Ứng dụng công nghệ số trong nghệ thuật biểu diễn: Cơ hội đổi mới và những vấn đề đặt ra

Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật Hoàng Hà phát biểu khai mạc Tọa đàm

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện lãnh đạo Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số, Cục Nghệ thuật biểu diễn; lãnh đạo, nghệ sĩ, đạo diễn đến từ một số đơn vị nghệ thuật; các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ cùng đại diện một số cơ quan báo chí, truyền thông.

Chuyển đổi số mở ra hướng đi mới cho nghệ thuật biểu diễn

Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số là xu thế phát triển chung của toàn xã hội. Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, thời gian qua, nhiều đơn vị đã quan tâm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ từ khâu sáng tác, dàn dựng đến biểu diễn, quảng bá, truyền thông và kết nối khán giả.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Tổng Biên tập Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật Hoàng Hà nhấn mạnh, nghệ thuật biểu diễn đã được Nhà nước xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa.

Điều này cho thấy vai trò, vị thế quan trọng của lĩnh vực này đối với sự phát triển của đất nước, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức sáng tạo và tổ chức hoạt động nghệ thuật trong bối cảnh công nghệ số phát triển.

Định hướng này cũng được thể hiện trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, với yêu cầu: “Chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển văn hóa”.

Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đề ra yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa dựa trên ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Tổng Biên tập Hoàng Hà, quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số đã làm thay đổi phương thức sáng tạo và tư duy quản lý của các đơn vị nghệ thuật, qua đó tạo điều kiện nâng cao nguồn thu, tái đầu tư cho các chương trình, vở diễn.

Thực tiễn cho thấy, một số chương trình thực cảnh được đầu tư công phu cả về nghệ thuật và công nghệ hiện đại, gắn với thu hút khách du lịch, đã trở thành những sản phẩm du lịch văn hóa gây tiếng vang như Tinh hoa Bắc Bộ và Ký ức Hội An.

Dưới định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhiều nhà hát trực thuộc Bộ cũng nỗ lực đổi mới nghệ thuật bằng công nghệ gắn với bản sắc văn hóa dân tộc.

NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ kinh nghiệm áp dụng công nghệ trong biểu diễn

Gần đây, các vở diễn Sơn thần thủy quái và Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ của Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã mở ra thêm những hướng đi mới trong việc kết hợp hiệu quả giữa nghệ thuật, công nghệ và trải nghiệm không gian văn hóa.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn ở nước ta vẫn đối mặt với không ít khó khăn.

Theo Tổng Biên tập Hoàng Hà, những hạn chế hiện nay tập trung ở kinh phí đầu tư, cơ sở vật chất và trang thiết bị công nghệ. Nhiều đơn vị nghệ thuật còn thiếu thiết bị hiện đại, đạt chuẩn quốc tế; đội ngũ nhân lực cũng còn hạn chế trong việc sử dụng, khai thác hiệu quả sự kết hợp giữa công nghệ và nghệ thuật...

Cùng với đó, nhiều cơ sở đào tạo nghệ thuật chưa chú trọng các môn học về kỹ xảo công nghệ, sân khấu số. Chính sách xã hội hóa chưa tạo được động lực mạnh mẽ để thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp với đơn vị nghệ thuật và nghệ sĩ.

Những vấn đề này cho thấy quá trình chuyển đổi số trong nghệ thuật biểu diễn không chỉ đòi hỏi nỗ lực từ các đơn vị nghệ thuật và đội ngũ nghệ sĩ, mà còn cần những chính sách phù hợp, đồng bộ cùng sự quan tâm, hỗ trợ tiếp tục của Nhà nước.

Ứng dụng công nghệ phải gắn với bản sắc văn hóa dân tộc

Từ thực tiễn trên, tọa đàm hướng đến đánh giá toàn diện việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn thời gian qua; phân tích kết quả đạt được, chia sẻ bài học kinh nghiệm, mô hình hay cần nhân rộng, đồng thời làm rõ những hạn chế, nguyên nhân và đề xuất giải pháp thiết thực.

Bám sát các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tọa đàm gắn nội dung trao đổi với việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, cũng như định hướng của Bộ VHTTDL.

Các đại biểu tập trung làm rõ yêu cầu, mục tiêu đổi mới của các đơn vị nghệ thuật; cách lựa chọn công nghệ phù hợp với ý tưởng sáng tạo, đặc thù từng loại hình và điều kiện thực tế.

Tác động của công nghệ đối với ngôn ngữ sân khấu, phương thức kể chuyện, chất lượng nghệ thuật và trải nghiệm của công chúng cũng là những nội dung được đặt ra.

Đáng chú ý, việc khai thác chất liệu văn hóa, hình tượng và câu chuyện Việt Nam bằng phương tiện công nghệ số cần bảo đảm giữ được tinh thần, giá trị của tác phẩm và bản sắc văn hóa truyền thống.

Tại tọa đàm, các đạo diễn, nghệ sĩ và chuyên gia công nghệ cũng chia sẻ kinh nghiệm đưa công nghệ số vào chương trình, vở diễn; những thay đổi trong phương pháp sáng tạo, tập luyện, biểu diễn; kinh nghiệm hợp tác giữa đơn vị nghệ thuật với đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, từ xây dựng ý tưởng đến triển khai, vận hành và khai thác sản phẩm gắn với du lịch.

Thông qua trao đổi cởi mở, xây dựng và trách nhiệm, tọa đàm tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghệ thuật và đơn vị công nghệ, hướng đến làm rõ những vấn đề cấp thiết và tìm kiếm giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Toàn cảnh Tọa đàm

Mục tiêu đặt ra là nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ số trong nghệ thuật biểu diễn, vừa thu hút đông đảo khán giả, vừa giữ gìn sắc thái riêng của từng loại hình nghệ thuật và bản sắc văn hóa dân tộc.