Ứng dụng AI: Ưu tiên xây dựng các bài toán nghiệp vụ lớn, có khả năng nhân rộng toàn Ngành

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng phát biểu khai mạc Tọa đàm. Ảnh: ĐẶNG ĐẮC

Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh thông điệp này khi phát biểu khai mạc Tọa đàm “Trao đổi kinh nghiệm trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thảo luận và đề xuất các bài toán nghiệp vụ lớn phục vụ việc ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán” do KTNN khu vực VIII tổ chức sáng 12/11, tại Khánh Hòa.

Tham dự Tọa đàm có đồng chí:Huỳnh Ngọc Quang - Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VIII; Phạm Huy Thông - Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin; các đồng chí Phó Kiểm toán trưởng KTNN một số chuyên ngành, khu vực, tham mưu; Phó Giám đốc Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán.

Dự Tọa đàm còn có các đồng chí lãnh đạo cấp phòng và các kiểm toán viên đến từ các đơn vị trong Ngành.

Quang cảnh Tọa đàm. Ảnh: THU HIỀN

Xác định được bài toán nghiệp vụ để phát triển thành những bài toán lớn 

Khai mạc Tọa đàm, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh, điều quan trọng nhất tại Tọa đàm là thông qua thảo luận và thực tiễn ứng dụng AI, các đơn vị cần nhìn nhận rõ hiệu quả cũng như những hạn chế để chia sẻ kinh nghiệm. Từ kinh nghiệm thực tế của từng đoàn, từng tổ kiểm toán, các đơn vị cần xác định những bài toán có thể nhân rộng trên quy mô toàn Ngành. Trên cơ sở đó, Cục Công nghệ thông tin có trách nhiệm chuyển hóa những kinh nghiệm thực tiễn thành các bài toán chung của toàn Ngành.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước chỉ rõ, khó khăn lớn nhất trong ứng dụng AI là xác định được bài toán nghiệp vụ để phát triển thành những bài toán lớn của Ngành. Cục Công nghệ thông tin phải đóng vai trò cầu nối, chuyển hóa các bài toán nghiệp vụ thành phần mềm ứng dụng. Phần mềm cần được thiết kế theo hướng đơn giản, thuận tiện, hạn chế tối đa thao tác của kiểm toán viên; các câu lệnh phức tạp được xử lý ngầm bên trong, kiểm toán viên chỉ cần bấm nút để nhận kết quả và thực hiện các bước phân tích tiếp theo.

Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VIII Đào Trọng Khánh. Ảnh: ĐẶNG ĐẮC

Theo Phó Tổng Kiểm toán nhà nước, AI đóng vai trò định hướng, giúp thu hẹp nhóm đối tượng cần quan tâm, qua đó hỗ trợ kiểm toán viên tập trung nguồn lực vào những khu vực có rủi ro, nghi ngờ cao thay vì dàn trải trên tất cả hồ sơ. Các đơn vị không sa đà vào giới thiệu tính năng của AI mà cần tập trung giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn nghiệp vụ. Kiểm toán viên cần mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm để tự động hóa những khâu thủ công, lặp đi lặp lại trên khối lượng dữ liệu lớn.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước lưu ý, ứng dụng AI chỉ cần giải quyết hiệu quả một khâu, một công đoạn thực chất của hoạt động kiểm toán đã là thành công. Thời gian tới, KTNN sẽ có công văn đặt hàng các đề tài cấp ngành với sự tham gia, phối hợp của nhiều đơn vị nhằm tạo ra những sản phẩm có thể áp dụng chung.

Đối với công tác quản lý, điều hành và báo cáo, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu Cục Công nghệ thông tin xây dựng phần mềm khắc phục tình trạng mất nhiều thời gian cho việc thực hiện chế độ báo cáo thủ công. Phần mềm cần thiết kế các biểu mẫu (template) cố định, tự động tổng hợp dữ liệu từ cấp phòng lên cấp Vụ và cấp KTNN; đồng thời hỗ trợ xuất văn bản và bảng biểu chi tiết, giúp lãnh đạo nhanh chóng nắm bắt thông tin chỉ qua một thao tác.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu Cục Công nghệ thông tin ưu tiên trước hết những bài toán có khả năng ứng dụng trên diện rộng, phục vụ số đông người dùng, sau đó mới tập trung giải quyết các bài toán nhỏ, mang tính đặc thù.

Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành VI Đỗ Văn Tá đã chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: THU HIỀN

Thực tiễn kiểm toán: Kinh nghiệm và đề xuất

Từ thực tiễn việc ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán thời gian qua, đại diện các đơn vị đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm cũng như đề xuất các bài toán nghiệp vụ lớn.

Qua kiểm toán Chuyên đề quản lý, sử dụng kinh phí mua sắm thường xuyên và kinh phí đầu tư cho các cơ sở y tế công lập tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2024-2025, Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực IV Võ Văn Thọ đã chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI thành 5 vấn đề, từ công cụ và cách thức tổ chức sử dụng; các khâu trong quy trình kiểm toán đã ứng dụng AI; điểm khác biệt so với cách tiếp cận truyền thống; cho đến câu hỏi nếu không có AI thì kết quả kiểm toán có đạt mục tiêu đề ra và những hạn chế, vướng mắc. 

Ông Thọ cho biết, qua kiểm toán, đơn vị đã rút ra một số bài học kinh nghiệm: AI làm thay đổi phương pháp tiếp cận chứ không chỉ tăng tốc độ; phải phân công đúng nhiệm vụ giữa AI, quy tắc và kiểm toán viên; kiểm chứng và truy vết là điều kiện để đầu ra AI trở thành bằng chứng kiểm toán; kinh nghiệm cá nhân chỉ trở thành năng lực tổ chức khi được thể chế hóa. 

Từ những bài học trên, KTNN khu vực IV đề xuất 03 bài toán nghiệp vụ lớn, đó là: bài toán đối chiếu tự động chuỗi hồ sơ mua sắm công; bài toán cơ sở dữ liệu giá tham chiếu liên bệnh viện; và bài toán hồ sơ rủi ro nhà thầu. 

Trong khi đó, qua thực tiễn kiểm toán tại Bảo hiểm xã hội Việt Nam năm 2025, Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành VI Đỗ Văn Tá đã chia sẻ kinh nghiệm của đơn vị trong ứng dụng dữ liệu lớn, AI khi phân tích dữ liệu bảo hiểm xã hội. Qua đó, đơn vị đã đề xuất bài toán ứng dụng AI trong phân tích, đánh giá việc quản lý các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. 

Trưởng phòng KTNN khu vực XI Lê Thanh Minh tham luận tại Tọa đàm. Ảnh: THU HIỀN

Đối với KTNN khu vực XI, Trưởng phòng Lê Thanh Minh đã chia sẻ về chuyển đổi số và định hướng ứng dụng AI trong kiểm toán ngân sách địa phương. Ông Minh cho biết, đơn vị xác định 04 nguyên tắc cốt lõi khi triển khai AI: Lấy dữ liệu làm trung tâm; lấy công nghệ làm công cụ hỗ trợ; lấy phân tích rủi ro làm phương pháp; lấy kiểm toán viên làm chủ thể quyết định cuối cùng. Quy trình khai thác dữ liệu phục vụ kiểm toán được chuẩn hóa thông qua 04 bước: Xác định và thu thập nguồn dữ liệu; chuẩn hóa và kết nối dữ liệu; phân tích và nhận diện rủi ro bằng AI; thẩm định và kết luận kiểm toán.

Chia sẻ về ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán tại đơn vị, Phó Trưởng phòng của KTNN khu vực XII Đoàn Anh Vũ cho hay, đơn vị đã sử dụng các bộ công cụ dùng chung gồm công cụ hỗ trợ soạn hồ sơ và tra cứu căn cứ pháp lý; công cụ hỗ trợ soạn hồ sơ và tra cứu căn cứ pháp lý và vận dụng trong một số lĩnh vực kiểm toán như: kiểm toán thu ngân sách lĩnh vực thuế, hải quan; kiểm toán chuyên đề y tế: đánh giá gói thầu mua sắm thuốc, vật tư y tế.

Qua đó, KTNN khu vực XII đề xuất một số bài toán dùng chung toàn Ngành gồm: Phân tích dữ liệu lớn phát hiện dấu hiệu gian lận thuế, thất thu ngân sách; trợ lý pháp lý và nghiệp vụ KTNN; cơ sở dữ liệu giá thuốc, vật tư y tế và cảnh báo giá bất thường; AI hỗ trợ kiểm soát chất lượng, thẩm định biên bản, báo cáo kiểm toán.

Bên cạnh các tham luận, đáng chú ý, tại phiên Thảo luận tại Hội trường, các đại biểu không chỉ trao đổi lý thuyết mà Tọa đàm còn chạy demo giả lập ứng dụng AI trực tiếp trên màn hình trình chiếu đối với các tình huống dữ liệu kiểm toán giả định để mang lại góc nhìn trực quan nhất. Các nội dung trao đổi tập trung chia sẻ kinh nghiệm về ứng dụng AI tại cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng, giao dịch liên kết, dự án đầu tư, lựa chọn nhà thầu thi công xây dựng…

Quang cảnh Phiên thảo luận. Ảnh: THU HIỀN

Các đề xuất phải sớm được cụ thể hóa thành sản phẩm thiết thực

Kết luận Tọa đàm, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng yêu cầu các đơn vị tiếp tục đổi mới hoạt động kiểm toán, tập trung vào những vấn đề lớn, chính sách lớn, mang tính hệ thống và có rủi ro trọng yếu; cần phát hiện được những vấn đề có giá trị, góp phần nâng cao vị thế của KTNN.

Đối với kiểm toán thuế, các KTNN khu vực cần thống nhất cách tiếp cận, xây dựng bộ chỉ số rủi ro, sàng lọc dữ liệu để xác định đối tượng có rủi ro và tổ chức kiểm toán chuyên sâu; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, thống nhất về chỉ số, phạm vi và dữ liệu cần khai thác. Đây là nhiệm vụ lâu dài, cần kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn.

Về ứng dụng công nghệ thông tin và AI, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu Cục Công nghệ thông tin phối hợp với các đơn vị chuyên môn xây dựng các công cụ đơn giản, thuận tiện, tích hợp sẵn chức năng và câu lệnh để hỗ trợ kiểm toán viên trích xuất, lọc, đối chiếu, phân tích dữ liệu; đồng thời sớm triển khai công cụ ẩn danh dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin khi sử dụng các nền tảng AI.

Đối với kiểm toán chi thường xuyên, cần tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật về định mức, chế độ chi tiêu trên phạm vi toàn quốc; thu thập văn bản của địa phương để đối chiếu với quy định của Trung ương, qua đó phát hiện những quy định chưa phù hợp. Cục Công nghệ thông tin phối hợp triển khai; các đơn vị chuyên môn chủ trì xây dựng yêu cầu nghiệp vụ, lựa chọn nội dung phù hợp để thí điểm và từng bước chuyển hóa thành các công cụ, phần mềm phục vụ kiểm toán.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu các ý tưởng, đề xuất tại Tọa đàm sớm được tổng hợp, cụ thể hóa thành nhiệm vụ và sản phẩm thiết thực. Bên cạnh đó, từng bước nâng cấp, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin và các phần mềm nghiệp vụ; xem xét xử lý các phần mềm cũ, hiệu quả sử dụng thấp theo lộ trình phù hợp. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng đầu mối đăng nhập dùng chung, tăng cường kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, hướng tới đẩy mạnh khai thác dữ liệu, phân tích dữ liệu và kiểm toán số trong toàn Ngành./.