìm mua và thường được sử dụng cho những triệu chứng thông thường, thuốc dễ bị xem là “lành”, có thể tự sử dụng mỗi khi đau hoặc sốt.

Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) lo ngại, ngộ độc paracetamol dễ xảy ra khi nhiều thuốc có tên khác nhau nhưng cùng chứa hoạt chất này. Người bệnh sốt hoặc đau kéo dài có thể tự tăng liều khi chưa thấy hiệu quả hoặc dùng đồng thời nhiều thuốc giảm đau, hạ sốt mà không biết trùng thành phần paracetamol dẫn đến quá liều và ngộ độc.

Hơn nữa, paracetamol cũng là thuốc có nhiều tương tác với các thuốc khác, chất khác dẫn tới dễ gây ngộ độc, nhất ở người nghiện rượu, người dùng một số thuốc chống động kinh, chống lao. Có nhiều trường hợp khi dùng paracetamol cũng dễ bị ngộ độc như thể trạng suy kiệt, gầy yếu, bị bệnh nhiều ngày, sau phẫu thuật, bệnh gan do nguyên nhân khác.

Ngay cả tại các bệnh viện các bác sĩ cũng bị nhầm lẫn khi sử dụng các chai thuốc paracetamol với hàm lượng lớn tới 1 gam cho các bệnh nhân bị sốt, đau nhiều và dai dẳng dẫn tới quá liều, viêm gan nhiễm độc.

Đáng lưu ý, ngộ độc paracetamol thường diễn biến âm thầm. Trong 1-2 ngày đầu, người bệnh có thể gần như không có triệu chứng rõ ràng. Từ ngày thứ 3, tổn thương gan có thể xuất hiện với biểu hiện mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn, sau đó tiến triển thành suy gan cấp, hôn mê và thậm chí tử vong.

Thuốc không phải thứ để dùng tùy ý

Từ những trường hợp thực tế đang điều trị, các bác sĩ Trung tâm Chống độc khuyến cáo, người dân thay đổi một thói quen tưởng như vô hại, đó là tự dùng thuốc mỗi khi cơ thể xuất hiện triệu chứng.

Trước bất kỳ loại thuốc nào, điều đầu tiên cần làm là đọc kỹ tên thuốc, thành phần và hàm lượng. Đặc biệt với thuốc cảm cúm, thuốc đau đầu, thuốc hạ sốt, người sử dụng cần kiểm tra xem sản phẩm có chứa paracetamol hay không. Một hộp thuốc có thể mang tên hoàn toàn khác, công dụng được quảng bá khác nhau nhưng vẫn chứa cùng hoạt chất. Nếu sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm như vậy, người bệnh có thể vô tình đưa vào cơ thể lượng paracetamol vượt quá giới hạn an toàn.

Các chuyên gia y tế cũng cho rằng, một nguyên tắc đơn giản nhưng rất quan trọng là không uống thuốc chỉ vì người khác mách bảo. Càng không nên sử dụng thuốc được chia nhỏ, nghiền thành bột hoặc bóc khỏi bao bì khi không biết chắc đó là thuốc gì, chứa hoạt chất nào và hàm lượng bao nhiêu. Những gói thuốc nhỏ được chuẩn bị sẵn có thể tạo cảm giác tiện lợi, nhưng đồng thời loại bỏ phần thông tin quan trọng nhất giúp người bệnh kiểm soát việc sử dụng thuốc.

Bên cạnh đó, thuốc từng được kê cho người khác cũng không đồng nghĩa với việc phù hợp với mình. Cùng một triệu chứng đau hoặc sốt nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau trong khi tuổi, thể trạng, bệnh nền, chức năng gan và những thuốc đang sử dụng của mỗi người cũng khác nhau.

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh, đối với người cao tuổi, người có bệnh gan, người đang sử dụng nhiều thuốc, người nghiện rượu, người suy kiệt, mắc bệnh mạn tính hoặc vừa trải qua phẫu thuật, việc sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt càng cần có sự đánh giá và hướng dẫn cụ thể của bác sĩ. Đặc biệt, khi đau, sốt kéo dài hoặc phải sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt, điều cần làm không phải là tăng thêm hoặc tiếp tục dùng thuốc mà là cần hỏi bác sĩ, hoặc tốt hơn là hãy đi khám bệnh để tìm nguyên nhân.

Sự phổ biến của paracetamol đôi khi lại là yếu tố khiến người ta chủ quan với nó. Một viên thuốc quen thuộc không có nghĩa là một viên thuốc có thể dùng tùy ý. Ranh giới giữa tác dụng điều trị và độc tính có thể nằm ở liều lượng, thời gian sử dụng, thể trạng người bệnh và những thuốc được dùng đồng thời.

Tủ thuốc gia đình vì thế không nên trở thành một “quầy thuốc tự phục vụ”, nơi mỗi triệu chứng được đáp lại bằng một viên thuốc quen tên. Điều cần thiết hơn là biết mình đang uống gì, uống bao nhiêu và vì sao phải uống. Khi cơ thể phát tín hiệu bất thường, nhất là đau hoặc sốt kéo dài, lựa chọn an toàn không phải lúc nào cũng là tìm thêm một viên thuốc mà là tìm đúng nguyên nhân và tìm đến sự tư vấn của bác sĩ, dược sĩ hoặc nguồn thông tin chính thức về thuốc.