Vận hành thị trường carbon: Góp phần hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng

Phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là một trong những định hướng lớn được Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Nghị quyết XIV của Đảng) xác định nhằm tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới. Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng và từng bước vận hành thị trường carbon, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm phát thải mà còn phải chuyển đổi căn bản tư duy phát triển, coi môi trường là một nguồn lực kinh tế.

Giáo sư Hoàng Văn Cường trả lời phỏng vấn Báo Công Thương

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, cho rằng thị trường carbon sẽ là công cụ quan trọng hiện thực hóa tư duy "kinh tế môi trường", giúp doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn xanh, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Biến giá trị môi trường thành nguồn lực phát triển

- Phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là một trong những nhiệm vụ được xác lập tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Theo ông, điều này có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình phát triển của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh thị trường carbon đang được vận hành thí điểm?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Chúng ta đều thấy rằng, phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn hiện nay không còn là một sự lựa chọn mà đã trở thành tiêu chuẩn của phát triển, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Ngày nay, các tiêu chí về môi trường, phát triển xanh và phát triển tuần hoàn đã được đưa vào các tiêu chuẩn đầu tư, thương mại cũng như lựa chọn đối tác.

Điều đó đồng nghĩa với việc vấn đề môi trường không còn chỉ dừng lại ở trách nhiệm bảo vệ hay khai thác hợp lý tài nguyên, mà phải được chuyển hóa thành một yếu tố kinh tế trong quá trình phát triển. Nói cách khác, chúng ta cần chuyển từ tư duy bảo vệ môi trường sang kinh tế môi trường.

Khi mọi hoạt động đầu tư hay sản xuất đều có thể tạo ra tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với môi trường, những tác động đó phải được lượng hóa thành giá trị kinh tế. Chính kinh tế môi trường sẽ trở thành công cụ để buộc các nhà đầu tư, doanh nghiệp và cả người dân đưa yếu tố môi trường vào quá trình tính toán hiệu quả đầu tư. Họ sẽ phải lựa chọn phương án vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất, vừa đáp ứng tốt nhất các tiêu chuẩn xanh.

Khi thị trường carbon được hình thành, đây sẽ là một sân chơi hoàn toàn mới. Trước hết, nó giúp doanh nghiệp trong nước từng bước thích ứng với việc coi môi trường là một yếu tố kinh tế trong mọi quyết định đầu tư.

Quan trọng hơn, thị trường carbon còn tạo ra công cụ để thu hút các nguồn lực từ bên ngoài, đặc biệt là nguồn tài chính xanh và các nhà đầu tư quốc tế. Việt Nam có nhiều tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên để phát triển các dự án tạo tín chỉ carbon. Nhưng giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở nguồn thu từ tín chỉ carbon, mà còn ở việc hình thành một môi trường đầu tư có sức cạnh tranh cao hơn. Khi đó, thị trường carbon sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Mở rộng “sân chơi” cho thị trường carbon Việt Nam

- Thưa Giáo sư, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với chất lượng dòng vốn FDI. Khi thị trường carbon của Việt Nam kết nối với thị trường quốc tế, cơ chế này sẽ góp phần hiện thực hóa Nghị quyết như thế nào?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Theo tôi, điểm thay đổi rất quan trọng trong Nghị quyết số 10 - NQ/TW là định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo các tiêu chuẩn mới, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến công nghệ, phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn.

Những nhà đầu tư đáp ứng được các tiêu chí này sẽ thuộc nhóm được ưu tiên và được hưởng các chính sách ưu đãi của Nhà nước. Đáng chú ý, các ưu đãi trong thời gian tới sẽ ngày càng gắn với kết quả đầu ra, chứ không chỉ dựa trên quy mô vốn hay ngành nghề đầu tư.

Trong hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả đó, các chỉ số về môi trường sẽ không còn chỉ là điều kiện bắt buộc mà trở thành thước đo phản ánh chất lượng và hiệu quả của hoạt động đầu tư.

Khi doanh nghiệp có khả năng tham gia hiệu quả vào thị trường carbon, đó sẽ là một lợi thế cạnh tranh rất lớn. Thị trường carbon vì thế sẽ trở thành một "sân chơi" mới để Việt Nam thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao trong lĩnh vực kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Không chỉ vậy, nếu doanh nghiệp nước ngoài đáp ứng được các tiêu chuẩn của thị trường carbon tại Việt Nam, điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ có thêm một "tấm thẻ xanh" để tham gia thuận lợi hơn vào các thị trường quốc tế đang ngày càng coi trọng tiêu chí phát triển bền vững.

Tạo lợi thế thu hút các dự án đầu tư xanh

- Theo Giáo sư, thị trường carbon sẽ tạo động lực phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn ra sao trong thời gian tới?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Tôi cho rằng, tiềm năng phát triển của thị trường carbon tại Việt Nam là rất lớn bởi chúng ta có nhiều lợi thế để phát triển lĩnh vực này. Tuy nhiên, đây là một quá trình cần được triển khai từng bước để doanh nghiệp có thời gian thích ứng.

Việc hiện nay mới có khoảng gần 100 doanh nghiệp tham gia không chỉ mang ý nghĩa của riêng các doanh nghiệp đó. Quan trọng hơn, chính những giao dịch đầu tiên sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa, giúp cộng đồng doanh nghiệp nhìn thấy rằng phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là những rào cản hay chỉ làm gia tăng chi phí.

Nhà máy điện rác Sóc Sơn tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Sơn, xã Trung Giã, TP. Hà Nội

Ngược lại, nếu thực hiện tốt, các tiêu chuẩn xanh sẽ trở thành nguồn lợi mới, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường tín chỉ carbon và mở ra những cơ hội kinh doanh mới.

Tôi kỳ vọng chính sự vận hành của thị trường carbon sẽ tạo động lực để ngày càng nhiều doanh nghiệp mạnh dạn chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn, đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường carbon trong nước cũng như quốc tế. Điều đó sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và thúc đẩy quá trình phát triển bền vững của nền kinh tế.

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!