Ứng phó với bất ổn năng lượng toàn cầu: 'Tấm đệm' mang tên năng lượng tái tạo

Do đó, nhiều quan điểm cho rằng, việc đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo sẽ tạo ra "tấm đệm" quan trọng giúp các nền kinh tế vượt qua sóng gió, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng lâu dài.

Một trang trại năng lượng mặt trời tại Trung Quốc. Ảnh: CSN

Những ngày qua, giao tranh giữa Mỹ, Israel với Iran đã lan rộng sang một số nước vùng Vịnh, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến quy mô lớn hơn nhiều so với những dự báo ban đầu. Diễn biến này tiếp tục đặt thị trường năng lượng vào trạng thái bất ổn. Bởi khu vực xung đột không chỉ là trung tâm cung cấp dầu mỏ lớn nhất thế giới mà còn là tuyến vận tải dầu, khí đốt quan trọng của quốc tế.

Theo các nhà phân tích, rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng gián đoạn vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz, dẫn tới những cú sốc nguồn cung. Lúc này, giá dầu Brent đã tăng khoảng 8% - lên ngưỡng 84 USD/thùng, phản ánh tâm lý lo ngại của thị trường trước nguy cơ xung đột lan rộng. Giá khí đốt tự nhiên châu Âu cũng tăng tới 22%. Capital Economics dự báo, nếu giá dầu tăng lên mức 100 USD/thùng, lạm phát toàn cầu sẽ tăng 0,6-0,7%, gây áp lực lớn lên các nền kinh tế đang trong giai đoạn phục hồi sau nhiều cú sốc.

Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận tải, sản xuất và logistics tăng, từ đó làm giá hàng hóa leo thang. Ở góc độ xã hội, giá năng lượng tăng tác động trực tiếp tới đời sống người dân. Chi phí điện, xăng dầu, vận tải công cộng hay hàng hóa thiết yếu đều có thể tăng theo. Điều này tạo ra áp lực lạm phát và làm giảm sức mua của người tiêu dùng.

Nhiều ý kiến chỉ ra, những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn tại châu Á đặc biệt dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung. Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), năm 2024 có tới 84% lượng dầu thô và 83% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua eo biển Hormuz để tới các thị trường châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc... đồng nghĩa với việc một gián đoạn nhỏ trong chuỗi cung ứng có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền to lớn.

Trong bối cảnh như vậy, năng lượng tái tạo được nhìn nhận như một lối thoát nhiều tiềm năng, nhất là khi số liệu của EIA cho thấy, năng lượng tái tạo hiện chiếm khoảng 30% sản lượng điện toàn cầu và dự kiến tăng lên trên 42% vào năm 2030. Thực tế, với nhiều nền kinh tế lớn, năng lượng tái tạo đang trở thành trụ cột của hệ thống điện.

Tại Liên minh châu Âu (EU), các nguồn năng lượng tái tạo đã cung cấp khoảng 50% lượng điện tiêu thụ trong năm 2024. Trung Quốc - nền kinh tế tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới đạt mốc mới trong năm 2025, khi công suất điện tái tạo lần đầu vượt công suất từ nhiên liệu hóa thạch. EIA dự báo, từ nay đến năm 2030, hơn 90% nhu cầu tăng thêm của điện năng toàn cầu sẽ được đáp ứng bằng các nguồn năng lượng tái tạo.

Khác với dầu mỏ và khí đốt vốn tập trung ở một số khu vực địa lý nhất định, điện mặt trời, điện gió hay thủy điện có thể được phát triển ở nhiều địa điểm một cách linh hoạt, giúp đa dạng hóa nguồn cung và giảm rủi ro địa chính trị.

Theo Tổ chức Nghiên cứu năng lượng Ember, các cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây đã thúc đẩy nhiều nền kinh tế tăng tốc đầu tư vào điện gió và điện mặt trời. Chi phí sản xuất điện từ năng lượng tái tạo đã giảm mạnh trong hơn một thập kỷ, nhờ những tiến bộ công nghệ và quy mô sản xuất.

Dù vậy, phát triển năng lượng tái tạo cũng đặt ra nhiều thách thức, nổi bật là nguồn năng lượng gió và mặt trời phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Để khai thác hiệu quả cần đầu tư mạnh vào hệ thống truyền tải, lưu trữ năng lượng và công nghệ quản lý lưới điện thông minh.

Nhìn từ góc độ này, nhiều chuyên gia cho rằng, các quốc gia có thể xem xét một số cách tiếp cận. Thứ nhất, tăng tốc đầu tư vào điện mặt trời và điện gió, đặc biệt là các dự án quy mô lớn nhằm nhanh chóng bổ sung nguồn cung điện sạch.

Thứ hai, phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng như pin quy mô lớn hoặc thủy điện tích năng để bảo đảm ổn định hệ thống điện.

Thứ ba, nâng cấp lưới điện và xây dựng hệ thống điện thông minh nhằm tối ưu hóa việc tích hợp năng lượng tái tạo.

Thứ tư, thúc đẩy các giải pháp tiết kiệm năng lượng và điện hóa trong giao thông, công nghiệp và sinh hoạt, giảm lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Nhìn chung, những biến động mới tại Trung Đông có thể là động lực thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng trên toàn cầu. Năng lượng tái tạo có thể là "tấm đệm" cho an ninh năng lượng trước mắt, nhưng cũng sẽ tạo ra hệ thống năng lượng linh hoạt và "xanh" hơn trong tương lai.

(Theo IEA, IRENA, The Guardian)

Hoàng Linh