Ukraine mở rộng cuộc chiến UAV sang châu Phi

Quang cảnh đường phố tại Bamako, Mali. Ảnh: THX/TTXVN

Khoảng 15 chuyên gia Ukraine đã được triển khai tới Mali, nơi họ hỗ trợ lực lượng nổi dậy địa phương trong cuộc đối đầu với các lực lượng Nga. Đây là một phần trong nỗ lực của Kiev nhằm tận dụng kinh nghiệm tác chiến UAV để mở rộng hoạt động ra ngoài chiến trường Ukraine.

Trong điều kiện khắc nghiệt của miền Bắc Mali, nhiệt độ ban ngày thường vượt 43 độ C, nước khan hiếm, bụi và cát phủ khắp nơi, các chuyên gia UAV Ukraine đang thực hiện công việc từng làm trên chiến trường trong nước: hỗ trợ lực lượng địa phương vận hành thiết bị bay không người lái và tiến hành các hoạt động trinh sát, tác chiến.

Theo nguồn tin thuộc Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (DIU) am hiểu các hoạt động này, ngoài Mali, một số chuyên gia Ukraine còn được triển khai tại Sudan. Quân nhân từ Chad, Niger và Burkina Faso trước đây cũng từng tới Mali để được binh sĩ Ukraine huấn luyện về UAV.

Hoạt động của Ukraine không chỉ giới hạn ở châu Phi. Khi Iran tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào đồng minh của Mỹ ở Trung Đông hồi đầu năm, Ukraine đã cử các nhóm chuyên gia quân sự tới ít nhất 5 quốc gia trong khu vực để hướng dẫn lực lượng địa phương đối phó với UAV Shahed do Iran sản xuất, loại thiết bị được sử dụng rộng rãi trong chiến sự tại Ukraine.

Đổi lại việc chia sẻ kinh nghiệm, Kiev nhận được một loạt thỏa thuận hợp tác an ninh và cam kết cung cấp đạn dược.

Thích nghi với chiến trường mới

Tại Mali, nhóm chuyên gia Ukraine hoạt động cùng một lực lượng ly khai tự xưng là Mặt trận Giải phóng Azawad, chủ yếu gồm các tay súng người Tuareg ở miền Bắc. Hai quân nhân Ukraine nói rằng nhóm Ukraine không trực tiếp tham gia chiến đấu ở tuyến đầu mà tập trung hỗ trợ, huấn luyện và tư vấn hoạt động.

Một chuyên gia UAV Ukraine đang ở Mali cho biết ông điều phối các hoạt động từ xa. Tín hiệu từ UAV được truyền qua Internet, sau đó ông hướng dẫn lực lượng địa phương qua radio về đường bay và nhiệm vụ. Sau mỗi chiến dịch, hai bên cùng xem xét lại từng chi tiết để đánh giá hoạt động. 

Việc triển khai tới châu Phi cũng đem lại lợi ích cho chính Ukraine khi cho phép nước này thử nghiệm thiết bị và kỹ năng trong một môi trường hoàn toàn khác, đồng thời chứng minh với các đối tác rằng kinh nghiệm tác chiến UAV của Ukraine có thể được áp dụng ở nhiều điều kiện.

Ukraine đang mang kinh nghiệm chiến tranh UAV đến châu Phi. Ảnh minh họa: Kyiv Post

Tuy nhiên, môi trường sa mạc đòi hỏi những điều chỉnh đáng kể. Bụi và nhiệt độ cao khiến thiết bị xuống cấp nhanh hơn, từ bộ lọc, hệ thống làm mát, thiết bị điện tử đến pin.

Khác biệt không chỉ nằm ở điều kiện tự nhiên mà còn ở phương thức tác chiến. Nếu chiến trường Ukraine có cường độ cao, với các đợt tấn công quy mô lớn và sức ép liên tục, thì tại Sahel, giao tranh diễn ra trên những khu vực rộng lớn, với phục kích, kiểm soát tuyến đường, các nhóm nhỏ và sự phụ thuộc nhiều hơn vào hiểu biết địa hình.

Một quân nhân Ukraine cho biết sự khác biệt về kỷ luật và huấn luyện cũng đòi hỏi hai bên phải thích nghi. Ukraine truyền đạt chiến thuật, trong khi lực lượng địa phương giúp các chuyên gia Ukraine hiểu cách sinh tồn và chiến đấu trong môi trường mới.

Sự hiện diện của các nhóm Ukraine tại Mali diễn ra trong bối cảnh lực lượng Nga ngày càng gia tăng vai trò tại châu Phi, đặc biệt ở khu vực Sahel giàu khoáng sản nhưng thường xuyên xảy ra đảo chính. Sau khi lực lượng phương Tây rút khỏi nhiều nước trong khu vực, Moskva từng bước mở rộng hợp tác an ninh với các chính quyền địa phương.

Ban đầu, Nga dựa nhiều vào lực lượng quân sự tư nhân Wagner. Sau khi thủ lĩnh Yevgeny Prigozhin qua đời năm 2023, phần còn lại của Wagner được sáp nhập vào quân đội Nga, hình thành lực lượng Africa Corps, hoạt động hỗ trợ các đồng minh của Moskva tại châu Phi.

UAV và sự thay đổi cán cân trên chiến trường

Những cáo buộc về việc Ukraine hỗ trợ lực lượng Tuareg tại Mali xuất hiện từ năm 2024. Tháng 7 năm đó, lực lượng nổi dậy phục kích và tiêu diệt hàng chục tay súng Wagner cùng binh sĩ Mali gần Tinzaouaten, sát biên giới Algeria.

Khi ấy, người phát ngôn DIU Andriy Yusov nói các lực lượng nổi dậy đã nhận được “thông tin cần thiết” từ Kiev để đối phó với các lực lượng Nga. Những phát biểu này sau đó khiến chính quyền quân sự Mali, Niger và Burkina Faso phản ứng mạnh và đưa vấn đề lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cáo buộc Ukraine hỗ trợ các nhóm khủng bố.

Ukraine sau đó phủ nhận có sự hợp tác đáng kể với lực lượng nổi dậy.

Bộ Quốc phòng Nga cũng cáo buộc Kiev đóng vai trò trong cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Nga, cho rằng các “huấn luyện viên đánh thuê Ukraine và châu Âu” đã đào tạo lực lượng nổi dậy.

Một nhà phân tích khu vực Tây Phi thuộc tổ chức theo dõi xung đột ACLED nhận định việc mất Kidal là một thất bại đáng kể đối với chính quyền Mali và các lực lượng Nga đang hỗ trợ chính quyền này. Tuy nhiên, theo ông, tình hình có thể còn nghiêm trọng hơn đối với Bamako nếu không có sự hỗ trợ của Binh đoàn châu Phi của Nga.

Cuộc chiến tại Kidal cũng cho thấy tác động của UAV trong một khu vực mà giao tranh vẫn chủ yếu dựa vào bộ binh và các loại vũ khí tương đối đơn giản.

Theo cách nhìn của Kiev, bất kỳ hoạt động nào làm suy yếu lực lượng Nga đều có thể tạo thêm sức ép đối với Moskva trong cuộc xung đột tại Ukraine.

Từ châu Phi đến Địa Trung Hải

Hoạt động của Ukraine tại Libya cũng cho thấy phạm vi mở rộng của chiến lược này.

Đầu năm nay, ngư dân Hy Lạp phát hiện một tàu màu đen bí ẩn gần đảo Lefkada. Sau đó, con tàu được xác định là một UAV hải quân Ukraine mang chất nổ. Hy Lạp đã gửi công hàm phản đối và Kiev chính thức xin lỗi.

Theo nguồn tin tình báo Ukraine, UAV này đã thoát khỏi sự kiểm soát của các chuyên gia Ukraine được triển khai tại miền Tây Bắc Libya từ cuối năm 2025.

Sự hiện diện của các đơn vị Ukraine tại Libya từng được truyền thông Pháp đưa tin nhưng chưa được chính phủ Ukraine chính thức xác nhận. Một chuyên gia vận hành UAV hài quân Ukraine nói rằng đơn vị của ông sử dụng căn cứ quân sự quốc tế ở Misrata làm điểm xuất phát để tiến hành các hoạt động nhằm vào đội tàu vận chuyển dầu mà Nga sử dụng, đồng thời huấn luyện lực lượng địa phương.

Ukraine từng có thời gian dài tham gia các sứ mệnh gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc tại miền Bắc và miền Trung châu Phi trước khi Nga mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine. Tuy nhiên, những hoạt động hiện nay cho thấy Kiev đang muốn đóng một vai trò khác trên lục địa này.

Các nhóm chuyên gia Ukraine được triển khai ở nước ngoài vẫn còn nhỏ về quy mô. Nhưng đối với Kiev, đây là dấu hiệu cho thấy năng lực UAV đã trở thành một phần quan trọng trong cách Ukraine xây dựng vị thế và quan hệ an ninh với các đối tác bên ngwidget